Η κωμωδία έχει μέσα της το βαθύ δράμα

Σε "κόβει" και σε "μετράει" με το μάτι. Αρκούν λίγα λεπτά για να βγάλει το "εσωτερικό" του πόρισμα για τον απέναντί του. Και έπειτα ξανοίγεται στην αλήθεια του. Βαθιά και δίχως φρένο, αφήνεται στην έκφραση όσων πιστεύει. Ο Πέτρος Φιλιππίδης, όσο ταλαντούχος τόσο έξυπνος, στο rejected....

συνέντευξη | γιώργος παπανικολάου */* επιμέλεια | τάσος θώμογλου + ιάκωβος καγκελίδης
Πέτρος Φιλιππίδης

Στη δουλειά μου, πιο σημαντικό από έργα και ρόλους, πιστεύω πως είναι οι συναντήσεις

rejected: σχύς εν τη ενώσει αυτό το καλοκαίρι, μαζί με τον Γιώργο Κιμούλη που διασκεύασε και σκηνοθέτησε. Μαζί και με τον Γιάννη Μπέζο, σε παραγωγή Μάρκου Τάγαρη. Τι έκανε-τελικά- τόσο μεγάλη επιτυχία αυτήν την παράσταση τούτο το καλοκαίρι;

Π.Φ.: Καλλιτεχνικά, λειτούργησε κάτι που το θέλαμε πολύ. Αυτό που είπατε. Η ισχύς εν τη ενώσει. Και η ισχύς δεν αφορά "εξουσία". Μιλάμε για την καλλιτεχνική ισχύ, που πιστεύαμε ότι ζητάει ο κόσμος και εν τέλει, μας το απέδειξε. Χρόνια προσπαθώ να συνευρίσκομαι με σημαντικούς ανθρώπους πάνω και κάτω στη σκηνή. Με ενδιαφέρουν οι συναντήσεις. Στη δουλειά μου, πιο σημαντικό από έργα και ρόλους, πιστεύω πως είναι οι συναντήσεις. Χωρίς αυτό να το δείχνουμε και να το κάνουμε "με το δάχτυλο". Κάθε φορά που κάνεις μία παράσταση, ο τρόπος που την κάνεις και ανεβάζεις ένα έργο, οδηγώντας τους συναδέλφους, αν το σκηνοθετείς, είναι η άποψή σου για το θέατρο. Εμείς, αυτό το καλοκαίρι που έγινε πολύς λόγος για το τι είναι θέατρο και πού πάει αυτό, εκφράζουμε το δικό μας παράδειγμα που είναι ο "Πλούτος".

rejected: Γιατί ο "Πλούτος" του Αριστοφάνη;

