'Θα πρέπει να σταθούμε δίπλα σε όσους έχουν ανάγκη. Ανεξάρτητα από πού ήρθαν. '

Την γούσταρα αυτή τη συνέντευξη. Την ήθελα με χίλια. Αλήθειες που πονάνε να ειπωθούν, από ένα ευφυές στόμα κι έναν σπουδαίο καλλιτέχνη. Ο Κωστής Καλλιβρετάκης βρίσκεται για λίγο στην Ελλάδα. Για ελάχιστες μέρες στη Θεσσαλονίκη. Πρωταγωνιστώντας στο νέο έργο του Θανάση Τριαρίδη στο θέατρο BLACK BOX. Και πήρε το μαχαίρι και το ΄βαλε στο κόκκαλο...

συνέντευξη | γιώργος παπανικολάου */* φωτογραφίες | λευτέρης τσινάρης */* επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης + αλέξανδρος κόγκας
Κωστής Καλλιβρετάκης

rejected: Όποιος δεν αναζητά απαντήσεις, είτε γιατί τις έχει βρει και τις ονομάζει άποψη, είτε γιατί δεν τις χρειάζεται και τις ονομάζει γνώση, δεν είναι ο χαμένος ενός παιχνιδιού, σαν αυτό της θεατρικής παράστασης που πρωταγωνιστείτε;

Κ.Κ.: Στην πραγματικότητα, όλα αυτά είναι ένα παιχνίδι του μυαλού. Δεν νομίζω ότι έχει να κάνει με την αναζήτηση της γνώσης ή όχι. Μάλλον έχει να κάνει με το πώς ο καθένας αντιλαμβάνεται την έννοια των γεγονότων, της χειραγώγησης... το πώς όλες οι απόψεις κατατίθενται. Πώς το άσπρο μπορεί να γίνεται μαύρο...

"Στην Ελλάδα οι θέσεις όλες είναι πολιτικοποιημένες"

rejected: Χρειαζόμαστε δικαιολογίες για να λάβουμε θέση σε όσα διαδραματίζονται γύρω μας. Ουσιαστικά, εφευρίσκουμε τις δικαιολογίες που μας βολεύουν για να λάβουμε την πιο ανώδυνη θέση.

Κ.Κ.: Στην Ελλάδα οι θέσεις όλες είναι πολιτικοποιημένες. Προσωπικά, αυτό το θέμα το έχω λύσει εδώ και καιρό. Είναι πια καθαρό. Στη δουλειά που κάνω είναι αδύνατο να διαχωρίσεις την Τέχνη από την πολιτικοποιημένη πλευρά της. Είτε αυτό είναι εμφανές-προφανές ή όχι. Ειδικά, για την Ελλάδα, και στην Ελλάδα, δεν γίνεται να μην παίρνεις θέση.

Κωστής Καλλιβρετάκης

"Δεν θεωρώ ότι όλοι υπέφεραν και χτυπήθηκαν με τον ίδιο τρόπο."

rejected: Ο Έλληνας δεν έπαιρνε πάντα τη θέση που τον βόλευε περισσότερο, να τη σκαπουλάρει από τις ευθύνες που έχει και την αλήθεια της ζωής του;

