Με ένα μαγικό χαλί

Βότανα οι λέξεις της. Τις βουτάς στο δοχείο της προσωπικής σου σκέψης, τις αφήνεις στο χρόνο να κοχλάσουν, να πάρουν το χρώμα και το άρωμα που σου δίνουν και το θες. Κι ύστερα με ένα φίλτρο που σε συγκινεί, κρατάς απόσταγμα και γεμίζεις το είναι σου, με αυτό που σε αναβαπτίζει. Μην υποτιμήσεις ότι σου πούνε οι λέξεις της, από εκεί που προέρχονται. "Κι αν ξεχνούν οι άνθρωποι, πάντα θυμούνται εκείνες", έγραψε ο Κωστής Παλαμάς. Στον επαναπροσδιορισμό σου, μη λησμονάς. Άλλωστε, αρχή Σοφίας, ονομάτων επίσκεψις...

συνέντευξη | γιώργος παπανικολάου */* επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης + τάσος θώμογλου
Σοφία Φιλιππίδου

rejected: Το "Καθώς Ψυχορραγώ" αδιαμφισβήτητα είναι το έργο της επαναφοράς. Εκεί στο Νότο, η ιστορία των ηρώων του έργου, μας επιστρέφει στο απλό και το μοναχικό. Είναι επίπονο, στις μέρες μας, να αποζητάς το απλό και το μοναχικό;

Σ.Φ.: Δεν νομίζω πως η ζωή στα μπαμπακοχώραφα του Μισισιπή, στις αρχές του αιώνα, είναι αυτό που λέμε «απλό και μοναχικό». Εδώ έχουμε να κάνουμε με ανθρώπους που ζουν εκεί ριζωμένοι, αποκομμένοι, καρφωμένοι σχεδόν σε μια ζωή παραδοσιακή, που μπορεί και να μην την επέλεξαν, που ίσως δεν θέλουν και να την αλλάξουν. Ζωή σκληρή, άγρια μοναχική και μυστική, μάλλον συμβατική, που μέσα της, όμως, υπάρχει ο σπόρος της αναρχίας στο πρόσωπο του δευτερότοκου γιου μου "Νταρλ", του «τρελού» που ακριβώς επειδή έχει το χάρισμα να βλέπει "μακριά"... προσπαθεί και να κάψει το κιβούρι με την πεθαμένη του μάνα, όταν αυτό σαπίζει και μυρίζει-καθοδόν προς τον τόπο των πατρικών της χωμάτων για την εκπλήρωση της υπόσχεσης να ταφεί εκεί που γεννήθηκε. Με αποτέλεσμα να κάψει και ξένο αχυρώνα, να συλληφθεί για να κλειστεί στο άσυλο των ψυχοπαθών πίσω από τα κάγκελα -χωρίς καμιά βοήθεια από την οικογένεια που τον απορρίπτει.. σαν ξένο σώμα…

Νοιώθω περήφανη, χαρούμενη και ευγνώμων για όλους όσοι με εμπιστεύτηκαν και με πίστεψαν

rejected: Τελευταίες παραστάσεις στο θέατρο της οδού Κυκλάδων, Μεγάλη Δευτέρα και Μεγάλη Τρίτη. Να ερμηνεύεις και να σκηνοθετείς τα λόγια του Μένη Κουμανταρέα, να δίνεις σάρκα και οστά στον Φώκνερ, να πηγαίνεις τα Δευτερότριτα και να παίζεις στο χώρο του Λευτέρη Βογιατζή, τι σκέψεις και συναισθήματα σας γεννούσε όλο αυτό το διάστημα;

