Ένα μη τυπικό χαμόγελο

Αν τον αποκαλέσεις σαγηνευτικό, θα σου πει ότι δεν είναι. Αν αφεθείς στην σκέψη του, θα γοητευθείς. Αν τον βαφτίσεις διανοούμενο, στο λεπτό θα σου φωνάξει "δεν γίνεται". Αν σκεφτείς τις λέξεις του, θα προσηλυτιστείς. Αν του δηλώσεις ποίηση, θα σου υποδηλώσει αλήθεια. Και μετά θα σκάσει ένα χαμόγελο, να σε ταλαντεύει στα μονοπάτια του δικού του σύμπαντος. "Είναι πολύ σκληρό ζώο ο άνθρωπος", μου είπε αντί για καλημέρα. Και κάπως έτσι απορρίφθηκε η έναρξη μιας τυπικής κουβέντας....

συνέντευξη | γιώργος παπανικολάου */* επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης + τάσος θώμογλου
Αιμίλιος Χειλάκης

rejected: Η εμπιστοσύνη στους άλλους μήπως τελικά μας παγιδεύει;

Α.Χ.: Το να αφήνεσαι ή όχι στους ανθρώπους είναι θέμα απόφασης. Αυτό πραγματεύεται και ο "Ταρτούφος" του Μολιέρου που παρουσιάζουμε στην Θεσσαλονίκη 24,25 και 26 Μάρτη. Δεν μιλάμε για ευπιστία, αλλά για ανθρώπους που αφήνονται στην εμπιστοσύνη των άλλων, κατά το δοκούν και κρύβονται πίσω από θεσμούς. Ένας βασικός θεσμός είναι η εκκλησία. Η παράσταση έχει άποψη και σου κλείνει το μάτι στο εξής απλό... Κανείς δεν είναι τόσο εύπιστος που να θέλει να κρύψει έναν ψευτο-παπά στο σπίτι του. Κάτι θέλει να κρύψει κι αυτός.


rejected: Ποια μορφή έχει η απάτη;

Α.Χ.: Η απάτη είναι κάτι καθορισμένο και διαμορφωμένο που αφορά δύο ανθρώπους που θέλουν να κρύψουν κάτι ή να παρουσιάσουν διαστρεβλωμένη την αλήθεια. Η μεγαλύτερη απάτη είναι αυτή που και οι δυο, αυτός που την πράττει κι αυτός που απατάται, είναι υποδόρια σύμφωνοι στα θέλω της απάτης. Κι αυτό είναι έγκλημα.

Ταρτουφισμός είναι ακόμα και ο άνθρωπος που δεν λέει σε εποχές κρίσεως την γνώμη του και δεν παίρνει θέση

rejected: Τι είναι ταρτουφισμός;

Α.Χ.: Ταρτουφισμός είναι να κρύβεσαι πίσω από θέσφατα. Πάρε παράδειγμα το να λες πως εκκλησία ή κράτος ορίζουν την τύχη σου. Ταρτουφισμός είναι ακόμα και ο άνθρωπος που δεν λέει σε εποχές κρίσεως την γνώμη του και δεν παίρνει θέση. Ταρτουφισμός δεν είναι μόνο το προφανές... να ζητάς δημοψήφισμα, να βγαίνει το "όχι", και να γίνεται "ναι". Ταρτουφισμός είναι να λες "κάνω τα μεγαλύτερα εγκλήματα για την Ελλάδα, ρε γαμώτο".

rejected: Κάνετε πρόβες για την "Ιφιγένεια εν Αυλίδι" που θα παρουσιάσετε σε πανελλαδική περιοδεία το καλοκαίρι.

Α.Χ.: Ναι. Μέσα στις πρόβες αυτού του έργου, βλέπω επίσης έναν ταρτουφισμό. Άνθρωποι που δεν αναλαμβάνουν την ευθύνη, είναι μια μορφή ταρτουφισμού.

rejected: Άλλωστε, το να μην αναλαμβάνουμε την ευθύνη, είναι εντονότερο όσο ποτέ άλλοτε...

Α.Χ.: Ναι, γιατί ζούμε εποχές κρίσης ηθικών αξιών. Δεν μιλάω για πολιτικές αξίες. Το ήθος με αφορά περισσότερο.

Αιμίλιος Χειλάκης

Ήθος είναι όχι να βοηθάς τον συνάνθρωπο... αλλά να ξέρεις και να αναγνωρίζεις ότι ο συνάνθρωπος σε έχει ανάγκη.

rejected: Τι είναι για σένα ήθος;

Α.Χ.: Ήθος είναι η κοσμοθεωρία σου. Η άποψή σου για την πολιτεία σου. Ήθος είναι η άποψή σου για το κοινωνικό περιβάλλον. Μην κάνεις ό,τι δεν θα ΄θελες να σου κάνουν. Μπορεί να είσαι άνθρωπος που δεν θέλει να διαπράξει κάτι, που διαπράττουν οι άλλοι. Αυτό ανήκει στο προσωπικό σου ήθος. Ήθος είναι να έχεις μια θέση, μια άποψη, την λες και αν ακούσεις κάποιον σοφότερο από σένα, να στην ανατρέπει, να είσαι έτοιμος να ακούσεις τη δεύτερη γνώμη και ίσως πειστείς. Ήθος είναι όχι να βοηθάς τον συνάνθρωπο... αλλά να ξέρεις και να αναγνωρίζεις ότι ο συνάνθρωπος σε έχει ανάγκη. Και να είσαι παρών. Και μόνο η παρουσία σου, μπορεί να είναι βοήθεια γι' αυτόν. Ήθος, δεν έχει να κάνει με τον Θεό. Ήθος έχει να κάνει με τον προσωπικό σου Θεό, που ουσιαστικά είναι ο εαυτός σου. Αν μπορείς να τον αναγνωρίσεις κάποια στιγμή μέσα σου, μπορεί αν πιστεύεις να φτάσεις και στο θείο. Αυτό είναι το ήθος. Μια μικρή παγίδα που έχει φτιάξει ο άνθρωπος για να μπορεί να πέφτει μέσα και να μπορεί να ζει κοινωνικά με αυτόν τον ορισμό. Με έναν κανόνα.