Κ.Κ.: Θα αποφύγω τις γενικεύσεις. Δεν μπαίνω ποτέ στο τριπάκι ότι όλοι οι Έλληνες αντιμετώπιζαν αυτό το πράγμα, με τον ίδιο τρόπο, για τόσα πολλά χρόνια. Δεν θεωρώ ότι όλοι υπέφεραν και χτυπήθηκαν με τον ίδιο τρόπο. Δεν υπάρχει τίποτα από όλα αυτά. Ήταν ένα καθαρά ταξικό και κοινωνικό θέμα. Όπως δεν τον δημιούργησαν όλοι αυτό το πρόβλημα, έτσι δεν πρέπει κι όλοι να το πληρώσουν. Έχουμε φτάσει να μη την πληρώνουν αυτοί που κυρίως δημιούργησαν το πρόβλημα. Σαφέστατα, δεν προσπαθώ να αγιοποιήσω τις ελληνικές ή βαλκανικές νοοτροπίες. Από την άλλη, αρνούμαι αντίστοιχα να δαιμονοποιήσω. Προσπαθώ να καταλάβω τι φταίει και τι όχι-πρώτα σε μένα. Αυτό να το παλέψω. Να το διορθώσω. Να το συζητήσω. Το να απορρίπτω ή να κατηγορώ συλλήβδην, είναι κάτι που δεν βοήθησε ποτέ κανέναν. Αυτή η επιχειρηματολογία αναπτύχθηκε από συγκεκριμένους "κύκλους" εντός και εκτός συνόρων, γιατί βολεύει μια γενικευμένη κατάσταση.

rejected: Πρέπει ο καθένας να ψάξει εντός του. Καθένας ξέρει μέσα του πού έφταιξε.

Κ.Κ.: Καθένας ξέρει πού βρίσκεται, ξέρει από πού έρχεται και ξέρει πού πηγαίνει. Αλλά πολλές φορές δεν έχει κοιταχτεί πολύ καλά στο καθρέφτη. Αυτό να το δεχτώ.

Κωστής Καλλιβρετάκης

"Δεν παλεύουν όλοι οι ηθοποιοί με τον ίδιο τρόπο. Ειδικά στην Ελλάδα, δεν παλεύουν όλοι οι καλλιτέχνες με τον ίδιο τρόπο."

rejected: Ο καλλιτέχνης οφείλει καθημερινά να κοιτά το καθρέφτη του. Την αλήθεια βάζει στο σανίδι, κάθε βράδυ. Τώρα στα δύσκολα, οι γύρω σας συνάδελφοι, που σαφώς και δεν μπαίνουν όλοι σε ένα τσουβάλι, βλέπουν τα σφάλματά τους; Ή ακόμη ψάχνουμε στο σανίδι της σωτηρίας; Ο ηθοποιός προοικονομούσε την κατάσταση που ερχόταν...την έβλεπε.

Κ.Κ.: Ώπα! Δεν είναι όλοι οι ηθοποιοί ίδιοι. Όπως δεν είναι κι όλοι οι οικονομολόγοι ίδιοι. Δεν παλεύουν όλοι οι ηθοποιοί με τον ίδιο τρόπο. Ειδικά στην Ελλάδα, δεν παλεύουν όλοι οι καλλιτέχνες με τον ίδιο τρόπο. Πέρυσι, με ένα βιντεάκι μας προέτρεπε ένας καλλιτέχνης εντός εισαγωγικών ότι "πέντε χρόνια έχουμε υποφέρει όλοι τόσο πολύ". Όχι φίλε μου! Είναι μέγα λάθος και προσβολή να το λες αυτό. Δεν έχουμε υποφέρει όλοι, όλα αυτά τα χρόνια το ίδιο. Δεν έχουμε χτυπηθεί όλοι, όλα αυτά τα χρόνια, το ίδιο. Με τίποτα! Αυτά τα χρόνια είναι πολλά. Άλλοι βρέθηκαν μπροστά στο καθρέφτη από τα πρώτα χρόνια, άλλοι τα τελευταία. Δεν πήγαμε όλοι μαζί μπροστά στο καθρέφτη. Μπορεί κάποιοι να μην πάνε και ποτέ μπροστά στο καθρέφτη, γιατί είναι υπερπροστατευμένοι. Επίσης, το να εξαργυρώνεις αναγνωρισιμότητα γεμίζοντας μια μουσική σκηνή ή ένα θέατρο, δεν έχει καμία ουσιαστική καλλιτεχνική βάση. Ούτε εγώ αισθάνομαι καλλιτέχνης, ούτε τίποτα! Ψάχνω να βρω απαντήσεις για κάποια πράγματα που προσωπικά με απασχολούν.