Σ.Φ.: Η αρχική, τιμητική πρόταση εκ μέρους της ψυχαναλύτριας και μεταφράστριας κ. Χλόης Κολύρη, που έκανε την ελεύθερη απόδοση- διασκευή του έργου, και η πρώτη ιδέα του Μένη Κουμανταρέα, «μιλούσε» για ένα μονόλογο στο κιβούρι της νεκρής Αντυ Μπάντρεν… Εγώ- και επειδή έβγαινα μόλις από τον «μονόλογο» «Ευτυχισμένες μέρες» του Σάμιουελ Μπέκετ,- αντιπρότεινα ένα θεατρικό έργο με χαρακτήρες, που ονειρεύτηκα και να το σκηνοθετήσω. Ευτυχώς και χάρη της εμπιστοσύνης της κ. Ειρήνης Λεβίδη, καλλιτεχνικής διευθύντριας του ιστορικού θεάτρου της οδού Κυκλάδων που μου ανέθεσε την σκηνοθεσία, προχώρησε η θεατρική μεταφορά του μυθιστορήματος. Για την ιστορία θέλω να σας πω πως η πρώτη μου επαφή με τον Μένη Κουμανταρέα έγινε το 2010, όταν αποφάσισα να ανεβάσω στο θέατρο την νουβέλα του Χέρμαν Μέλβιλ «Μπάρτλεμπυ ο γραφιάς» πάνω στην δική του μετάφραση. Δέχτηκε την πρότασή μου και επόπτευσε την θεατρική μου διασκευή, γνωριστήκαμε και γίναμε φίλοι. Σήμερα μετά από επτά χρόνια, μας ενώνει το «Καθώς Ψυχορραγώ» και η αριστουργηματική του μετάφραση (1970) πάνω στην οποία έγινε η διασκευή. Νοιώθω περήφανη, χαρούμενη και ευγνώμων για όλους όσοι με εμπιστεύτηκαν και με πίστεψαν.

rejected: Τα χρόνια της κρίσης, λίγο πριν τα δέκα χρόνια, εσείς συνειδητά επιλέγετε τον δύσκολο δρόμο στον πολιτισμό. Το τίμημα δεν το φοβηθήκατε; Ακόμα και τώρα που όλα έγιναν επικίνδυνα θανατερά, εσείς δεν επιζητάτε την επιβίωση, αλλά τη ζωή. Δεν διστάζεις;

Σ.Φ.: Δεν υπάρχει άλλος δρόμος απ' αυτόν. Είναι μεγάλο στοίχημα να επιδιώξω το δύσκολο, το επίπονο, αυτό που θέλει πολλή δουλειά και κόπο για να κάνω ένα έργο αληθινό, σύγχρονο και μοντέρνο, με απλά μέσα και να μπορέσω να επικοινωνήσω με ένα κοινό που -νομίζω πλέον- ότι αναζητά το αυθεντικό και το αληθινό και δεν μπορείς να το ξεγελάσεις...

Σοφία Φιλιππίδου

rejected: Έχετε μια προσωπική διαδρομή, άκρως ταραχώδη σε σκέψεις. Πού κατασταλάξατε; Ποια είναι πλέον από εδώ και πέρα τα θέλω σας;

Σ.Φ.: Έχω μια ζωή, την δική μου ζωή και την προσωπική μου διαδρομή… εσείς βρίσκετε πως είναι ταραχώδης σε σκέψεις και ειλικρινά, χαίρομαι που αναγνωρίζετε στις σκέψεις μου μια αγωνία και μια διαρκή αναζήτηση. Ουσιαστικά, ψάχνω να βρω την ισορροπία μου, τον εαυτό μου, να κάνω την αυτογνωσία μου και κυρίως να καταλάβω και να επικοινωνήσω με τους ανθρώπους στην ζωή και στο θέατρο. Από 'δω και πέρα, θέλω να κάνω πράγματα που ξεκινάνε από μια δική μου επιθυμία, να ταυτίζονται με αυτά που εγώ θέλω να πω σε μένα και στον κόσμο. Να συνομιλούν με την συντεχνία μου, με έναν ελεύθερο διάλογο και να τολμήσω να κάνω πράγματα που καταπίεσα από συστολή, ευγένεια ίσως, αλλά και γνώση της καταγωγής και της τάξης μου.

...μετανιώνω που άργησα να πάρω τα πράγματα στα χέρια μου

rejected: Πού βρίσκουν υγεία τα μάτια σας, στους χαλεπούς καιρούς που ζούμε;

Σ.Φ.: Στην εμπιστοσύνη των ανθρώπων που επέλεξα για να δουλέψω μαζί τους, βρίσκω δύναμη. Στην αγάπη του κόσμου, στην αλήθεια των λόγων και των πράξεων, στην συνείδηση πως δεν είμαι μόνη μου στον κόσμο, στα μάτια της γάτας μου, στα καινούργια βλαστάρια των φυτών μου, στο μπαλκόνι μου βρίσκουν υγεία τα μάτια μου... σε στίχους των ποιητών που αγάπησα, στα τετράδια με τις σημειώσεις μου… στα όνειρά μου που ζωγραφίζω κάθε μέρα… στα βιβλία που διάβασα και διαβάζω... και υπάρχουν και κάποιοι άνθρωποι σπάνιοι, που στο πρόσωπό τους είναι χαραγμένα έργα τέχνης...

Ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος για τα πολύ ποταπά και για τα πολύ μεγάλα

rejected: Εσείς το 2017, με τι "ψυχορραγείτε";

Σ.Φ.: Έμαθα να αντιμετωπίζω με ψυχραιμία όλα τα δυσάρεστα που με πληγώνουν, όπως την φτώχεια, την δυστυχία, την βρωμιά στους δρόμους, την ασυνεννοησία, την διχόνοια, τον ναρκισσισμό, την βουλιμία, το αμετανόητο κάποιων ανθρώπων, το ψέμα, την αναλγησία, την κομπορρημοσύνη... Πολλές φορές, νοιώθω αμήχανα και πολύ ανίσχυρη επειδή δεν μπορώ στο ελάχιστο να αλλάξω τον κόσμο ή να πείσω έναν νέο άνθρωπο. Οι νέοι θέλουν να μάθουν μέσα από την εμπειρία. Έπειτα βλέπω την ζωή να προχωράει ανά τους αιώνες, με έναν τρόπο πανομοιότυπο… Παρατηρώ τα μεγάλα έργα, τις επιστήμες τα επιτεύγματα... τα θαύματα, που κάνουν οι άνθρωποι σε όλους τους τομείς και σκέφτομαι... έτσι γίνονται μάλλον τα σπουδαία και τα μεγάλα: μέσα από την λάσπη και κόντρα στο φουσκωμένο ρέμα που παρασύρει τα "τουμπανιασμένα πτώματα"... μέσα από την δυστυχία, τον πόλεμο, την απάτη, την αναλγησία... Εντέλει, ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος για τα πολύ ποταπά και για τα πολύ μεγάλα...

 
Σοφία Φιλιππίδου

   

rejected: Τι λείπει από την καθημερινότητά σας;

 

Σ.Φ.: Ίσως μια βόλτα σε ένα μονοπάτι μέσα στο δάσος ή στην θάλασσα... μια κουβέντα με ανθρώπους που αγαπάνε να φιλοσοφούν χωρίς έπαρση, μια έξοδος για κάποιο γεγονός μεγάλης σημασίας, μια συνάθροιση με μια παρέα για μια δράση με προοπτική... μια πολιτική συζήτηση πάνω σε μια βάση ειλικρίνειας... Μάλλον είμαι μόνη μου στον μικρόκοσμό μας. Μου λείπουν οι παρέες με φιλενάδες να γελάμε… Ευτυχώς, έχω την αδελφή μου... Ώστε η καθημερινότητά μου είναι εκείνη ενός απλού ανθρώπου με ανησυχίες, που τις εκτονώνει στην δουλειά, στην μελέτη και στις ανάγκες που γεννάει η καθημερινότητα, η συμβίωση και το σπίτι.

rejected: Μένω σε ένα διαμέρισμα της πλατείας Ναυαρίνου, στην Θεσσαλονίκη. Και θαρρώ, είναι πάντα, σημείο επαναφοράς μου, στο καθετί. Αλήθεια, εσάς... ποιες εικόνες, ποιες στιγμές, οριοθετούν μέσα σας την πόλη σας...την Θεσσαλονίκη;

 

Σ.Φ.: Το σπίτι που γεννήθηκα στα εβραίικα πίσω από τον Σιδηροδρομικό Σταθμό Θεσσαλονίκης...το σχολείο μου, η μάντρα του μπαμπά μου με τα παλιά σίδερα... το κεντρικό κτίριο της φιλοσοφικής σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, το Κρατικό Ωδείο στην παραλία που γκρεμίστηκε -όπου πήγα στην δραματική σχολή. Το θέατρο "Αμαλία" και το θέατρο "Άνετον", όπου έκανα τις πρώτες μου φοιτητικές, ομαδικές δουλειές -μετά τις σπουδές μου και μέχρι το 1985. Το ζαχαροπλαστείο "Αχίλλειον" στην παλιά παραλία... Το διαμέρισμα της μάνας μου και η γειτονιά στην περιοχή Ραμόνα… τα αδέλφια και τα ανίψια μου, οι νύφες μου... ο φίλος μου Νίκος Ναουμίδης, που τον έχασα αναπάντεχα… η φίλη μου αρχαιολόγος Χρυσούλα Παλιαδέλη που εμπιστεύομαι. Η παλιά παραλία -η πάντα βρώμικη θάλασσα-και τα ηλιοβασιλέματα… όλοι οι κινηματογράφοι της πόλης και κάποια μπαράκια που αγαπούσα να πηγαίνω μόνη μου για να ακούω καλή μουσική.  

rejected: Λειτουργείτε ταλαντούχα σε ένα σύμπαν που "θωρακίζετε" και δεχόσαστε μόνο όποιους θέλετε. Κάνω λάθος; Κάπως έτσι δεν είναι και ο ορισμός της ζωής;

 

Σ.Φ.: Σωστά τα λέτε... Ίσως, δέχομαι και κάποιους στην ζωή μου, που δεν θέλω και ανέχομαι αλλά όχι για πολύ καιρό, γιατί μου κάνει κακό στην υγεία μου... Δεν ξέρω αν αυτός είναι ο ορισμός της ζωής πάντως είναι ένας τρόπος να προστατεύω εγώ τον εαυτό μου από την κατάθλιψη...  

Σοφία Φιλιππίδου
Σοφία Φιλιππίδου

rejected: Αγαπάτε τα λουλούδια. Έχετε ένα σπίτι της άνθισης. Η φύση, "η άνοιξη της γλάστρας" είναι η καθημερινή μας παρέα συνομιλίας, σε αυτή τη μάταιη ζωή;

 

Σ.Φ.: Ναι... οι γλάστρες, τα λουλούδια, τα δεντράκια είναι μια παρηγοριά. Το μπαλκόνι μου είναι το υποκατάστατο της φύσης που μου λείπει... Στον μικρόκοσμο του μπαλκονιού μου, μπορώ να παρακολουθήσω τις εποχές του χρόνου, να βλέπω τα χρώματα του φθινόπωρου, τη τρυφεράδα στα νέα βλαστάρια, την άνοιξη… τα μυρμήγκια πως τρελαίνονται να σκαρφαλώνουν στον κορμό και στα φύλλα της λεμονιάς… τα σπουργίτια και τους κοκκινολαίμηδες να τρώνε σπόρους βασιλικού. Τα φυτά να μου μιλάνε -σχεδόν- όταν τα επισκέπτομαι και να μαραίνονται όταν τα παραμελώ και δεν βγαίνω να τα πω μια "καλημέρα", να τα χαϊδέψω… Πολλές φορές, να τα φιλήσω από ευγνωμοσύνη και χαρά, με δάκρυα στα μάτια…

rejected: Με αφορμή τον Φώκνερ, μήπως τελικά, ο διαχωρισμός ζωής και θανάτου είναι σχετικός; Μήπως οι ενέργειες ανθρώπων πάντα είναι το "δέσιμό" μας; Είναι ο θάνατος μια σχετική και μάταιη ορφάνια;

 

Σ.Φ.: Τα ερωτήματα που βάζετε είναι υπαρξιακά και φιλοσοφικά και δεν είναι εύκολο να απαντηθούν...Πάντως η ζωή είναι κάτι που κάπως γνωρίζουμε και ερευνούμε, ο θάνατος είναι ο μέγας φόβος, ο μυστηριώδης σκοτεινός μακελάρης, ο θεριστής... ο "κάτω κόσμος" των εικασιών των δοξασιών της μεταφυσικής. Δεν μπορούμε ακόμη να πούμε, πως ο θάνατος είναι ζωή αν και είναι «ζωή» με έναν άλλο τρόπο, αφού στην φύση τίποτα δεν πάει χαμένο και το χώμα ως οργανική ύλη είναι «ζωντανό»... Εκείνο όμως που οριστικά δεν υπάρχει μετά θάνατον είναι το "εγώ"...και το "είμαι". Με τον θάνατο πλησιάζουμε περισσότερο σε αυτό που ο Φώκνερ αναφέρει ως εμείς και είμαστε... βέβαια κάνω μαθηματικές υποθέσεις και εικασίες -γιατί μιλάω μέσα από τα σκοτάδια της άγνοιάς μου... Πάντως, έχω μπει στην διαδικασία της συμφιλίωσης με τον θάνατο και ονειρεύομαι ψυχές μέσα σε ερωτευμένες πεταλούδες και πνεύματα μέσα σε γλάρους, σε παραδείσια τοπία δίπλα σε θάλασσες…