Π.Φ.: Οι λόγοι που ανεβάζεις ένα έργο, εκείνη τη στιγμή, δεν σημαίνει ότι έχουν να κάνουν με το εάν αφορά σώνει και ντε, τον ενεστώτα χρόνο του κοινού. Σαφώς και ο τελευταίος είναι σοβαρός λόγος. Να αφουγκράζεσαι το κοινό. Αλλά ταυτόχρονα να μην σου υπαγορεύει το κοινό τι θα κάνεις και πώς. Αυτό είναι εντελώς αντικαλλιτεχνικό. Το αντίθετο... οφείλεις να βλέπεις τις ανάγκες του κόσμου και από εκεί και πέρα να προσπαθήσεις να συνδυάσεις δικές σου ανάγκες με του κοινού. Κάποια έργα έχουν αυτή τη διαχρονικότητα. Σαν αυτά του αρχαίου δράματος και της αττικής κωμωδίας. Του Αριστοφάνη. Έργα που παίζονται 2.500 χρόνια, δεν έχουν γεράσει, δεν έχουν παλιώσει και πάντα έχουν να πούνε κάτι. Το "γιατί" είναι μεγάλη κουβέντα. Ο καθένας ξέρει το "γιατί". Ο Αριστοφάνης πάντα καταπιάνονταν με θέματα που ταλανίζουν ανά τους αιώνες τους ανθρώπους. Κι έχουν να κάνουν και με τον ίδιο τον άνθρωπο και με τις συνθήκες. Όπως αποδεικνύεται πάρα πολύ δύσκολα και σπάνια αλλάζουν. Είναι μια καλή εποχή να καταλάβουμε, ποιος είναι ο πραγματικός "Πλούτος". "Πλούτος" δεν είναι να έχεις υλικά αγαθά, λεφτά. Και δεν το λέω με καμία παλαιοκομμουνιστική διάθεση κι ας είμαι δηλωμένα αριστερός. Δεν είναι το "καλό είναι να μην έχουμε λεφτά". Όχι! Καλό είναι όλοι να έχουμε όλα. Αυτός είναι πλούτος. Πνεύμα, ανάταση ψυχής κι ό,τι σε κάνει καλύτερο άνθρωπο είναι πλούτος. Τα χρήματα είναι αναγκαία, πόσο μάλλον την σημερινή εποχή. Και πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί όταν μιλάμε για τέτοια ζητήματα, όταν γύρω μας οι άνθρωποι ψάχνουν μέσα στα σκουπίδια να φάνε. Παλιά δείχναμε με το δάχτυλο κάποιον που έψαχνε στους κάδους για φαγητό. Σήμερα, δυστυχώς, έχουμε αποδεχτεί και αυτή την εικόνα. Και μάλιστα; Εξοικειωνόμαστε μαζί της...."Πλούτος" είναι το μαζί. Τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν μόνο αν είμαστε μαζί. Γιατί ο "πλούτος" είναι και η αλλαγή ταυτόχρονα. Επίσης, σημαντικό θέμα είναι η διαχείριση του πλούτου. Ο "Χρεμύλος" ενώ βρίσκει τον τυφλό "Πλούτο", και τον πάει στον "Ασκληπειό" που του δίνει το φως του. Από εκεί και πέρα, αποφασίζει ότι ο "Πλούτος" ανήκει σε όλο τον κόσμο. Το να "αποποιηθεί" κάποιος τον "Πλούτο" και να τον μοιραστεί είναι μεγάλη υπόθεση. Το έργο, εμμέσως πλην σαφώς, μας δείχνει ότι λείπει ένας μεγάλος ηγέτης. Ένας μεγάλος άνδρας, οραματιστής και όχι διαχειριστής, να μπορέσει από την άλλη να διαχειριστεί με τέτοιο τρόπο καταστάσεις και συνθήκες, για το κοινό καλό.

Πέτρος Φιλιππίδης

rejected: Αναφερθήκατε στο ότι είστε δηλωμένος αριστερός...

Π.Φ.: Αυτές οι γραμμές έχουν φθαρεί. Δεν υπάρχουν πια διαχωριστικές γραμμές. Ειλικρινά, δεν με ενδιαφέρει, από ποιο χώρο θα είναι ένας ηγέτης, αν πραγματικά έχει ένα βαθύ όραμα και αίσθημα, σε σχέση με το όραμα του είναι ειλικρινής, απόλυτος και δυνατός. Εμένα δεν με ενδιαφέρει, από πού θα προέρχεται.

Δεν μπορούμε να τα περιμένουμε όλα από τους άλλους

rejected: Για να φτάσουμε στον πλούτο, πρέπει να περάσουμε από την πενία; Είναι ειδάλλως, εκτιμητέος ο "Πλούτος";

Π.Φ.: Είναι επικίνδυνα πράγματα αυτά. Δεν μπορείς να λες στον κόσμο "δεν πειράζει, ας είσαι και φτωχός, φτάνει να περνάς καλά". Πλούτος και φτώχεια είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Δεν λέω ότι πετάς ένα νόμισμα στον αέρα κι ό,τι κάτσει. Όχι, δεν είναι έτσι! Πρέπει κι ο άλλος να βάλει το χέρι του. Δεν μπορούμε να τα περιμένουμε όλα από τους άλλους. Ή από κάποιους. Είναι αυτό που λέει κάποια στιγμή και ο "Καρίων" που ερμηνεύω..."πρέπει να λάβουμε μέρος σε αυτήν εδώ την κοσμική αλλαγή. Ο πλούτος έτσι βρίσκει το φως του."

rejected: Πέρυσι το χειμώνα, πρωταγωνιστήσατε σε "Δάφνες και Πικροδάφνες" και  στο "Θάνατο του Εμποράκου". Το καλοκαίρι είστε στον "Πλούτο" και ο ερχόμενος χειμώνας θα σας βρει σε έργα ρεπερτορίου. Έχω την αίσθηση ότι βιώνετε μια εξαιρετικά γόνιμη καλλιτεχνική περίοδο με έργα και συνεργάτες που θα θέλατε....

