H αρχαία τραγωδία πρέπει να έχει κραδασμό

Ξεκάθαρος. Δεν κρύβεται πίσω από τα "περίπου" και "μάλλον". Δηλώνει απερίφραστα τα "ναι" του και τα "όχι". Βάζει σε σκέψη τον κάθε συνομιλητή του, για την πεζή πραγματικότητα. Δεν την αποδέχεται. Την μελετά. Και ευχής έργον να την καλυτέρευε. Κι αυτός και όλοι μας. Ο Δημήτρης Λιγνάδης μίλησε στο rejected...

συνέντευξη | γιώργος παπανικολάου */* επιμέλεια | τάσος θώμογλου + ιάκωβος καγκελίδης
Δημήτρης Λιγνάδης

rejected: Γιατί επιλέξατε φέτος, καλοκαίρι του 2016, να πρωταγωνιστήσετε στην "Αντιγόνη"; Γιατί ενδώσατε σε αυτή την πρόταση;

Δ.Λ.: Οποιοσδήποτε θα σας απαντούσε άμεσα. Καταρχάς, είναι μια σημαντικότατη τραγωδία και είναι τιμή να υπηρετείς το αρχαίο δράμα. Αυτήν την τιμή, την είχα και από παλαιότερα. Χαίρομαι να υπηρετώ το αρχαίο δράμα και δη, σε ένα τόσο σπουδαίο έργο, όπως είναι η "Αντιγόνη". Από εκεί και πέρα, ο ρόλος μου, ο "Κρέων", είναι ένας από τους πιο δύσκολους και γοητευτικούς ρόλους που υπάρχουν. Και τρίτον, γιατί η σχέση μου με το Εθνικό Θέατρο είναι μια σχέση σχεδόν γενέθλια. Εγώ "γεννήθηκα" μέσα στο Εθνικό Θέατρο, με τα μεγαθήρια σκηνοθετών και ηθοποιών. Φοίτησα στο Εθνικό Θέατρο, δούλεψα σε αυτό, σκηνοθέτησα κιόλας για το Εθνικό Θέατρο-ανέλαβα θέσεις. Το Εθνικό Θέατρο είναι "οικογένειά" μου. Είναι σαν να με ρωτάτε, γιατί κάνει η μαμά σου ένα φαγητό και πας και εσύ! Είναι αυτονόητο. Τέταρτον, είμαι επαγγελματίας και οποιαδήποτε ενδιαφέρουσα πρόταση μου γίνει, θα την κάνω. Θεωρώ τυχερό, πάντως, τον εαυτό μου που κάνει αυτή τη τραγωδία, σε αυτό το φορέα, με αυτόν τον σκηνοθέτη, το Στάθη Λιβαθινό, με αυτούς τους συντελεστές, σε αυτή τη χρονική περίοδο της ζωής μου, όπου ταυτόχρονα κάνω πρόβες για τον "Ρωμαίο και την Ιουλιέτα" που θα ανέβει τον Οκτώβριο στο Pantheon.

rejected: Τι σας συγκινεί περισσότερο στην "Αντιγόνη";

Δ.Λ.: Για ένα περίεργο λόγο, τώρα που μεγαλώνω, με συγκινεί ο Χορός και η αμφίσημη στάση που έχει. Όχι με συγκινεί, αλλά με ενδιαφέρει. Με κινητοποιεί. Η συγκίνηση που αισθάνομαι άπτεται της ακραίας στάσης τόσο της "Αντιγόνης", όσο και του "Κρέοντα". Αν περιμένατε να σας πω ότι με συγκινεί περισσότερο η στάση της "Αντιγόνης"-όχι! Με συγκινεί και η στάση του "Κρέοντα". Είναι η μόνη στάση σε αυτό το έργο που υφίσταται μετάπτωση. Η "Αντιγόνη" αρχίζει με μια ιδεολογία και τελειώνει με αυτή. Ο "Κρέων" μετανιώνει. Καταρρέει. Σε αυτόν συμβαίνει η τραγωδία.