rejected: Το 2017, εύπιστος σημαίνει πως είσαι βλάκας;

Α.Χ.: Όχι. Το 2017, εύπιστος σημαίνει να μην αναλαμβάνεις την ευθύνη των λόγων σου. Δεν μπορείς να είσαι εύπιστος, όταν τα πράγματα είναι τόσο σκληρά και τόσο πασιφανή. Είναι τόσο, μα τόσο, φανερά τα άσχημα που συμβαίνουν και κανένας δεν χτυπάει το χέρι στο τραπέζι, συλλογικά να πει "όχι, ρε παιδιά, πρέπει να γίνει κάτι άλλο". Καθένας μόνος του, κάνει κάτι, φωνάζει κάτι και έπειτα γκρινιάζει ότι δεν μπορεί και μόνος του. Συλλογικά να κάνουμε κάτι. Εκεί είναι το θέμα.

 

Δεν μπορεί να επιχορηγείται ένας άνθρωπος για 20 χρόνια. Η χορηγία θα πρέπει να είναι για τις νέες ομάδες, που ξεκινάνε τώρα και πρέπει να βρούνε το δρόμο τους

rejected: Πώς σχολιάζεις την ανακοίνωση των θεατρικών επιχορηγήσεων;

Α.Χ.: Δεν το έχω παρακολουθήσει πολύ. Δεν ανήκω σε επιχορηγούμενες ομάδες. Πάντα προσπαθούσα να βγάλω μόνος την οικονομική διαχείριση ενός θεατρικού τολμήματος, δίχως αυτό να σημαίνει πως δεν πρέπει να υπάρχουν επιχορηγήσεις. Ο κρατικός μαικηνισμός είναι ανάγκη στην Τέχνη. Πολλές φορές ξέρεις... οι άνθρωποι που ασχολούνται με την Τέχνη, πρέπει να ζήσουν κιόλας... Πολλές φορές δεν έχουν την εμπορικότητα που θα έπρεπε. Αν είναι η αρχή να ξεκινήσει ο θεσμός των επιχορηγήσεων, είναι μια ευχή που είχαμε από παλιά, αλλά να συμβεί με νέες βάσεις. Δεν μπορεί να επιχορηγείται ένας άνθρωπος για 20 χρόνια. Η χορηγία θα πρέπει να είναι για τις νέες ομάδες, που ξεκινάνε τώρα και πρέπει να βρούνε το δρόμο τους. Μετά θα πρέπει να μάθουν να μπορούν να επιζήσουν. Ειδάλλως, ας αφεθούν σε νέες κρίσεις και νέες συμμαχίες που μπορούν επίσης, να επιζήσουν.

Αιμίλιος Χειλάκης
Αιμίλιος Χειλάκης

rejected: Είναι εύκολο να είσαι και καλλιτέχνης-θιασάρχης και οικονομικός διαχειριστής;

 

Α.Χ.: Κάποτε ήταν εύκολο. Στις εποχές που ζούμε, ο λογιστής μου λέει να ξαναδιαβάσω τα πάντα, λες και πηγαίνω ξανά στη σχολή, δεν είναι εύκολο. Ειλικρινά δεν ξέρεις τι σε περιμένει. Αλλάζουν τα πράγματα διαρκώς, βγαίνουν καινούργιοι νόμοι... εδώ δεν μπορούμε να ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε οικονομικά για τα του οίκου μας. Πόσο μάλλον για τα της επιχείρησής μας. Παλιά γνώριζες την οικονομική κατάσταση και υπήρχαν κάποια δεδομένα. Τώρα, σε αυτή την αναταραχή. Εξού και το καλοκαίρι, εγώ θα αφεθώ σε έμπειρους παραγωγούς, τους αδελφούς Τάγαρη, που θα κάνουμε μαζί την πανελλαδική περιοδεία της "Ιφιγένειας εν Αυλίδι". Όσο μεγαλώνω, κατανοώ το "έκαστος εφ' ω ετάχθη". Καλύτερα να αφήσουμε τα πράγματα σε επαγγελματίες θεατρικούς παραγωγούς.  

rejected: Γιατί, "Ιφιγένεια εν Αυλίδι", το καλοκαίρι του 2017;

 

Α.Χ.: Η "Ιφιγένεια εν Αυλίδι" έχει μακρά παράδοση στην προσωπική μου ιστορία. Το 1990 ήταν η πρώτη φορά που κατέβηκα στην Επίδαυρο, με αυτό το έργο με το θέατρο Τέχνης, ήμουν ένας από τους "στρατιώτες". