Ένας Ωραίος Έρως...

"Το θέατρο δεν είναι επίδειξη δύναμης. Ο καλλιτέχνης είναι πάντα μια μεγάλη πληγή, "λίγος"... μικρότερος. Γι' αυτό και ψάχνει τρόπο να υπάρξει. Δεν είναι μεγαλύτερος. Δεν είσαι εσύ πιο έξυπνος από όλους τους άλλους. Σπουδαίος καλλιτέχνης είναι ένας συντετριμμένος άνθρωπος. Σπουδαίος ηθοποιός είναι εκείνος που λειτουργεί από θέση αδυναμίας. Όχι δύναμης. Το μυστικό στο θέατρο είναι να είσαι κάτι που οι παλιοί ηθοποιοί θεωρούσαν κακό, να είσαι ο εαυτός σου. Να είσαι ο ρόλος, αλλά να αντλείς από τον εαυτό σου. Να έχεις την αθωότητα μιας περίεργης άγνοιας. Οφείλεις να αντλείς από τον ανέμελο κομμάτι σου. Να είσαι πρώτα εσύ. Είναι ξεκάθαρο είδος η φάρσα και θαρρώ πως για πρώτη φορά ανεβαίνουν οι "Τρειςευτυχισμένοι" του Λαμπίς, όπως τους πρέπει. Να υπάρχει ένα επίπεδο από πάνω, φαινομενικά ήσυχο, σχεδόν ανόητο και υπερκινητικό και από κάτω η εποχή να βράζει. Έχει απήχηση σταδιακά στο κοινό και πλέον και στους γνώστες του θεάτρου. Πορεύομαι πάντα με την ταπεινότητα και την συντριβή που χρειάζεται η Τέχνη μου. Ο ηθοποιός μιλάει μόνο στην πτώση. Στην πτώση επιζητά συνέχεια την άνοδο. Αυτό είναι το βάσανο του ηθοποιού." Ο Άγγελος Παπαδημητρίου στο rejected...

συνέντευξη | γιώργος παπανικολάου */* φωτογραφίες | andreas simopoulos/Fosphotos */* επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης + τάσος θώμογλου
Άγγελος Παπαδημητρίου

rejected: Τι έβραζε εκείνη την εποχή που αντίστοιχα βράζει και σήμερα;

Α.Π.: Αν το κοιτάξει κανείς, θα αναρωτηθεί ένα έργο του 1870 τι δουλειά έχει στην Ελλάδα του 2017. Κάτω, όμως, από αυτή την "κρούστα" του πουριτανισμού και του καθωσπρεπισμού, είναι όλοι οι ανθρώπινοι χαρακτήρες. Και σε αυτά τίποτα δεν άλλαξε στις μέρες μας. Μπορεί οι εποχές να εξελίσσσονται, μα το πρέπει και οι ανθρώπινες συμπεριφορές παραμένουν ίδιες και "κοχλάζουν".

Η απιστία είναι το αντίδοτο στην πλήξη

rejected: Η απιστία, τελικά είναι η κρυφή, ανομολόγητη χαρά μας, που δεν ομολογούμε -ούτε καν στον εαυτό μας- ως "έγκλημα";

Α.Π.: Η απιστία είναι το αντίδοτο στην πλήξη. Αρκεί να μην μαθευτεί. Να το κάνεις και να μη δούνε την σταγόνα αίμα, που λένε του καρχαρία, που θα πέσουν πάνω να σε φάνε. Η απιστία είναι η αστική μας συμπεριφορά: κάνε ό,τι κάνεις, φτάνει να μη το μάθει κανείς. Οι άνθρωποι τρέμουμε μη μάθουν οι άλλοι την απιστία. Εμάς, δεν μας παίρνει από κάτω η "αχίλλειος πτέρνα". Δεν μετανιώνουμε για εμάς, αλλά για τους άλλους. Σε αυτό το έργο, τυχερός είναι ο σύζυγος κι όχι ο εραστής. Οι εραστές τρέχουν, φυλάγονται, κρύβονται, μην τους μάθει κανείς. Ο σύζυγος είναι στο σπίτι και τον έχουν κι όλοι στα ώπα-ώπα. Ενώ γενικώς ο κερατάς-σύζυγος γελοιοποιείται, σε αυτό το έργο υποφέρει ο εραστής. Με μια ανατροπή στο τέλος...

 
Άγγελος Παπαδημητρίου

 

rejected: Ο έρωτας είναι το μεγαλύτερο μυστήριο που πρέπει και να κρύβεσαι μέσα του;

 

Α.Π.: Ο έρωτας είναι η σύγκρουση της κοινωνικής σύμβασης με το πραγματικό αίσθημα. Δεν είναι μόνο το μέγα μυστήριο που κρύβεις. Τι είναι η κοινωνία; Και ποιες οι πραγματικές μας επιθυμίες. Ο έρωτας είναι ζήτημα της εποχής. Τι θέλει η εποχή, τι θέλει ο πολιτισμός και τι θέλει πραγματικά η ψυχή μας. Ο έρωτας ανοίγει την κλειστή πόρτα των θέλω μας, αφήνοντας πίσω κοινωνικές συμβάσεις. Γι' αυτό και ο έρωτας χωράει τα πάντα μέσα του.

Το θέμα είναι αν θα δούμε τις σωστές πόρτες και αν θα τις ανοίξουμε

 

rejected: Αγαπιόμαστε; Ο άνθρωπος στις μέρες μας "αγγίζει" τον άλλο; Δίνει χώρο στη ζωή του; Εκφράζει το βαθύ του συναίσθημα;

Α.Π.: Με τα χρόνια, πιστεύω, ότι υπάρχει ένας τεράστιος χώρος στον καθένα μας. Μια τεράστια αίθουσα χορού έχουμε όλοι μέσα στην καρδιά μας, που όλοι μας-όλοι, όμως-περιμένουμε να γίνει η γιορτή, εκεί μέσα. Από εκεί και πέρα είναι τι διαλέγεις και ποιους καλείς. Διάφορες δυνάμεις της κοινωνίας, αν και καταπιεστικές, σπρώχνουν στον έρωτα. Ως κι η καταπίεση μπορεί να σε στέλνει στον έρωτα. Το θέμα είναι αν θα δούμε τις σωστές πόρτες και αν θα τις ανοίξουμε. Πάντα υπάρχει μια διάθεση να ψάξουμε να βρούμε την πόρτα του έρωτα.

rejected: Οι νέοι δεν αιχμαλωτίζονται σε μια μοναχικότητα;

Α.Π.: Σε αυτήν την "πόλη" ζούνε οι μόνοι. Πάντα έτσι ήταν, Γιώργο. Όπου κι αν ήσουνα, σε εγκλώβιζαν πράγματα, από παλιά. Είναι στο χέρι σου να γλυτώσεις. Δεν γλυτώνουν όλοι. Γλυτώνουν πολύ λίγοι. Ο έρωτας είναι ένας αγώνας. Δεν χαρίζεται. Θέλει κατάκτηση. Μέσα από τη μόρφωση, μέσα από τις καλές παρέες, μέσα από το αίτημα για αλήθεια, κατακτιέται η ζωή και ο έρωτας. Όλα τα παιδιά κι εμείς-κι εμείς παιδιά είμαστε, που ζήσαμε χούντα, μετεμφυλιακές καταστάσεις και δύσκολες εποχές- δεν ψάξαμε όλοι. Ένα μικρό ποσοστό προχώρησε και αφέθηκε στον έρωτα. Αλλά μαζικό κίνημα δεν υπήρξε, δεν υπάρχει. Τα μαζικά κινήματα ποτέ δεν έχουν την επιτυχία, όπως εγώ πιστεύω στην επιτυχία.

Άγγελος Παπαδημητρίου

Έχω πειστεί ότι έρωτας αφορά έναν

 

rejected: Ο έρωτας δεν είναι ένα ναρκοπέδιο που θα αφεθείς στην ανοιχτή αγκαλιά, ενός -λίγο πριν- αγνώστου σου;

 

Α.Π.: Ο έρωτας αφορά πάντα έναν. Σχεδόν δεν υπάρχει ο άλλος. Εμείς φτιάχνουμε τον άλλον στον έρωτα. Και καμιά φορά μας βγαίνει. Έχω πειστεί ότι έρωτας αφορά έναν. Το ναρκοπέδιο, που λες Γιώργο, είναι το επόμενο βήμα. Ο οπλισμός μου στον έρωτα ήταν το σπίτι μου. Γεννήθηκα σε ένα σπίτι, απόλυτα αστικό, όπου η ευτυχία ήταν δεδομένο πράγμα και η ομορφιά κατοχυρωμένη-αδιαπραγμάτευτα, σου λέω. Κάτω όμως από αυτό, το ηφαίστειο έβραζε. Όταν νιώσεις ότι τα πράγματα είναι διπλά, ότι ναι μεν υπάρχει η ομορφιά της ησυχίας, αλλά πάντα καιροφυλαχτεί ένα "θηρίο" υπόγεια, αυτό διαχειρίζεσαι. Αυτό είναι η ειλικρίνεια στον έρωτα. Στην ίδια τη ζωή. Το δίπολο που σε ισορροπεί. Να καταλάβεις τι είναι το θηρίο και τι η ησυχία. Το έχω ζήσει έχοντας εξαιρετικό οικογενειακό περιβάλλον. Έμαθα να ζω στον παράδεισο. Αργότερα κατάλαβα πως κάτω από τον παράδεισο, μπορεί να κρύβεται και η κόλαση. Είναι θέμα ανατροπής της στιγμής. Αυτός ο παράδεισος στον έρωτα στη ζωή είναι μια φούσκα, που αν θελήσεις την σκας με μια βελόνα κι όλα τινάζονται στον αέρα. Η στιγμή που η επιθυμία θα πραγματοποιηθεί. Με αυτό παίζουμε στην απιστία. Πόσο έτοιμοι είμαστε να πάμε την επιθυμία μας ως το τέλος. Ψάχνοντας τα ερωτικά μας, οδηγηθήκαμε στην ψυχανάλυση, ιστορικά.

Πήγαινε στον έρωτα, ως εκεί που φτάνουν οι δυνάμεις σου

 

rejected: Η επιθυμία δεν κρύβει και την πληγή; Ο έρωτας, ως θηρίο, δεν μπορεί και να σε δαγκώσει;

Α.Π.: Εμ, εκεί σε θέλω. Ως πού είσαι έτοιμος να φτάσεις στον έρωτα. Μπορεί και να βαριέσαι. Δέχομαι και την πλήξη και τον συμβιβασμό. Δεν κατηγορώ κάποιον που συμβιβάζεται ή συγκαλύπτει. Τα σέβομαι όλα αυτά. Δεν θα πω σε κάποιον "δεν είσαι τολμηρός". Εκεί που φτάνει ο καθένας μας. Ας είναι ο εαυτός του. Δεν χρειάζεται όλοι να γίνουμε "Πασιονάρια", να βγούμε έξω και να φωνάζουμε. Πήγαινε στον έρωτα, ως εκεί που φτάνουν οι δυνάμεις σου. Σέβομαι και τις διπλές ζωές, και το "κρυφό". Αν ο άλλος δεσμεύεται και δεν θέλει να επέμβει στις εσωτερικές του δεσμεύσεις, δεκτό. Αν έχει μάθει να ζει ευτυχισμένος έτσι, ας ζήσει έτσι! Είμαι κατά της αμερικάνικης σχολής που λέει όλα στη φόρα. Είμαι κατά. Ας κρύψει καθένας το μυστικό του όπως θέλει, όσο θέλει. Κι ας είμαι της άποψης, που δεν θέλει σκοτάδια, μα φωτεινά "δωμάτια" σε αυτή τη ζωή. Δέχομαι αμέσως τα σκοτεινά "δωμάτια" των άλλων.

Άγγελος Παπαδημητρίου
Άγγελος Παπαδημητρίου

rejected: Τα σκοτεινά "δωμάτια" του άλλου δεν σας ιντρίγκαρε να τα φωτίσετε; Έρωτας είναι αυτός...  

 

Α.Π.: Ποτέ δεν προσπάθησα να κάνω διαφωτισμό στα ζητήματα του προσώπου που ερωτεύθηκα. "Αγάπα με, να σε αγαπώ, θέλε με να σε θέλω", που έλεγαν και οι παλιοί. Το σύμπαν των άλλων προηγείται για να προχωρήσεις στον έρωτα. Ο έρωτας είναι διάλογος. Μετράει το πώς είσαι μεγαλωμένος, τι ανάγκες έχεις. Προσωπικά δεν ξεκινάω ποτέ από ένα ψέμα.  

rejected: Το κατά συνθήκη ψέμα, το ζωτικό, δεν χρειάστηκε να το επιλέξετε για να πορευθείτε στη ζωή;

Α.Π.: Το απαρνήθηκα το ζωτικό ψεύδος. Ήταν ευνοϊκές οι συνθήκες της ζωής μου. Ίσως, είχα τον τρόπο να τα βλέπω ευνοϊκά, ο ίδιος. Το ζωτικό ψεύδος των άλλων, το σέβομαι, δεν το αποκαλύπτω, είμαι διακριτικός απέναντί του. Αλλιώς, θα είμαι καταδότης. Είμαι κατά της αποκάλυψης μυστικών τρίτων. Στον έρωτα δεν χρειάζονται τρίτοι. Πρέπει οι δυο να αντιμετωπίζουν το αίσθημα. Ο τρίτος είναι σκέτη καταστροφή.

rejected: Απιστία, τελικά, είναι δύο σώματα που θα βρεθούν ένα βράδυ, σε ένα κρεβάτι; Απιστία δεν είναι και το μυαλό που είναι φευγάτο στην καρδιά κάποιου άλλου;

Α.Π.: Η απιστία στο έργο που παίζουμε είναι δύο σώματα σε ένα κρεβάτι. Απιστία είναι μια λογική πράξη που απαρνιέται η εκκλησία του μυαλού των ανθρώπων. Το ΄κανες αυτό; Θα τιμωρηθείς. Δεν το έκανες; Την γλύτωσες. Η θρησκευτική αντίληψη λειτουργεί στον Έλληνα. Αν και, αυτό που θα σου πω δεν είναι σοβινιστικό. Ο Έλληνας έχει εφεύρει ένα κώδικα, από πολύ παλιά... Είμαστε μεταμοντέρνοι, πολυσυλλεκτικοί. Κάνουμε ό,τι μας συμφέρει. Είμαστε και ειδωλολάτρες και χριστιανοί, και ανήθικοι και ηθικοί. Είμαστε και κομμουνιστές και δεξιοί. Τσιμπάμε από κάτι και πορευόμαστε. Ελληνικό εφεύρημα... ανά πάσα στιγμή, βολευόμαστε με ό,τι μας συμφέρει. Δεν ξέρω πώς το καταφέρε αυτό ο Έλληνας. Να είναι μαζί και με την Εκκλησία και με το Σατανά. Έχει χιούμορ. Με την ευκολία που μετατρεπόμαστε από δεξιούς σε αριστερούς και πάλι πίσω... δεν υπάρχουμε! Φτάνουμε σε φασιστικές "γωνίες", ξαναγυρίζουμε. Φωνάζουμε τη μία "ελεύθεροι", την άλλη "καταπιεσμένοι".