Δημήτρης Λιγνάδης

Ο καλός και ο κακός, είναι στα ρομάντζα. Στην αρχαία τραγωδία, κάθε πόλος έχει τα δίκια του

rejected: Τον ήρωά σου-σύμβολο και προσωποποίηση της εξουσίας οφείλεις να τον κατανοήσεις;

Δ.Λ.: Ο "Κρέων" είναι η εξουσία. Στο αρχαίο δράμα αν δεν έχουν οι δύο πόλοι τα δίκια τους, τότε δεν είναι αρχαίο δράμα, αλλά ρομάντζο. Ο καλός και ο κακός, είναι στα ρομάντζα. Στην αρχαία τραγωδία, κάθε πόλος έχει τα δίκια του. Το ποιος ξεφεύγει από το δίκιο και γίνεται πιο ακραίος κι αλαζόνας ή χάνει το μέτρο, είναι άλλη ιστορία. Στην αρχαιότητα τιμωρείται η απώλεια του μέτρου. Ο "Κρέων" μέχρι να απωλέσει το μέτρο και να κάνει την ύβρη, έχει δίκιο. Ο "Κρέων" λέει πως δεν μπορεί να διοικήσει μια κοινωνία με βάση το συναίσθημα. Και δεν μπορεί να κάνει εξαίρεση επειδή αυτή που έτυχε να παραβεί το νόμο είναι ανιψιά του.

rejected: Ποια πτυχή του χαρακτήρα του "Κρέοντα" χρειαζόσασταν χρόνο να την κατανοήσετε πλήρως;

Δ.Λ.: Μου ήταν και παραμένει δύσκολο να κατανοήσω το τετράγωνο του μυαλού του. Αυτό το "2+2=4". Δεν υπάρχει συναίσθημα. Δεν υπάρχει αγάπη. Οι γυναίκες είναι κακό πράγμα. Όλο αυτό το "στρατοκρατικό" που έχει ο νους του. Διότι εμένα η ζωή μου δεν είναι "2+2=4", είναι το αντίστροφο. Η δική μου ζωή είναι πιο καμπύλη. Αυτή είναι η αντικειμενική δυσκολία ως προς τον "Κρέοντα". Υπήρχαν και άλλες δυσκολίες, καθότι είμαι και εγώ σκηνοθέτης και έπρεπε να ενταχθώ στο όραμα ενός άλλου σκηνοθέτη.

rejected: Έχετε σπουδάσει, έχετε διδάξει και έχετε σκηνοθετήσει αρχαίο δράμα. Αυτό που είπατε... πόσο εύκολο είναι να ακολουθείς τις οδηγίες ενός άλλου σκηνοθέτη;

Δ.Λ.: Δεν είναι εύκολο. Στην συγκεκριμένη περίπτωση, μιλάμε για το Στάθη Λιβαθηνό που είναι ανοιχτό μυαλό. Επιτρέψτε μου να πω, ότι και η δική μου ανοιχτωσιά, βοήθησε. Άλλωστε ως ηθοποιός όταν πάω κάπου δεν γίνεται να βγάλω τη δική μου σημαία. Πάω για να πειθαρχήσω. Ο Στάθης Λιβαθινός είναι ανοιχτός στην άλλη γνώμη, όπως και εγώ. Δεν πιστεύω ότι έχω σε όλα δίκιο. Ήταν μια συνεργασία, που εξ αντικειμένου θα μπορούσε να είναι δύσκολη, καθότι συνεργάζονται δύο σκηνοθέτες. Αλλά, de facto ήταν μια γοητευτική συνεργασία.