Π.Φ.: Θα σας το πω εγώ, γιατί εσείς από κομψότητα δεν το λέτε ακριβώς όπως είναι. Πρόκειται για μια στιγμή που θέλω να κάνω και κάποια άλλα πράγματα. Επιπλέον, ό,τι υποστηρίζω για το θέατρο, το αποδεικνύω. Και μάλιστα, το αποδεικνύω και με κόστος πολλές φορές. Οι "Δάφνες και Πικροδάφνες", μια παράσταση που έσκισε. Κόστος; Πράγματα που δεν έχουν καμία αξία...να τι σημαίνει πλούτος και φτώχεια. Τι θέλω να πω; Παράδειγμα...Ο Γιώργος Κιμούλης έρχεται στο ΜΟΥΣΟΥΡΗ και συνεργαζόμαστε. Ο Γιώργος Κιμούλης στο δικό μου θέατρο μπήκε πρώτο όνομα. Αν εγώ δεν δεχόμουν να γίνει αυτό, θα ήμουν ηλίθιος. Και αν γινόταν η δουλειά, που θα γινόταν, αλλά πες πως υποθετικά δεν θα γινόταν η δουλειά....ε, δεν έχουν σημασία αυτά! Σημασία έχει πώς στέκεται κανείς απέναντι στις καταστάσεις. Γίνεται, λοιπόν, η συνεργασία με τον Γιώργο Κιμούλη και τον Θανάση Παπαγεωργίου στις "Δάφνες και Πικροδάφνες". Μάλιστα, ο Θανάσης Παπαγεωργίου είναι σημαντικότατος άνθρωπος του θεάτρου, με τρομακτική παρουσία στο ελληνικό έργο και την παραγωγή αυτού. Ο Θανάσης Παπαγεωργίου υποστηρίζει το ελληνικό έργο στο θέατρο ΣΤΟΑ, σαράντα ολόκληρα χρόνια. Μετά τις "Δάφνες" έρχεται ο "Πλούτος" που εμπλουτίζεται με τον αδελφικό μου φίλο και χρόνων συνεργάτη, τον Γιάννη Μπέζο. Το χειμώνα θα κάνουμε το "Και τώρα οι δυο μας" μαζί με τη Λυδία Κονιόρδου, σε σκηνοθεσία Γιώργου Κιμούλη. Έπειτα θα κάνω μαζί με τον Γιάννη Μπέζο, τον "Αμερικάνο Βούβαλο"-θα είναι μαζί μας κι ο Ορφέας Αυγουστίδης. Έχω πια την ανάγκη να αντιμετωπίσω και κάποια άλλα έργα, πάντα όμως, με δυνατές συνεργασίες και συναντήσεις. Πάνω και κάτω από τη σκηνή. Είναι, μια-όντως-πολύ δημιουργική και καλή περίοδος για μένα. Την αρχή την κάναμε με τις "Δάφνες" και τον "Εμποράκο". Νομίζω, ότι και θα συνεχιστεί. Το πιο ωραίο όλων, είναι ότι ο κόσμος ανταποκρίθηκε σε αυτό. Που σημαίνει, ότι ο κόσμος έχει ανάγκη για καλό θέατρο. Για καλό πράγμα. Να δει και να αντιμετωπίσει κάτι καλό. Το ψάχνει πια.

Πέτρος Φιλιππίδης

rejected: Είναι και η σχέση χρόνων που έχει ο Πέτρος με το κοινό του κι αυτή η σχέση, η "κάθε χρόνο ραντεβού σε άλλη παράσταση" οφείλει να εξελίσσεται.

