Ένα Ανήσυχο Πνεύμα

Γόνιμος. Νους γόνιμος και διαρκώς εξελίξιμος. Δεν γνωρίζει από στασιμότητες ο Στέλιος Μάινας. Αποφεύγει τα ρηχά, τα στέρεα και τα λιμνάζοντα. Κολυμπάει στα βαθιά, παθιάζεται, αγαπά τη Τέχνη του, και κάθε βράδυ στο σανίδι προσφέρει απλόχερα τον εαυτό του. Κι έχει "πλούσια χωράφια" μέσα του, που έχει καλλιεργήσει, να προσδώσει. Σε ρόλους και κοινό... Όχι μόνο θάλασσες. Γη και ύδωρ...

συνέντευξη | γιώργος παπανικολάου */* επιμέλεια | τάσος θώμογλου + οδυσσέας κοσμάτος
Νίκος Κουρής

rejected: Τι σας συγκινεί περισσότερο στην "Αντιγόνη" του Ζαν Ανούιγ, όπου και πρωταγωνιστείτε φέτος;

Σ.Μ.: Η αναδόμηση των στοιχείων που χρησιμοποιεί από ένα μεγαλειώδες κείμενο μιας τραγωδίας, σε ένα καθημερινό, σπαρακτικό, αγωνιώδες δράμα.

rejected: Ένα έργο βαθιά αλληγορικό...

Σ.Μ.: Φυσικά. Όπως αλληγορία είναι και το έργο του Σοφοκλή. Εδώ, η μεγάλη διαφορά είναι η παντελής απουσία του θείου. Το θείο είναι παρών στο κείμενο του Σοφοκλή. Στο κείμενο του Ζαν Ανούιγ, οι άνθρωποι γεννιούνται μόνοι και πεθαίνουν μόνοι. Υπάρχει μια μπρεχτική αντιμετώπιση της τάξης των πραγμάτων ανάμεσα στους ανθρώπους. Οι άνθρωποι, στο έργο του Ανούιγ, είναι μόνοι. Ζούνε μόνοι. Και δεν μεσολαβεί κανείς για να τους τιμωρήσει. Να τους σώσει. Οι άνθρωποι είναι απολύτως υπεύθυνοι για το έργο τους. Αυτό είναι το μοτίβο και το γενικότερο πεδίο, στο οποίο κινείται ο Ανούιγ στην "Αντιγόνη".

Νίκος Κουρής

rejected: Ο "Κρέων" που ερμηνεύετε αντιπροσωπεύει την διεκπεραιωτική εξουσία. Και δεν είναι τόσο έντονο το θέμα "εξουσία", όσο η διεκπεραίωσή της.

Σ.Μ.: Αυτό που θέλει να τονίσει ο Ανούιγ με τον "Κρέοντα" του, είναι πως οι εξουσίες είναι απρόσωπες. Οι άνθρωποι που τις εκτελούν, ουσιαστικά, επιτελούν ένα έργο που είναι πανομοιότυπο σε όλους τους εξουσιαστές. Με δυο λόγια, ενώνει με μια αόρατη κλωστή, όλους τους εξουσιαστές. Όλους τους "Κρέοντες" που ενεργούν με ακριβώς τον ίδιο τρόπο. Σε αντίθεση με τον "Κρέοντα" του Σοφοκλή, που είναι ενεργητικά δομημένος. Εδώ, υπάρχει το "επάγγελμα" του βασιλιά, που δεν είναι καθημερινό όπως κάθε ανθρώπου. Ούτε καν, διασκεδαστικό, ενίοτε, όπως όλα τα επαγγέλματα.

Οι εξουσίες θα ακολουθούν πάντα την ίδια γραμμή. Αμετακίνητες, ατιμώρητες, απρόσωπες.

rejected: Ο "Κρέων" χάνει τρεις ανθρώπους και γίνεται τόσο κυνικός...