Για μένα το πένθος είναι νερό. Κάτι σαν ποτάμι, άλλοτε κυλάει ήσυχο και κελαριστό, άλλοτε ορμητικό και άγριο

rejected: Διαχειριζόμαστε εύκολα το πένθος; Πως μπορείς να το παλεύεις; Η απώλεια είναι διαχειρίσιμη;

Σ.Φ.: Δεν ξέρω για τους άλλους ανθρώπους, ίσως κάθε πένθος έχει και την ιδιαιτερότητά του... στην περίπτωσή μου και στον πατέρα μου και πρόσφατα στην μητέρα μου, νοιώθω πως εγκαταστάθηκε μέσα μου μια νέα λειτουργία... με φυσικές ιδιότητες... Για μένα το πένθος είναι νερό. Κάτι σαν ποτάμι, άλλοτε κυλάει ήσυχο και κελαριστό, άλλοτε ορμητικό και άγριο. Το πένθος είναι ποτάμι... ναι.. πότε κατεβάζει κούτσουρα και συντρίμμια, πότε πτώματα ζώων και σαβούρα... δεν ξέρω αν αυτό το ποτάμι θα στερέψει κάποτε… μπορεί και να το πάρω μαζί μου…

Σοφία Φιλιππίδου

Το θέατρο είναι ένα βήμα προς την αυτογνωσία

rejected: Γιατί κάνετε θέατρο, τελικά, κ. Φιλιππίδου; Τι αναζητάτε τα βράδια στο σανίδι;  

 

Σ.Φ.: Κάθε βράδυ το ραντεβού με το σανίδι είναι η συνάντηση με τον Άλλον, τον ρόλο. Η συνάντηση με τον ξένο που είμαστε εμείς με ξένα ρούχα- μασκαρεμένοι. Μασκαρεμένοι είμαστε για να συναντήσουμε το μεγάλο μας εραστή, το κοινό ή τον καθρέφτη που θα μας πει την αλήθεια ή που θα μας ξεγελάσει... Αυτό να το κάνει κανείς, κάθε μέρα, για πολλά χρόνια, είναι μια μεγάλη και δύσκολη δουλειά, που σίγουρα βοηθάει στην συμφιλίωση με τον εαυτό μας και με τον Άλλο. Το θέατρο είναι ένα βήμα προς την αυτογνωσία...

«Αγαπημένε μου φίλε Μένη, είθε να συναντηθούμε σε ευγενικά σπίτια ξανά στην Κυψέλη»

rejected: Αυτό τον Απρίλη, αν είχατε μια σκάλα που θα έφτανε ως το φεγγάρι, αλήθεια... ανεβαίνοντάς την, τι θαρρείτε πως θα βλέπατε;  

 

Σ.Φ.: Θα συναντούσα τον Φώκνερ, τον Μένη Κουμανταρέα και τον Λευτέρη Βογιατζή κι εκεί στο τελευταίο σκαλοπάτι σε μια επικίνδυνη ισορροπία σαν τον ακροβάτη σε τσίρκο, θα τους έστρωνα το τραπέζι και θα τους προσέφερα ένα δείπνο με δικά μου μαγειρέματα και κρασί… όλα με τα χεράκια μου… Θα καθόμουνα μετά κι εγώ σε μια μεριά του τραπεζιού, πάνω σ' ένα σύννεφο και στην πρόποση θα έλεγα «ευχαριστώ Κύριε Φώκνερ για την γενναιοδωρία ..και την τιμή»… «Αγαπημένε μου φίλε Μένη, είθε να συναντηθούμε σε ευγενικά σπίτια ξανά στην Κυψέλη»… και τέλος θα ρωτούσα τον Λευτέρη Βογιατζή «υπάρχει άραγε ρόλος για μένα δίπλα σου στο έργο του καλοκαιριού»....

rejected: Ποιο όνειρο ήρθε στο μαξιλάρι σας, τελευταία... το θυμάστε και χαμογελάτε γλυκόπικρα;  

 

Σ.Φ.: Ναι... Ήρθε η μάνα μου- πολύ μικρή σε μέγεθος- σαν σκαλιστό που είχαμε παιδιά.. άυλη, ένα μικρούλη, διαφανές, ολόγραμμα και κάθισε στο μαξιλάρι μου… ήταν ένα βράδυ που ήμουν πολύ κουρασμένη και τρομαγμένη από τις δυσκολίες…




συνέντευξη | γιώργος παπανικολάου
επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης + τάσος θώμογλου