Π.Φ.: Ακριβώς. Έτσι όπως το λέτε. Υπάρχει και οφείλει να υπάρχει εκτίμηση και αγάπη. Όπως και η εμπιστοσύνη. Όμως εκτός από αυτά πρέπει να υπάρχει και η διάθεση του κοινού να δει τον καλλιτέχνη που αγαπάει να κάνει σημαντικά πράγματα. Να εξελίσσεται. Αυτό με έναν τρόπο, "χοντρά" θα σας το πω, το κοινό πρέπει να το "επιτρέψει" στον καλλιτέχνη. Να του "επιτρέψει" να κάνει και άλλα πράγματα. Να του "επιτρέψει" να ονειρευτεί αυτά που θέλει. Αν τώρα, ο καλλιτέχνης φάει τα μούτρα του, το κοινό δεν οφείλει να είναι εκεί. Ίσα-ίσα που οφείλει και να του το πει. Αυτό δεν σημαίνει ότι το κοινό παύει να τον αγαπάει, να τον εκτιμάει. Εσύ έχεις την ευθύνη, από εκεί και πέρα, αυτό που παρουσιάζεις να αρέσει στο κοινό.  

rejected: Είστε λαϊκός καλλιτέχνης;

Π.Φ.: Ναι. Είμαι λαϊκός καλλιτέχνης. Εγώ δεν κάνω πόρτα στο θέατρο. Δεν επιλέγω κόσμο. Δεν λέω "εσύ θα με δεις, όπως και εσύ, ο άλλος όχι δεν θα με δει".

Πέτρος Φιλιππίδης

rejected: Όταν δεν λειτουργούσε η εισπρακτική επιτυχία στο θέατρο, όπως ο "Επιθεωρητής" του Γκόγκολ, ήταν ζόρικα;

Π.Φ.: Η παράσταση που αναφέρετε από το παρελθόν ξεκίνησε άσχημα, που όμως ήταν εξαιρετική καλλιτεχνικά. Όσοι την είδαν, ενθουσιάστηκαν. Αυτό κάποια στιγμή, συν το χρόνο, απέδωσε. Απλώς, ο τότε παραγωγός είχε ήδη αποφασίσει να κατεβάσει το έργο. Έχουμε κακομάθει και θεωρούμε επιτυχία όταν έχεις 1000 εισιτήρια μέσα στην αίθουσα. Δεν είναι τόσο απλά τα πράγματα. Και υπάρχουν πολλοί παράμετροι που παίζουν ρόλο. Επιτυχία είναι ένα έργο που κάνει και 300 εισιτήρια. Όπως και 500 εισιτήρια. Σαν τις "Δάφνες", σαν τον "Εμποράκο" που έκαναν μεγάλη επιτυχία. Από την άλλη, υπήρχε στον "Εμποράκο" ο φορέας, το Εθνικό Θέατρο. Επιπροσθέτως, το εισιτήριο παίζει ρόλο. Δεν πιστεύω πως η τιμή ενός εισιτηρίου πρέπει να είναι πάρα πολύ χαμηλή. Το φθηνό εισιτήριο δημιουργεί μια φθήνια. Υπάρχει και χαμηλό εισιτήριο! Για όσους δεν μπορούν να δώσουν πολλά λεφτά. Έχει όμως και κόσμο που διαμαρτύρεται για φθηνό εισιτήριο, άνευ λόγου και αιτίας. Είκοσι ευρώ δεν είναι ακριβό εισιτήριο να πας να δεις θέατρο, αν ο ίδιος πας και τρως σε ένα ακριβό εστιατόριο, όπου το κεφάλι έχει εξήντα ευρώ.

rejected: Το φθηνό εισιτήριο θα φέρει τη φτήνια σε σκηνικά, κοστούμια κ.λ.π....

Π.Φ.: Ακριβώς. Το θέατρο δεν είναι φτηνό άθλημα για τον παραγωγό. Δεν είναι έτσι όπως νομίζει πολύς κόσμος.

rejected: Τι σας προβληματίζει στο θέατρο;

Π.Φ.: Με προβληματίζει το θέατρο της δηθενιάς και της αποδόμησης. Ότι παίρνουμε ένα έργο και μέλημα μας είναι να το καταστρέψουμε. Όχι να το προσέξουμε, να το φροντίσουμε και έστω να πούμε παράλληλα την ιστορία μας. Καταστρέφεται ένα έργο εντελώς, δεν υπάρχει... δεν υπάρχει καν η αφορμή του! Αυτό δεν μου αρέσει στο θέατρο. Το "κοινό του Εθνικού Θεάτρου" έλεγε στον "Θάνατο του Εμποράκου", ότι "είδαμε κανονικό θέατρο. Πώς και έτσι; Τι έγινε; Είχαμε πολλά χρόνια να δούμε στο Εθνικό Θέατρο, κανονικό θέατρο". Επιπλέον, με προβληματίζει ότι δεν γράφονται ελληνικά έργα. Αν εξαιρέσουμε κάποια φωτεινά παραδείγματα, σαν τον Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη (μου δόθηκε η δυνατότητα να σκηνοθετήσω το δικό του "Κέικ"), από εκεί και πέρα δεν υπάρχει ελληνική γραφή. Το ελληνικό θέατρο δεν πρέπει να υποτιμά το νεοελληνικό έργο και να το θεωρεί υποδεέστερο των υπολοίπων. Πρέπει να δημιουργηθεί η ζήτηση για να δημιουργηθεί η παραγωγή. Να δείξουμε ότι μας ενδιαφέρει το ελληνικό έργο. Και εμείς και το κοινό. Πάρτε παράδειγμα τις "Δάφνες και Πικροδάφνες", έργο που γράφτηκε πριν 40 χρόνια; Πόσο επίκαιρο και σημαντικό έργο είναι! Κι όχι μόνο, αν θέλετε την γνώμη μου! Ε... δεν γίνεται να ανεβάζουμε μόνο "Δάφνες και Πικροδάφνες"! Ας βγει και κάνα άλλο!

Πέτρος Φιλιππίδης

Η γκάμα της κωμωδίας φτάνει έως και την τραγωδία

rejected: Ποιο είναι το πρωταρχικό στοιχείο να υπηρετείς σωστά την κωμωδία; Είναι το μέτρο; Η φυσικότητα; Το timing της ατάκας; Είναι η συμφιλίωση με την τραγικότητα του ήρωα που εν τέλει βγάζει γέλιο;  

Π.Φ.: Είναι όλα αυτά που είπατε! (γέλια) Μέτρο, φυσικότητα, η ατάκα να ειπωθεί την σωστή στιγμή, η συνθήκη της δραματικότητας του ρόλου που ερμηνεύεις κι ας βγάζει αυτός γέλιο στους άλλους. Είναι όλα μαζί! Ρυθμός, αίσθηση. Η κωμωδία είναι ένα θεόσταλτο πράγμα. Η κωμωδία είναι το απόλυτο θέατρο. Η κωμωδία έχει μέσα της το βαθύ δράμα. Η γκάμα της κωμωδίας φτάνει έως και την τραγωδία. Για να παίξεις κωμωδία πρέπει να είσαι πλήρης. Η κωμωδία είναι το πιο δύσκολο είδος.

rejected: Είναι εύκολο να μην αφεθείς στο γάργαρο γέλιο του κοινού της κωμωδίας και να επιδείξεις μέτρο;

Π.Φ.: Το μέτρο είναι πιο ελαστικό από ότι ο ρυθμός. Για μένα, ο ρυθμός μετράει περισσότερο στην κωμωδία. Πέρα από τη φυσικότητα. Γι αυτό και είναι δύσκολο είδος. Δεν υπάρχει ένα πράγμα. Είναι ο απόλυτος συνδυασμός, ο απόλυτος συγκερασμός, με απόλυτη ακρίβεια των συστατικών που προείπαμε.

Πέτρος Φιλιππίδης

Ακολούθησε αυτόν που δεν ξέρεις, γιατί αυτός μπορεί να είναι ο πλούτος της ζωής σου

rejected: Όπως στον "Πλούτο", είμαστε διατεθειμένοι να ανοίξουμε την πόρτα στον πρώτο "τυφλό", να του δώσουμε ένα χέρι βοηθείας;

Π.Φ.: Δεν είμαστε διατεθειμένοι. Θα έπρεπε, όμως, να είμαστε. Το έργο μας, έχει να κάνει και με την άγνοια. Όταν ο Χρεμύλος βγαίνει από το μαντείο και ο χρησμός είναι να ακολουθήσει τον πρώτο άνθρωπο που θα βρει μπροστά του κι αυτός τελικά είναι ο "Πλούτος", αυτό λέει. Ακολούθησε αυτόν που δεν ξέρεις, γιατί αυτός μπορεί να είναι ο πλούτος της ζωής σου.




συνέντευξη | γιώργος παπανικολάου
επιμέλεια | τάσος θώμογλου + ιάκωβος καγκελίδης