Τα αρχαία κείμενα πάντα θα μας ξεπερνάνε

Ο Θέμης Μουμουλίδης αδιάκοπα ασχολείται με το ελληνικό θέατρο, στα μεγάλα κείμενα, δίχως "τυμπανοκρουσίες" και "ντουντούκες". Ξέρει πως ο κόπος και ο "παιδεμός" απαιτούν προσήλωση. Πίστη και μελέτη. Ατέλειωτη. Έτσι και φέτος, επιστρέφει στην "Αντιγόνη" του Σοφοκλή, εκ νέου...

συνέντευξη | γιώργος παπανικολάου */* επιμέλεια | οδυσσέας κοσμάτος + τάσος θώμογλου
Θέμης Μουμουλίδης

rejected: Πώς είναι να καταπιάνεσαι για δεύτερο καλοκαίρι με την "Αντιγόνη" και το ίδιο δυναμικό ηθοποιών; Σε τι αισθανθήκατε λίγο καλύτερα;

Θ.Μ.: Λίγο όχι, πολύ καλύτερα αισθάνομαι γιατί το έργο είναι διαχρονικό. Το βρίσκεις σε κάθε εποχή. Και όσο προχωράς σε κάθε εποχή, η "ΑΝΤΙΓΟΝΗ" θα είναι ολοένα και πιο επίκαιρη. Αλλά, επίκαιρη είναι κάθε τραγωδία. Οι αρχαίες τραγωδίες είναι εξαιρετικά διαχρονικές.


rejected: Τι πρεσβεύει μέσα σας η ΑΝΤΙΓΟΝΗ, αυτό το καλοκαίρι του 2016;

Θ.Μ.: Αυτή την αέναη μάχη αντίστασης κατά μιας αλαζονικής εξουσίας. Κατά κάθε μορφή εξουσίας που θέλει να επιβάλλει τη δική της εκδοχή ως μόνη πραγματικότητα.

'Σε επίπεδο διεθνούς πολιτικής σκηνής έχουμε πολλούς "Κρέοντες". Σε επίπεδο "Αντιγόνης", έχουμε κοινωνίες που αντιστέκονται.'

rejected: Έχουμε "Κρέοντες" κι "Αντιγόνες" στις μέρες μας; Ή γεμίσαμε από "Ισμήνες"... ανθρώπους που υποτάσσονται;

Θ.Μ.: Νομίζω ότι έχουμε "Κρέοντες", "Αντιγόνες", αλλά και "Ισμήνες". Σε επίπεδο διεθνούς πολιτικής σκηνής έχουμε πολλούς "Κρέοντες". Σε επίπεδο "Αντιγόνης", έχουμε κοινωνίες που αντιστέκονται. Τέτοια είναι και η ελληνική κοινωνία, σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό. Τώρα, "Ισμήνες" που αποδέχονται ότι αυτή είναι η μοίρα μας και θα υπάρχουν πάντα οι πιο δυνατοί-επίσης, έχουμε. Το ζήτημα να ομολογήσεις. Να παραδεχτείς την υποταγή.

Θέμης Μουμουλίδης

'Ο σκηνοθέτης λειτουργεί πολιτικά ως δημιουργός, αλλά και ο πολιτικός οφείλει να λειτουργήσει δημιουργικά'

rejected: Το θέατρο είναι πολιτική πράξη. Όντας ο ίδιος βουλευτής είναι εύκολο να διαχωριστεί ο καλλιτέχνης από τον εκφραστή ενός νομού της χώρας;

Θ.Μ.: Ο πολιτικός θα έπρεπε, κανονικά, να ανήκει στην υψηλότατη βαθμίδα διανόησης. Θα έπρεπε να είναι κυρίως δημιουργός. Να χαράσσει το μέλλον. Και όχι διαχειριστής. Με αυτή την έννοια, εμένα δεν μου δημιουργεί καμία αλλαγή. Συνεχίζω να σκέφτομαι δημιουργικά. Συνεχίζω να βλέπω αρνητικά και να ονειρεύομαι τα θετικότερα. Και συνεχίζω να ονειρεύομαι ένα καλύτερο μέλλον, πρακτικά πλέον, από τη θέση του βουλευτή. Πολλά πράγματα χρειάζονται αλλαγή. Πολλά πράγματα πρέπει να ξαναχτιστούν από την αρχή, άλλα πρέπει να σχεδιαστούν, όπως κι άλλα να οραματιστείς και να σχεδιάσεις την υλοποίηση τους. Με αυτή την έννοια, εγώ θα έλεγα ότι και ο σκηνοθέτης λειτουργεί πολιτικά ως δημιουργός, αλλά και ο πολιτικός οφείλει να λειτουργήσει δημιουργικά. Η διαχειριστική εκδοχή του πολιτικού είναι καταστρεπτική. Αν και η εποχή μας, χρόνια τώρα, χαρακτηρίστηκε πλήρως από διαχειριστές της εξουσίας. Αυτό πρέπει να αλλάξει. Η κυβέρνηση προσπαθεί να αλλάξει αυτό το μοντέλο. Θα δούμε. Η ιστορία και ο χρόνος θα δείξουν.

rejected: Βλέπετε φως στο τούνελ;

Θ.Μ.: Είμαι αισιόδοξος και αισιόδοξος μπορεί να είναι μόνο κάποιος που έχει επίγνωση της πραγματικότητας. Η πραγματικότητα είναι δύσκολη και αντιμετωπίσιμη. Δεν εξαρτάται μόνο από μία κυβέρνηση, αλλά και από μια ολόκληρη κοινωνία. Θα ήμουν περισσότερο αισιόδοξος αν έβλεπα την ελληνική κοινωνία να δημιουργεί διαδικασίες στηρίζοντας τα θετικά και κρίνοντας τα αρνητικά, όχι αυτής, αλλά κάθε κυβέρνησης. Πρέπει στην περιοχή του πολιτικού πολιτισμού αυτής της χώρας να κατατεθεί αυτό. Οι πολίτες να είναι πιο ενεργοί. Γιατί η απογοήτευση, καθότι η ελληνική κοινωνία είναι ταλαιπωρημένη σε αδιέξοδα, είναι έντονη. Οφείλουμε να παλέψουμε αυτή την πραγματικότητα. Να την ξεπεράσουμε. Είμαι αισιόδοξος. Βλέπω φως. Αλλά βλέπω φως στο βάθος ενός ορατού τούνελ, που χρειάζεται συλλογικότητα. Κοινή προσπάθεια. Κανείς δεν μπορεί μόνος του να τα καταφέρει. Η κοινωνία οφείλει να είναι πανταχού παρούσα.

Θέμης Μουμουλίδης

'Θα προκύψουν σύντομα ακαδημίες, θαρρώ, που θα ξεκαθαρίσουν το χώρο του θεάτρου.'

rejected: Κρατικοί φορείς και ιδιωτικό θέατρο είναι μπροστά από την εποχή τους; Εκφράζουν ό,τι ζητάει η εποχή... και κάτι παραπάνω;

Θ.Μ.: Από ένα σημείο και μετά, η Ελλάδα έχει ένα περιθωριστικό φαινόμενο στο χώρο της Τέχνης-αυτό είναι καλό! Αλλά θα μπορούσε κάποιος να το δει και ως αρνητικό. Η παιδεία, η καλλιτεχνική εκπαίδευση, θα πρέπει να συμπληρώσει και να βάλει τα πράγματα στη θέση τους. Σε επίπεδο θεάτρου, δεν έχουμε καλλιτεχνική παιδεία. Θα προκύψουν σύντομα ακαδημίες, θαρρώ, που θα ξεκαθαρίσουν το χώρο του θεάτρου. Η Ελλάδα έχει περισσότερους από 20.000 ηθοποιούς. Η περίεργη αυτή εποχή που εμπεριέχει το φαινόμενο της κρίσης, παρουσιάζει άκρως σημαντικά έργα σε επίπεδο ανάγνωσης. Σε επίπεδο ερμηνειών. Λόγω της κρίσης, δεν καταλαβαίνουμε τα σημαντικά που έχει η εποχή μας. Αλλά υπάρχουν και συμβαίνουν. Και μάλιστα πραγματώνονται από την νεότερη γενιά που μαστίζεται από την κρίση, την ανεργία και την οικονομική ανέχεια. Τουλάχιστον, στο χώρο του θεάτρου είναι μια γενιά που ονειρεύεται ακατάπαυστα συμμετέχοντας σε 2 και 3 θεατρικές παραστάσεις τη σεζόν. Προσπαθώντας όχι μόνο να επιβιώσει, αλλά να εκφραστεί και να ονειρευτεί δημιουργικά. Οι σημαντικές φωνές στην Τέχνη θα φανούν τα επόμενα χρόνια. Κανείς δεν μπορεί να το πει στο σήμερα. Οφείλουμε να είμαστε με ανοιχτά μάτια και ώτα. Να μην απορρίπτουμε. Να μην είμαστε αυστηροί στη κριτική των νέων ανθρώπων, που μέσα από τη προσπάθεια που κάνουν στο χώρο τους, δημιουργούν ελπίδα για την υπόλοιπη κοινωνία. Πρέπει να ενθαρρύνονται κι όχι να αποθαρρύνονται.