Σ.Μ.: Γυρνάει και λέει στον ακόλουθό του, "η ώρα είναι πέντε. Έχουμε συμβούλιο. Πρέπει να πάμε.". Με δυο λόγια; Οι εξουσίες θα ακολουθούν πάντα την ίδια γραμμή. Αμετακίνητες, ατιμώρητες, απρόσωπες. Θα ακολουθούν μια πορεία που, ό,τι κι αν γίνει, όποιος ζήσει ή πεθάνει, αυτές θα είναι εκεί, για να εκδικηθούν το χρόνο που περνά. "Η ώρα είναι πέντε". Δηλαδή, ήρθε η ώρα να κάνουμε τη δουλειά μας. Έτσι ακριβώς γίνεται σήμερα και στις σύγχρονες κοινωνίες. Η δουλειά γίνεται.

Νίκος Κουρής

rejected: Είναι τόσο συμπαγής αυτή η εξουσία; Τόσο μεγάλα και δυνατά τα γρανάζια της; Τόσο ακλόνητα;

Σ.Μ.: Ας μην ξεχνάμε ότι ο Σοφοκλής έγραψε την "Αντιγόνη" του, κατά τη διάρκεια της μεγαλύτερης δημοκρατίας που υπήρξε στην ανθρωπότητα. Ο Ανούιγ έγραψε την "Αντιγόνη" κατά τη διάρκεια της μεγαλύτερης κατοχής που είχε ο άνθρωπος προς τον άνθρωπο.

Οι δύσκολοι είναι οι καθημερινοί ρόλοι, που δεν έχουν χαρακτηριστικά και ραχοκοκαλιά για να πιαστείς

rejected: Πώς μπορείς να ερμηνεύεις έναν τέτοιο ρόλο; Έναν άνθρωπο-σύμβολο; Που ταυτόχρονα είναι αυτός ο ορισμός της εξουσίας;

Σ.Μ.: Ο ηθοποιός όσο περισσότερα εργαλεία έχει να ερμηνεύσει έναν ρόλο, τόσο καλύτερα είναι γι’ αυτόν. Οι ρόλοι με πολλές αιχμές και άκρες, έχουν ακριβώς την δυνατότητα να μπορούν να πιαστούν από πάρα πολλές διαφορετικές μεριές. Αντίθετα, οι δύσκολοι ρόλοι, δεν είναι ο "Κρέοντας". Οι δύσκολοι είναι οι καθημερινοί ρόλοι, που δεν έχουν χαρακτηριστικά και ραχοκοκαλιά για να πιαστείς. Ο ρόλος μου είναι διαυγής και "καθαρός".

rejected: Οφείλεις και να τον δικαιολογήσεις μέσα σου, έναν τέτοιο "σκληρό" ρόλο; Να τον κατανοήσεις για να τον ερμηνεύσεις;

Σ.Μ.: Αυτή είναι μια υποκριτική διαδικασία που ακολουθεί ο ηθοποιός για να ερμηνεύσει το ρόλο. Αλλά, ο ηθοποιός δεν ταυτίζεται με το ρόλο που παίζει. Αντίθετα, ο ηθοποιός προσθέτει προσωπικά του στοιχεία στο ρόλο. Γίνεται, κοινώς, ο "Κρέων" του Μάινα, ο "Κρέων" του Κιμούλη, ο "Κρέων" του κάθε ηθοποιού. Ο "Κρέων" είναι εκεί και περιμένει. Δεν πρόκειται να πάθει καμία ζημιά. Ό,τι κι αν εγώ του κάνω.

Νίκος Κουρής

rejected: Τι σας δυσκόλεψε σε αυτό το ρόλο;

Σ.Μ.: Η μεγαλύτερη δυσκολία στο κείμενο που έλαβα, είναι η οικονομία του. Ο γαλλικός λόγος έχει μια διαφορετική χρήση της γλώσσας, σε σχέση με τα ελληνικά. Αυτό που λέμε "γαλλισμός", ήταν παρών στο κείμενο, όταν το πήραμε. Δεν μπορεί να το αντιληφθεί το κοινό, διότι το έχουμε λειάνει. Αλλά, η γαλλική γλώσσα είναι διευρυμένη και έχει μια ιδιαιτερότητα αφήγησης, πιο ανοιχτή. Θα μπορούσε εύκολα να παρεξηγηθεί ως φλυαρία. Αυτό θέλαμε να καταργήσουμε εμείς, κάνοντας έναν πιο ποιητικό λόγο.

rejected: Συνεργάζεστε με την Ελένη Ευθυμίου, μια νέα σκηνοθέτιδα. Παρατηρώ χρόνια τώρα, πως επιζητάτε τις συνεργασίες με νέους ανθρώπους. Αυτή τη δοτικότητα στους νέους οφείλει να την έχει κάθε καλλιτέχνης, όσο περνάνε τα χρόνια και θέλει να εξελίσσεται;

Σ.Μ.: Ο καλλιτέχνης πρέπει να βρίσκεται στην πρωτοπορία της πνευματικότητας. Να αφουγκράζεται πρώτος τα ρεύματα που κινούνται μπροστά του. Δεν είναι εύκολο να τα δεις. Ο κόσμος δεν μπορεί να τα αντιληφθεί εύκολα. Ο κόσμος περιμένει από τον καλλιτέχνη, να μάθει και καινούργια πράγματα. Εμείς, μεγαλώνοντας, γενικότερα, έχουμε το πρόβλημα, πως για να ανανεωθούμε χρειαζόμαστε "νέο αίμα". Οι νέοι άνθρωποι και σκηνοθέτες είναι ένα κομμάτι από το "νέο αίμα" που έχουμε ανάγκη.

Το πείραμα έχει αξία και νόημα, αν παράγει κάτι πραγματικά καινοτόμο

rejected: Τα σκηνοθετικά πειράματα στο ελληνικό θέατρο έχουν όρια;

Σ.Μ.: Το πείραμα έχει αξία και νόημα, αν παράγει κάτι πραγματικά καινοτόμο. Κάτι καινούργιο. Για να ανανεώσει το παλιό, δημιουργικά. Αυτή είναι και η έννοια του πειράματος, γενικότερα, κι όχι μόνο στην Τέχνη. Το πείραμα χρειάζεται για το αναγκαίο καινούργιο, που θα γίνει συνέχεια του παλιού. Το πείραμα για το πείραμα, εμένα με αφήνει παγερά αδιάφορο. Δεν με πείθει. Δεν με ενδιαφέρει. Το πείραμα για το πείραμα, έχει ένα χαρακτηριστικό αυτισμού. Κι ο αυτισμός δεν προάγει την Τέχνη. Όμως, πείραμα που έχει "σπέρμα" κάτι καινούργιου που έρχεται σε σκηνή και κοινό, με νέα ανάγνωση, έχει ενδιαφέρον και με ενδιαφέρει κι εμένα ως ανανέωση.

Νίκος Κουρής
Νίκος Κουρής

Το θέατρο στην Ελλάδα ευδοκιμεί. Το λέω, με την πλήρη σημασία του ρήματος.

rejected: Ποια πληγή έχει το ελληνικό θέατρο;

Σ.Μ.: Το θέατρο στην Ελλάδα ευδοκιμεί. Το λέω, με την πλήρη σημασία του ρήματος. Δε νομίζω ότι υπάρχει ευρωπαϊκό θέατρο τόσο γόνιμο και με τόσες εκφάνσεις, αλλού. Θα σας αναφέρω ότι πέρυσι στην Αθήνα ανέβηκαν 1.170 παραστάσεις. Αριθμός που καταντά κι ανέκδοτο. Εδώ φεύγει η ουσία και συναντάμε την υπερβολή.

rejected: Η υπερβολή δεν είναι επικίνδυνη;

Σαφέστατα. Μέσα σε αυτή την υπερπληθώρα προσφοράς πρέπει να ψάξεις πραγματικά να βρεις πού είναι η καλή παράσταση και πού το ενδιαφέρον. Διότι χάνεται ο μπούσουλας. Χάνεται το μέτρο. Αυτό είναι το επικίνδυνο.