Δημήτρης Λιγνάδης
Δημήτρης Λιγνάδης

rejected: Τι είναι αυτό που κάνει την Επίδαυρο τόσο σπουδαίο χώρο, και όχι το θέατρο των Φιλίππων στη Καβάλα ή το αρχαίο θέατρο του Δίον;

Δ.Λ.: Πρώτον, αν με ρωτάτε, κακώς δεν θεωρείται ισάξιο και το Δίον και η Καβάλα. Στη Βόρεια Ελλάδα υπάρχουν κάποια ραδιενεργά κοσμήματα που εκπέμπουν στους αιώνες και έχει αφεθεί όλη η δόξα στην Επίδαυρο. Το Δίον, η Δωδώνη όπου και αν παίξαμε είναι μαγικοί χώροι. Αν ο σύγχρονος Νεοέλληνας δεν μαστιζόταν από προβλήματα κοινωνικοπολιτικά και δικά του-προσωπικά και ψυχολογικά,-θα έπρεπε να είχαν γίνει 3-4 ομφαλοί της Ελλάδας, που να έχουν την ίδια αξία με την Επίδαυρο. Η Δωδώνη σε τίποτα δεν υπολείπεται της Επιδαύρου. Το ίδιο και το Δίον και οι Φίλιπποι. Μαγικοί χώροι! Πηγαίνεις και παθαίνεις πλάκα! Όμως, την Επίδαυρο την κάνει σημαντική η προϊστορία της. Τα καλλιτεχνικά τέρατα που πέρασαν από την Επίδαυρο, την κάνουν μαγική. Όπως θεοποιείται μια μεγάλη ντίβα γυναίκα της όπερας, έτσι και η Επίδαυρος. Όχι παρά αξίαν! Αλλά για το παραπάνω λόγο. Σαφώς, και ενεργειακά η Επίδαυρος είναι σπουδαίος χώρος. Αλλά και οι υπόλοιποι χώροι.

Υπάρχουν όρια και τα επιτάσσει του καθενός η συνείδηση

rejected: Για ένα ακόμα καλοκαίρι γίνονται θεατρικές κουβέντες...είναι αυτός ο Αισχύλος ή όχι; Υπάρχουν όρια στο τρόπο που πρέπει να αντιμετωπίζουμε τα αρχαία κείμενα, τα καλοκαίρια μας;

Δ.Λ.: Κατά τη γνώμη μου, υπάρχουν όρια και τα επιτάσσει του καθενός η συνείδηση. Δεν υπάρχει καλλιτεχνική χωροφυλακή, να περιχαράξει όρια και σημεία! Η Τέχνη είναι ένα ελεύθερο πεδίο έκφρασης. Αντίστοιχα, ελεύθερη έκφραση πρέπει να έχουν και οι αποδέκτες. Αν κάτι δεν μας αρέσει, πρέπει να λέμε "δεν μου άρεσε-αίσχος". Ο θεατής δεν μπορεί να καταπίνει αμάσητη την κάθε αστοχία ή αμορφωσιά του κάθε σκηνοθέτη. Η Τέχνη δεν πρέπει να έχει όρια. Οφείλει, όμως, να έχει μια σαφή απαρχή. Η απαρχή είναι το κείμενο. Αν δεν διαβάσεις καλά το κείμενο (καλά δεν εννοούμε να το διαβάσεις συλλαβή την συλλαβή), να το διαβάσεις εις βάθος, να πάρεις δίπλα σου και τον φιλόλογο ή και το δραματουργό να στο εξηγεί, αν δεν καταλαβαίνεις...αν δεν έχεις μια εις βάθος εικόνα του αρχαίου κειμένου, καλύτερα να μην κάνεις. Όχι γιατί σου απαγορεύεται. Αλλά, γιατί θα βρεις τοίχο! Θα το βρεις μπροστά σου. Θα σε εκδικηθεί αυτό το πράγμα. Όχι. Όρια δεν πρέπει να υπάρχουν, γιατί δεν ξέρουμε ποιος θα τα βάλει αυτά. Φανταστείτε να υπήρχαν όρια στους "Όρνιθες" του Κουν; Οι "Όρνιθες" είχαν απαγορευτεί αν θυμάστε, ως υβριστική παράσταση και τελικά αυτή και έμεινε στην Ιστορία! Δεν χρειάζονται όρια από καμία καλλιτεχνική αστυνομία. Αλλά, τα όρια πρέπει καθένας να τα έχει μέσα του. Για παράδειγμα, αν μου έκαναν πρόταση να σκηνοθετήσω όπερα, θα έπρεπε ή να αρνηθώ ή να σπουδάσω τουλάχιστον δύο χρόνια ή επειδή πρέπει τώρα να την σκηνοθετήσω με 2-3 γνώστες της όπερας να συνεργαζόμουν-να μελετήσω-να μάθω.