Θέμης Μουμουλίδης

"Το μεγαλύτερο μάθημα που μου έδωσαν αυτά τα κείμενα, είναι πως είμαι εξαιρετικά εφήμερος. "

rejected: Κάθε καλοκαίρι, επιστρέφοντας στην αρχαία τραγωδία, ποιο είναι το μεγαλύτερο μάθημα που σας έδωσε αυτή;

Θ.Μ.: Το μεγαλύτερο μάθημα που μου έδωσαν αυτά τα κείμενα, είναι πως είμαι εξαιρετικά εφήμερος. Όπως και κάθε άνθρωπος. Διαρκώ ελάχιστα μέσα σε αυτό που είναι ο χρόνος. Τα κείμενα θα μας ξεπερνάνε πάντα. Αυτά τα κείμενα είναι αφορμή για να διαβάζεις και να ξαναδιαβάζεις τον κόσμο. Να ονειρεύεσαι διαφορετικά. Αυτό είναι σοβαρό "μάθημα" γιατί η αναμέτρηση με τα αρχαία κείμενα, σε κάνει να αισθάνεσαι ελάχιστος. Αν έχεις την ευαισθησία να καταλάβεις τη σχέση σου με το χρόνο, γίνεσαι και λιγότερο αλαζονικός, λιγότερο εγωιστής. Προσγειωμένος και σεμνός, όπως οφείλει να είναι κάθε δημιουργός.

rejected: Ανακοινώνετε τα σχέδιά σας, πάντα με προοπτική χρόνων...

Θ.Μ.: Ανακοίνωσα τα σχέδιά μου, για τα επόμενα τρία χρόνια. Αυτό έκανα και πριν τέσσερα χρόνια, όταν το 2012 έκανα το "Μαουτχάουζεν", συνέχισα με παραστάσεις για το Μίκη Θεοδωράκη και τον Καββαδία, τις "Τρωάδες" και την "Αντιγόνη". Τώρα, θέλω να κάνω στην επόμενη τριετία, μια νέα συνάντηση με το Θάνο Μικρούτσικο, στα πολύ δικά του τραγούδια. Μια μουσική παράσταση που θα κλίνει περισσότερο προς τη μουσική, αλλά συνδυάζοντας κυρίως κινηματογραφική αφήγηση, πάνω σε ένα υλικό που έγραψε ο Θάνος στην δεκαετία του '70, προσπαθώντας να συνδέσει τη χαμένη δεκαετία του '60 ... το τέλος του '67, την αρχή της επταετίας... είναι τα πολιτικά του τραγούδια. Εκεί, ονειρευόμαστε κι ένα σημαντικό σχέδιο για το επόμενο καλοκαίρι... Να επισκεφτούμε με αυτήν την παράσταση τόπους εξορίας, αρχαία θέατρα και πόλεις που γεννήθηκαν σημαντικοί ποιητές μας. Από εκεί και πέρα, στο τέλος του 2017 θα ανέβει το "1900". Μια ιστορία της Ελλάδας, τον εικοστό αιώνα, μέσα στον εμφύλιο σπαραγμό της. Μέσα από μια ερωτική ιστορία, σύγχρονου Ρωμαίου και Ιουλιέτας. Ταυτόχρονα, θα "ντύνεται" με 40-50 από τα γνωστότερα τραγούδια του εικοστού αιώνα. Εκεί, ο Έλληνας έχει να θυμηθεί και να τραγουδήσει πάρα πολλά...