Κωστής Καλλιβρετάκης

"Η εξουσιομανία είναι γλυκό πράγμα. Το δίπολο θύτης και θύμα, ανά πάσα ώρα και στιγμή, μπορεί να αλλάξει. "

rejected: Και στη συγκεκριμένη παράσταση τι σας απασχολεί;

Κ.Κ.: Πρόκειται για μία παράσταση που έχει να κάνει με τη χειραγώγηση του μυαλού. Ακόμη και από τον άνθρωπο της διπλανής πόρτας, το φίλο σου, τον κολλητό που μπορεί να σου καταστρέψει μέσα σε δευτερόλεπτα οποιαδήποτε λογική επιχειρηματολογία και να σου δημιουργήσει μια ψεύτικη διάσταση κατάστασης. Να γίνει η πολιτική επιχειρηματολογία μια τέτοια μπαρουφολογία που εσύ να βρεθείς ξαφνικά εκτεθειμένος και να μην ξέρεις από πού σου έχει έρθει. Το έργο του Θανάση Τριαρίδη είναι-σε μία από τις πτυχές του-μια παραβολή πως στην Ελλάδα ασύστολα μπαριφολογούμε. Όπως μπορεί κι εγώ να το κάνω αυτή τη στιγμή. Τα ανώτερα κλιμάκια χρησιμοποιούν ευρεία επιχειρηματολογία στους κάτω. Και μας χαρακτηρίζει κοντή μνήμη. Είναι τρομακτικό. Έχουμε κοντή μνήμη. Άνθρωποι που κυβερνούσαν έως και πριν ένα χρόνο, σήμερα συμπεριφέρονται σαν να μην υπήρξαν τα τελευταία 30 χρόνια, μιλώντας για το μέλλον του τόπου. Όπως επίσης, άνθρωποι που κυβερνάνε τώρα ξεχνάνε τι πρέσβευαν επί δεκαετίες, μέχρι πέρυσι που ανέλαβαν. Έτσι βλέπουμε το μέγεθος της πίεσης από τη μία, και το μέγεθος της γελοιότητας από την άλλη. Η εξουσιομανία είναι γλυκό πράγμα. Το δίπολο θύτης και θύμα, ανά πάσα ώρα και στιγμή, μπορεί να αλλάξει. Με ιντριγκάρει βαθιά σε αυτό το έργο.

Κωστής Καλλιβρετάκης

"Μαγκιά είναι να δείχνεις και την αδυναμία σου. Όχι μόνο τη δύναμή σου και να την πουλάς αβέρτα. "

rejected: Εγώ είμαι το θύμα, λοιπόν. Βλέπω το δελτίο ειδήσεων και υφίσταμαι μια παραπληροφόρηση. Έπειτα σερφάρω στο internet και δέχομαι μια υπερπληροφόρηση. Μην έχοντας παιδεία, να αξιολογήσω το καθετί που διαβάζω- εύκολα δεν χαίρομαι που αυτοθυματοποιούμαι;