Άγγελος Παπαδημητρίου

Το να κάνεις ένα πράγμα, είναι ευτυχία

rejected: Τι σας κάνει "τρεισευτυχισμένο" καθημερινά, μέχρι να πάτε στο θέατρο;

 

Α.Π.: Μου δίνει χαρά, κάτι που φέτος το κατάλαβα. Κάνω μόνο αυτό. Συνήθως έκανα δύο και τρεις δουλειές ταυτόχρονα. Δεν είχα μεγάλη ανάγκη, αλλά απέναντι στο μεράκι δυσκολευόμουν να πω όχι. Φέτος ξεκουράζομαι και έχω μόνο μία παράσταση να πάω το βράδυ. Το να κάνεις ένα πράγμα, είναι ευτυχία. Συνήθως οι ηθοποιοί για να τα βγάλουν πέρα οικονομικά ή από κεκτημένη ταχύτητα κάνουμε πολλές δουλειές. Δεν μπορούν να χαρούν. Είναι η πρώτη φορά στη ζωή μου που χαίρομαι αυτό που κάνω. Θα τελειώσουμε την συνέντευξη, θα κάνω ένα μπάνιο, θα σκεφτώ, θα διαβάσω ένα βιβλίο, θα φάω το φρούτο μου. Κι έτσι θα είμαι φρέσκος το βράδυ. Οφείλουμε να αφιερωνόμαστε και να ασχολούμαστε με ένα πράγμα. Αυτό μου έμαθε η ζωή. Δεν είναι στα πολλά ταυτοχρόνως η ευτυχία. Κι ας μην ακούμε τις γνώμες των άλλων, βρε ΄συ Γιώργο. Ας είμαστε σίγουροι γι' αυτά που θέλουμε εμείς να κάνουμε. Μην κλονιζόμαστε από τα λόγια των άλλων. Να βολευόμαστε στη δική μας αλήθεια. Όταν μπαίνει μπροστά η δική μας αλήθεια, να μην φοβόμαστε.

Πάνω στο σανίδι του θεάτρου είσαι πάντα ο μικρότερος, ο λιγότερος. Όχι ο μεγαλύτερος...

rejected: Το θέατρο είναι μια μορφή ερωτισμού;

 

Α.Π.: Χμ...θίγεις κάτι πολύ σπουδαίο. Μια μεγάλη αλήθεια. Στο θέατρο, σβήνουν τα φώτα, ξεκινάει η παράσταση και ο θεατής παρατηρεί -σχεδόν ηδονοβλεπτικά- τον κάθε ηθοποιό, ενώ ο ηθοποιός αρέσκεται στο να γοητεύσει με ομαδικό τρόπο, έχοντας γίνει ένα με το θίασο και την πλατεία κόσμου, σε ένα ατμοσφαιρικό ταξίδι έργου. Μάτια που συνομωτικά γίνονται ένα μέσα στο σκοτάδι. Δεν έχουν σημασία τα μάτια, αν είναι αγοριού ή κοριτσιού. Το να παρατηρούμε έναν άνθρωπο από μία θέση, είναι κάτι που εμπεριέχει βαθιά σεξουαλικότητα. Όπως και ο ηθοποιός, ως πνεύμα, που ελίσσεται πάνω στη σκηνή, πορεύεται με έναν ερωτισμό. Σε μια συνθήκη απόλυτης έκθεσης του ηθοποιού και απόλυτου δοσίματος στο απλό του κοινού. Για δυο ώρες ηθοποιοί και κοινό ζούνε ένα βαθύ ερωτισμό. Γι' αυτό υπάρχει κόσμος που δεν αντέχει να ανέβει πάνω στο σανίδι. Αισθάνεται γυμνός. Το "κάνε μια στροφή" που έλεγαν οι δουλέμποροι, έχει μια μορφή στο θέατρο. Η Μέριλ Στριπ έχει πει "κάθε άνδρας ηθοποιός είναι κάτι λιγότερο από άνδρας, και κάθε γυναίκα ηθοποιός είναι κάτι περισσότερο από γυναίκα". 'Ενας άνδρας που τον παρακολουθούνε οι άλλοι στη σκηνή, είναι κάπως βαρύ. Σου σπάει τον τσαμπουκά. Βλέπεις κάτι "μάγκες" πρωταγωνιστές που πλασάρουν επί σκηνής παραπάνω αρσενικό-αυτό είναι άμυνα, απέναντι στην έκθεση. Στο θέατρο εκτίθεσαι, που σημαίνει είσαι ένα σκαλί κάτω από όλους τους άλλους. Κι ο αγώνας σου είναι να φτάσεις να δείξεις μέσα από ένα ρόλο το κάτι παραπάνω. Πάνω στο σανίδι του θεάτρου είσαι πάντα ο μικρότερος, ο λιγότερος. Όχι ο μεγαλύτερος...  