Θέμης Μουμουλίδης

rejected: Ετοιμάζετε και μια παράσταση για τον Πόντο...

Θ.Μ.: Αυτό είναι ένα χρέος μου, που θα γίνει έως το 2018-19. Μια παράσταση αφιερωμένη στη διαδρομή του Πόντου, από το 18ο αιώνα, που φτάνει μέχρι τη γενοκτονία του 1919. Αυτό είναι ένα σοβαρό και δύσκολο εγχείρημα, καθότι προσωπικά θα ήθελα να το κάνω στην πατρική μου, ποντιακή γλώσσα. Απλά φοβάμαι ότι θα δυσκολευτώ στη διανομή. Θέλω να έχει σημαντικούς ηθοποιούς που να μιλάνε καλά τη γλώσσα.

" Ο έρωτας δυστυχώς δεν ζει στην εποχή μας. Εκεί κατέληξα εγώ!"

rejected: "Ο έρωτας δεν ζει στην εποχή μας";

Θ.Μ.: "Ο έρωτας δεν ζει στην εποχή μου" είναι ο τίτλος του βιβλίου που ολοκληρώνω αυτό το διάστημα. Ο έρωτας δυστυχώς δεν ζει στην εποχή μας. Εκεί κατέληξα εγώ. (γέλια). Ειδικά, εκεί που εμφανίζεσαι, ο πραγματικός έρωτας που σου αναλογεί, ζει σε άλλη εποχή. Μια προηγούμενη ή μια επόμενη εποχή. Ελπίζω να κυκλοφορήσει αυτό το χειμώνα.

"Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης με τίμησε με την εμπιστοσύνη του. Μου εμπιστεύθηκε πολλά κείμενά του."

rejected: Τι σας συγκινεί περισσότερο στον Ιάκωβο Καμπανέλλη;

Θ.Μ.: Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης με τίμησε με την εμπιστοσύνη του. Μου εμπιστεύθηκε πολλά κείμενα του. Υπήρξαμε συνομιλητές για μεγάλο διάστημα. Υπήρξε χαμηλών τόνων προσωπικότητα. Ένας από τους σημαντικότερους αυτοδίδακτους Έλληνες δημιουργούς. Αυτή η προσωπικότητα, θαρρώ, δεν έχει αναδειχθεί όσο πρέπει. Έκανα παράσταση το "Μαουτχάουζεν" ως χρέος. Αλλά, ο Καμπανέλλης είναι μια προσωπικότητα που το ελληνικό θέατρο και η ελληνική πραγματική ζωή οφείλει πολλά και νομίζω ότι μετά θάνατον δεν του έχει αυτό αποδοθεί τόσο. Εγώ, έχοντας καταγράψει ένα τεράστιο όγκο συνομιλιών με τον Ιάκωβο Καμπανέλλη, σκέφτομαι αυτά τα κείμενα αξίας, να δουν το φως της δημοσιότητας. Είναι ένας ελάχιστος φόρος τιμής στον Ιάκωβο Καμπανέλλη.

Θέμης Μουμουλίδης

rejected: 34 στα 35 χρόνια είστε τώρα στο ελληνικό θέατρο...

Θ.Μ.: Έγιναν τόσα; (γέλια)

rejected: Όπως τα έψαξα, τόσα βρήκα πως είναι... μετά από 35 χρόνια στο ελληνικό θέατρο, Τι ορίζεται μέσα σας, ως επιτυχημένη θεατρική παράσταση;

Θ.Μ.: Επιτυχημένη θεατρική παράσταση είναι αυτή που ένας θεατής ή δημιουργός μπορεί να πει, ότι δέκα λεπτά αυτής, με συγκλόνισαν, με άγγιξαν, με αφορούν...

συνέντευξη | γιώργος παπανικολάου
επιμέλεια | τάσος θώμογλου + οδυσσέας κοσμάτος