Δημήτρης Λιγνάδης

rejected: Γιατί υπάρχει αυτή η ασυδοσία;

Δ.Λ.: Συνήθως, αυτή η ασυδοσία υπάρχει όταν γράφουμε στα "παλιά μας παπούτσια" το κείμενο. Θεωρούμε ότι όλα είναι μεταβλητές-δεν υπάρχει καμία σταθερά. Ενώ υπάρχει μία και σπουδαία σταθερά που λέγεται κείμενο.

rejected: Λειτουργούμε και καλλιτεχνικά με την ημιμάθεια και την μετριότητα σε πρώτο πλάνο;

Δ.Λ.: Μπορεί. Υπάρχει μία...να σας το πω σαν κάτι που ακούγεται ως μοντερνισμός, αλλά είναι πολύ γεροντικό...αντί κάνεις γυμναστική να σταθείς στο ύψος των αγαλμάτων-διότι αγάλματα είναι τα τεράστια αυτά κείμενα, ζωντανά κιόλας, όχι μουσειακά!-λες καλύτερα να τα γκρεμίσω, να παίξουμε σφαλιάρες. Μα φιλαράκο μου, το να κλαδέψεις ένα λουλούδι σου παίρνει δύο λεπτά. Μα ένα λουλούδι να βλαστήσει, θέλεις δύο χρόνια. Δεν είναι δύσκολο να βάλεις τρικλοποδιά σε ένα κείμενο. Δύσκολο είναι να το κάνεις να περπατήσει στα πόδια του. Όπως και με τον άνθρωπο. Δύο χρόνια θέλει ο άνθρωπος να σταθεί στα πόδια του και δύο δευτερόλεπτα για να πέσει, από μια τρικλοποδιά.

rejected: Το αποτέλεσμα δίνεται από τον κόσμο που κρίνει;

Δ.Λ.: Ναι, αλλά και εσύ Γιώργο, πολλοί σαν εσένα εννοώ, με το που μια κοπέλα πει μισή ατάκα στην Επίδαυρο, ένα "οϊμέ", γράφετε "γεννήθηκε τραγωδός". Δεν είναι έτσι το πράγμα. Πρέπει να είμαστε αυστηροί. Όπως κάποιοι βάζουν όρια, πρέπει και εσείς που ασχολείστε με το διαδίκτυο, να υψώνετε ένα τείχος. Να μην μασάτε εύκολα. Από ένα κοστούμι. Από έναν άνθρωπο που δεν ξέρει να αρθρώσει και να τονίσει σωστά τη λέξη "καλημέρα"-μην μασάτε. Μην μασάτε εύκολα. Μην μασάτε στην τρικλοποδιά. Μην μασάτε στην αποδόμηση. Να μασάτε στο χτίσιμο.

Δημήτρης Λιγνάδης

rejected: Αυτή η υπερβολή από όσους γράφουμε, έχει βαλτώσει το καλλιτεχνικό επίπεδο;

Δ.Λ.: Και εσείς έχετε μία ευθύνη, Γιώργο.