Κ.Κ.: Έχεις μια ευαισθησία και λες στους γύρω σου "παιδιά δεν καταλαβαίνω τι τρέχει-μπορεί κάποιος να μου εξηγήσει;". Οφείλω να ρωτάω. Έναν άνθρωπο που εμπιστεύομαι. Εμένα με ρωτάνε. Μου έχει τύχει. "Κωστή, αυτό το θέμα το ξέρεις -δεν έχω καταλάβει τίποτα- μπορείς να μου εξηγήσεις;". Αυτό είναι μεγάλη μαγκιά. Αυτό είναι μαγκιά. Γιατί η λέξη μαγκιά έχει τελείως αλλοτριωθεί και διαλυθεί στην Ελλάδα. Μαγκιά είναι να δείχνεις και την αδυναμία σου. Όχι μόνο τη δύναμή σου και να την πουλάς αβέρτα. Μαγκιά είναι να λες ότι δεν γνωρίζεις και τίποτα. Από την άλλη πλευρά, έχουμε ανθρώπους που κάθονται, αντιλαμβάνονται πως δεν ξέρουν τίποτα και σου λένε "επιλέγω αυτό που θα μου ανυψώσει το εγώ μου". "Πίσω από αυτό το προκάλυμμα θα νιώσω αναστημένος, υπερήφανος για πατρίδα και καταγωγή."... Ας πούμε εγώ αυτό το τελευταίο δεν μπορώ να το καταλάβω. Πώς μπορείς να νιώσεις υπερήφανος για κάτι που σου συνέβη τυχαία; Περήφανος νιώθει κάποιος για τα επιτεύγματά του. Για ό,τι έχει ζήσει και καταφέρει. Δεν είναι επίτευγμα ότι γεννήθηκα κατά λάθος σε μια χώρα. Και από τύχη δεν γεννήθηκα σε κάποια άλλη. Υπάρχει υπερπληροφόρηση στο διαδίκτυο και η τηλεόραση έχει πεθάνει. Πλέον το καταλαβαίνουν περί μικρής οθόνης και οι πιο τυφλωμένοι άνθρωποι! Η τηλεόραση είχε τελειώσει στην Ελλάδα, από όταν ιδιωτικοποιήθηκε με τον συγκεκριμένο τρόπο. Δεν περιμέναμε τώρα να τελειώσει η τηλεόραση.

Κωστής Καλλιβρετάκης

"Θα πρέπει να σταθούμε δίπλα σε όσους έχουν ανάγκη. Ανεξάρτητα από πού ήρθαν"

rejected: Το ζήτημα είναι να είμαστε σαν τον ήρωά σας στο "Βυθό" που είχατε σκηνοθετήσει. Να προσπαθούμε για την επόμενη μέρα που θα αλλάξει τη ζωή μας...

Κ.Κ.: Ναι, δίχως να γνωρίζουμε τι θα μας συμβεί την επόμενη μέρα. Ο ήρωάς μου στο "Βυθό" δεν αφέθηκε να βουλιάξει. Από την άλλη, πρέπει να συζητάμε. Οφείλουμε να συζητάμε. Ακόμα και στη διαφωνία. Αυτό είναι ελπίδα. Ελπίδα είναι η συζήτηση. Εκτός από μια συγκεκριμένη κατηγορία ανθρώπων που με αυτούς δεν συζητάμε ποτέ πια. Τέλος! Και έχει μπει κόκκινη γραμμή. Επιπλέον, να διευρύνουμε ορίζοντες. Τα προβλήματα δεν είναι ελληνικά ζητήματα. Είναι γενικό το πρόβλημα. Θα πρέπει να σταθούμε δίπλα σε όσους έχουν ανάγκη. Ανεξάρτητα από πού ήρθαν. Απέναντι σε όσους εκμεταλλεύονται ή δημιουργούν τον πόνο

"Όσο υπάρχουν θρησκείες στον πλανήτη, δεν μπορεί ο κόσμος να είναι απόλυτα ειρηνικός. "

rejected: Η βία δεν φέρνει βία, με ανεξέλεγκτες διαστάσεις;

Κ.Κ.: Με φυσική βία γεννιόμαστε. Η βία έχει πολλές μορφές. Η ιστορία κάνει κύκλους. Από αυτούς τους κύκλους να μαθαίναμε (όχι από τα σχολικά βιβλία-ούτε για πλάκα!) θα ήταν ευλογία. Η επανάσταση δεν είναι κάτι κακό. Η βία φέρνει βία. Αλλά, πρέπει να καταλαβαίνουμε γιατί πράγμα μιλάμε. Και ο πιο εθνικόφρων στην Ελλάδα είναι υπερήφανος για τις στιγμές ένδοξης βίας του παρελθόντος. Δεν μιλάω μόνο για "κατακτητικές" καταστάσεις που υπερηφανεύεται, αλλά και για "αμυντικές". Υπάρχουν και όρια. Αυτό το "καταδικάζω τη βία, από όπου κι αν προέρχεται", λειτουργεί ενίοτε και αφελώς για όχι τυχαίους λόγους. Είναι αφελές για λόγους...παραμυθιάσματος. Άνθρωποι που κάνουν χρήση τέτοιων φράσεων, ενίοτε, εν γνώσεις τους, θολώνουν τα νερά. Μερικές φορές, η βία είναι αναπόφευκτη. Ο κόσμος δεν θα γίνει ποτέ ειρηνικός. Πιο ειρηνικός ναι! Μπορεί. Ανά περιόδους, συμβαίνει. Αλλά, όσο υπάρχουν θρησκείες στον πλανήτη, δεν μπορεί ο κόσμος να είναι απόλυτα ειρηνικός. Όσο θεωρείς τον απέναντι μονίμως αντίπαλο, γιατί λατρεύει ένα διαφορετικό μυθικό πλάσμα, δεν γίνεται...

Κωστής Καλλιβρετάκης

"Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος που γνωρίζει καλά την ελληνική πραγματικότητα, ελπίζω να μη μας "κλείσει στο καβούκι" μας. Να μην περάσουμε στο άλλο άκρο!"

rejected: Τελικά, τι Φεστιβάλ θέλουμε;

Κ.Κ.: Μένω στο Βερολίνο εδώ και χρόνια. Υποκλίνομαι σε πολλά πράγματα μπροστά στο Γιαν Φαμπρ. Μεγάλος καλλιτέχνης-μεγάλη ιστορία. Δεν ανήκω σε αυτούς που επιτέθηκαν στον καλλιτέχνη. Ανήκω σε όσους επιτέθηκαν στον αλαζόνα καλλιτεχνικό επιμελητή και στη δεύτερη επιστολή που έβγαλε. Δεν κατάλαβα γιατί νωρίτερα δεν μας τα είχε πει στην πρώτη συνέντευξη Τύπου. Βρέθηκα απέναντι στην αλαζονεία ενός ατόμου που με αποικιοκρατικό ύφος απέκλεισε πλήρως για δύο χρόνια, ανθρώπους που είχαν πολλά να πούνε καλλιτεχνικά με χρόνια πορείας, αλλά και όσους περιμένουν να ζήσουν από αυτό το Φεστιβάλ. Βεβαίως, το Φεστιβάλ δεν είναι βιοπορισμού, αλλά Τεχνών. Όμως το Φεστιβάλ Αθηνών είναι η μόνη ελπίδα για πολλά καλλιτεχνικά projects που ειδάλλως δεν μπορούν να πραγματωθούν. Δεν αφαιρείς αυτή την ελπίδα έτσι.... Θαυμάζω τον Λούκο μαζί με τα "μειονεκτήματά" του για ό,τι μας έφερε! Του το χρωστάμε εσαεί. Ο κ. Φαμπρ ας μας έλεγε ελάτε να συζητήσουμε. Όποιος πει πως όσοι μαζεύτηκαν στη ΣΦΕΝΔΟΝΗ επέδειξαν φασιστική νοοτροπία, θα απαντήσω πως κι ο Φαμπρ ψεύδεται. Δεν ήρθε ποτέ με ανοιχτό μυαλό. Κάποιος με ανοιχτό μυαλό, δεν παραιτείται την επόμενη μέρα. Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος που γνωρίζει καλά την ελληνική πραγματικότητα, ελπίζω να μη μας "κλείσει στο καβούκι" μας. Να μην περάσουμε στο άλλο άκρο!

Κωστής Καλλιβρετάκης

"θα ήθελα φέτος να μην γινόταν Φεστιβάλ Αθηνών"

rejected: Τώρα πια, δεν θα λειτουργήσει η διάθεση του Έλληνα καλλιτέχνη που λειτουργεί ενίοτε και αυτιστικά, και εφόσον "καταβαράθρωσε" τον Φαμπρ, να κάνει σκηνοθετικά, παραστάσεις κόπιας Φαμπρ, εκτός ελέγχου και παιδείας;

Κ.Κ.: Αχ μακάρι να μη συμβεί αυτό.... Θεωρώ, πως ήταν λάθος που έφυγε ο Λούκος πριν τελειώσει η θητεία του. Αφού το έπραξε και με όσα έχουν γίνει με το Φαμπρ, θα ήθελα φέτος να μην γινόταν Φεστιβάλ Αθηνών. Να το ξαναβλέπαμε από το φθινόπωρο.... τώρα ζούμε το ενδιάμεσο που είναι ίδιον ελληνικό. Κάνουμε κάτι για τον εντυπωσιασμό. Ο εντυπωσιασμός δεν ήταν μπιχλιμπίδι για τους ιθαγενείς. "Μη φωνάζετε για τον Λούκο. Κοιτάξτε ποιον σας έφερα". Μα δεν με νοιάζει ποιον έφερες.... Αν ήμουν στην Ελλάδα, δεν θα πήγαινα στη συνέλευση. Κι αν πήγαινα δεν θα μιλούσα. Δεν ζω, ούτε εργάζομαι στην Ελλάδα, παρά εξαιρετικά σπάνια, οπότε δεν δικαιούμαι να επηρεάσω αποφάσεις γύρω από αυτό. Μήπως το μέλλον του Φεστιβάλ είναι μια επιτροπή έξι ατόμων κι όχι ένας; Μήπως;... Ας είχαμε μια εξαμελή επιτροπή με Φαμπρ, Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο και πιο νέους καλλιτέχνες. Αλλά δεν λέω, σαν αυτό που συμβαίνει στο Εθνικό Θέατρο-μισό! Δεν εννοώ διοικητικό συμβούλιο! Που βάζουν μπροστά τον Λιβαθηνό και θέλουν να τον διώξουν! Επίσης... θα "απαγόρευα" επιχορηγήσεις ιδιωτικών πολιτιστικών οργανισμών σε δημόσιους πολιτιστικούς οργανισμούς. Δια ροπάλου! Γιατί, τίποτα δεν δίνεται τζάμπα! Δε με νοιάζει που υπάρχει κρίση... ας γίνουν λιγότερες παραστάσεις-τι να κάνουμε;

rejected: Ποια είναι η μεγαλύτερη αυταπάτη που πίστεψε ο Κωστής;

Κ.Κ.: Η μεγαλύτερη αυταπάτη που πίστεψα;... Ότι μπορούν να υπάρξουν ευτυχισμένες οικογένειες.

Κωστής Καλλιβρετάκης

INFO Παράστασης

Lebensraum του Θανάση Τριαρίδη

Συντελεστές
Σκηνοθεσία: Έλενα Σωκράτους
Σκηνικά: Βασιλική Χριστοπούλου
Δραματουργική Ανάλυση: Γεράσιμος Μπέκας
Μουσική: Πάνος Βούλγαρης
Sound design: Daisy Chain
Βίντεο / Φωτογραφίες: Παναγιώτης Πασχαλίδης
Graphic design: Πέτρος Ζάβρακας
Μετάφραση στα γερμανικά: Mirja Lahidjanian und Maria Thomas
Επιστημονικός Συνεργάτης: Ευτυχία Παπαγιάννη
Συντονισμός: Χριστίνα Καμπέρη
Παίζουν: Κωστής Καλλιβρετάκης, Κωνσταντίνος Γεράκης

Δείτε το αφιέρωμα του rejected στην παράσταση: Ένα πείραμα “χειρουργικής ακρίβειας”

16 & 17 Απριλίου 2016 στο Black Box. Δείτε περισσότερα εδώ

Κωστής Καλλιβρετάκης

συνέντευξη | γιώργος παπανικολάου
φωτογραφίες | λευτέρης τσινάρης
επιμέλεια | αλέξανδρος κόγκας + ιάκωβος καγκελίδης