rejected: Μια καλή παράσταση για να μαθευτεί , από στόμα σε στόμα, θέλει πλέον υπερβολικά μεγάλο χρόνο;

Σ.Μ.: Ο κόσμος πηγαίνει πλέον στο θέατρο, μόνο όταν ακούσει κάτι καλό. Δεν πείθεται πλέον ο κόσμος. Πρέπει να ακούσει ότι κάτι γίνεται κάπου, για να πάει. Δεν πάει διαισθητικά. Είναι τέτοια η υπερπροσφορά και η υπερβολή που ακολουθεί το ελληνικό θέατρο. Ο θεατής δεν πάει έτσι. Θέλει να το ακούσει. Άρα, θέλει χρόνο. Κι ο τελευταίος δεν δίνεται πάντα. Έχω μυριστεί καλές παραστάσεις, που δεν πρόλαβα να τις δω, γιατί κατέβηκαν εσπευσμένα. Πριν πάω να τις δω.

rejected: Του χρόνου το χειμώνα, θα πρωταγωνιστήσετε στη "Νίκη" του Χωμενίδη, που θα παρουσιαστεί στον ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΣΜΟ, σε σκηνοθεσία Σταμάτη Φασουλή...

Σ.Μ.: Ακριβώς! Με ιντριγκάρει η αμεσότητα του Χωμενίδη και το περιεχόμενο του βιβλίου. Για μένα είναι πολύ ενδιαφέρον, ακριβώς διότι είναι η ιστορία της νεότερης Ελλάδας, μετά τον Εμφύλιο. Είναι μια εσωτερική διαμάχη, ανάμεσα στο παλιό και το καινούργιο. Ανάμεσα στην εμμονή-στους κανόνες που μάθαμε και στους κανόνες που έρχονται να μας ανατρέψουν. Πρέπει να είμαστε ανοιχτοί για να αλλάξουμε τα γραφόμενα. Να μην είμαστε εμμονικοί, σε αυτό που μάθαμε.

Νίκος Κουρής

rejected: Τι φοβάστε περισσότερο;

Σ.Μ.: Μην συνηθίσουμε τον φόβο. Μην μας κυριεύσει ο φόβος. Μην κινηθούμε, συνεχίζοντας την καθημερινότητα μας.

Η αθωότητα μπορεί να μας κρατήσει. Η αθωότητα μπορεί και να μας ανανεώσει.

rejected: Πώς θωρακίζεστε από το φόβο;

Σ.Μ.: Όταν κρατάς την αθωότητά σου. Όλοι οι καλλιτέχνες έχουμε υποχρέωση να κρατάμε σε εγρήγορση το κομμάτι της αθωότητας που μας αναλογεί. Η αθωότητα μπορεί να μας κρατήσει. Η αθωότητα μπορεί και να μας ανανεώσει.

rejected: Τι καιρούς ζούμε;

Σ.Μ.: Είναι δύσκολοι και μεταβλητοί οι καιροί μας. Κύκλοι που κλείνουν και ξανανοίγουν. Όπως στη ζωή, έτσι και στην Ιστορία. Απλά, ο τρόπος αλλάζει.

Είναι καλύτερα να διαψεύδομαι από αυτά που πιστεύω, παρά να διαψεύδω τους άλλους.

rejected: Πιστέψατε σε κάποια αυταπάτη;

Σ.Μ.: Δεν πιστεύω σε αυταπάτες. Δεν έχω αυταπατηθεί. Είμαι δύσπιστος και χρειάζομαι πολλαπλές αποδείξεις για να πιστέψω κάτι. Έχω και ένα μοτίβο στη ζωή μου. Είναι καλύτερα να διαψεύδομαι από αυτά που πιστεύω, παρά να διαψεύδω τους άλλους. Είναι προτιμότερο να είσαι εύπιστος και να διαψεύδεσαι, παρά να διαψεύδεις την προσμονή και την πίστη των άλλων, προς το πρόσωπό σου.

Νίκος Κουρής



συνέντευξη | γιώργος παπανικολάου
επιμέλεια | τάσος θώμογλου + οδυσσέας κοσμάτος