Από το θέατρο πρέπει κάποιος να φεύγει τρανταγμένος

rejected: Εν τέλει, το κοινό αποφασίζει;

Δ.Λ.: Ναι, αρκεί το κοινό να μην είναι κατευθυνόμενο, καθότι είναι βομβαρδισμένο από διάφορα και καταντάμε ο κάθε ένας να στέλνει μόνο το κεφάλι του στο θέατρο. Το κεφάλι έχει μόνο αισθητική και λογική. Δεν στέλνει κανείς την ψυχή του στο θέατρο. Έχει υποχωρήσει το συναίσθημα, υπέρ της αισθητικής. Από το θέατρο πρέπει κάποιος να φεύγει τρανταγμένος.

Δημήτρης Λιγνάδης
Δημήτρης Λιγνάδης

rejected: Η τραγωδία έχει συγκίνηση;

Δ.Λ.: Κατά τη γνώμη μου, η αρχαία τραγωδία δεν έχει συγκίνηση. Συγκίνηση έχουν κάποια πιο ελαφρά έργα. Η συγκίνηση είναι για την πρώτη στοιβάδα. Η τραγωδία πρέπει να έχει κραδασμό. Δόνηση. Όχι συγκίνηση.

rejected: Το χειμώνα θα παίζετε και θα σκηνοθετήσετε τον "Ρωμαίο και την Ιουλιέτα"...

Δ.Λ.: Όντως, κάνω κάτι ακραίο, με τους δύο πρωταγωνιστικούς ρόλους να τους κρατάνε δύο δεκαπεντάχρονα παιδιά. Που είναι κοντά στη φυσική ηλικία των ηρώων κι αυτό είναι ένα ρίσκο.

rejected: Γιατί αυτό το έργο; Γιατί "Ρωμαίος και Ιουλιέτα";

Δ.Λ.: Όπως και στη ζωή μου, με γοητεύει ο έρωτας. Έρωτας που ζω σπάνια. Και μιλάω για τον Έρωτα με το έψιλον κεφαλαίο, όχι ανθυποέρωτες. Με γοητεύει ο έρωτας και η ακρότητα, το ανήλικο αυτό των δύο ακραίων ψυχολογιών, που μόνο ένας τρελός ή ένας μικρός-όπως λέει και η παροιμία "από μικρό κι από τρελό μαθαίνεις την αλήθεια"-μπορεί να το υποστηρίξει. Με τρελαίνει αυτή η απολυτότητα του συναισθήματος.

Δημήτρης Λιγνάδης

rejected: Τι ορίζετε μέσα σας επιτυχημένη θεατρική παράσταση;

Δ.Λ.: Αυτή που θα φύγει ο θεατής έχοντας χαρεί βαθιά η ψυχή του κι όχι η αισθητική του. Αυτό το μεταίσθημα που αφήνει να έχει διάρκεια στο χρόνο. Να μην ξεχαστεί με το που φύγει ο θεατής από την παράσταση. Να πάει να πει στα παιδιά του και τους φίλους του, «να πάτε να δείτε αυτό. Εγώ συγκλονίστηκα». Αυτό θεωρώ επιτυχημένο, όπως και το να έχει κόσμο. Γιατί μια καλή παράσταση με δέκα άτομα στην πλατεία του θεάτρου, δυστυχώς απέτυχε. Τι να κάνουμε; Η δουλειά μας είναι μαζική.

rejected: Γιατί κάθε βράδυ παίζετε θέατρο;

Δ.Λ.: Αν απαντούσα σε αυτή την ερώτηση, θα είχα απαντήσει σε όλο το υπαρξιακό μου αδιέξοδο. Κάνω θέατρο γιατί έτσι μόνο μπορώ να υπάρξω.

Δημήτρης Λιγνάδης



συνέντευξη | γιώργος παπανικολάου
επιμέλεια | τάσος θώμογλου + ιάκωβος καγκελίδης