Άγγελος Παπαδημητρίου

rejected: Τι είναι το θέατρο;

 

Α.Π.: Το θέατρο είναι το καλύτερο αντίδοτο για να θεραπευθεί ο εγωισμός σου. Ή και για να τονωθεί, αν το πάρεις ανάποδα. Διότι το θέατρο έχει και την εξαίρεση των κακομαθημένων. Άπτεται στο πώς εσύ θα το χειριστείς το θέατρο ως όπλο. Το θέατρο θεραπεύει τον εγωισμό σου, αν το μεταχειριστείς σωστά. Ανάποδα, το θέατρο σε καταστρέφει. Άνετα και δίχως να το καταλάβεις, σου φουσκώνει τον εγωισμό και σε κάνει τον χειρότερο άνθρωπο του κόσμου. Να νομίζεις πως εσύ είσαι και τίποτα άλλο. Το θέατρο μπορεί να γίνει το απόγειο της προσωπικής σου έπαρσης. Και έχει πολλούς καλλιτέχνες αυτής της κατηγορίας... Άμα είναι να παίζω θέατρο, για να σου επιβληθώ, την έχω πατήσει από τα αποδυτήρια... Το θέατρο είναι επικίνδυνα, βαθιά και ταυτόχρονα απλά πράγματα.

Νοσοκομείο είναι το θέατρο. Και για τους ηθοποιούς και για το κοινό. Σαν σανατόριο. Σαν τόπος υγείας

rejected: Το θέατρο είναι και μια μορφή τσίρκου;

Α.Π.: Σαφέστατα. Πολλές φορές αισθάνομαι ότι οι ηθοποιοί είμαστε ζώα εγκλωβισμένα σε κλουβιά. Βλέπεις "ζώα" να βασανίζονται πάνω στο σανίδι. Άνθρωποι που ανεβαίνουν, κατεβαίνουν, υποδύονται, ιδρώνουν, μακιγιάρονται. Άνθρωποι με βασανισμένα κορμάκια να προσπαθούν να αποδείξουν κάτι, μεταμφιεζόμενοι το οτιδήποτε, σε όρια που μπορεί και να αγγίζουν την ξεφτίλα. Το θέατρο είναι ψυχοφθόρα ιστορία. Και ταυτόχρονα είναι σαν ένα κέντρο υγείας που σου θεραπεύει την ψυχή. Το θέατρο είναι ένα μεγάλο νοσηλευτικό θεραπευτήριο. Νοσοκομείο είναι το θέατρο. Και για τους ηθοποιούς και για το κοινό. Σαν σανατόριο. Σαν τόπος υγείας. Που παλεύουν οι άνθρωποι και οι ίδιοι που παίζουν και οι άλλοι που πηγαίνουν να το δουν.

* ευχαριστούμε τον Andreas Simopoulos/Fosphotos για την ευγενική  παραχώρηση της εικόνας που πρωτοδημοσιεύθηκε στην popaganda




συνέντευξη | γιώργος παπανικολάου
φωτογραφίες | Andreas Simopoulos/Fosphotos
επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης + τάσος θώμογλου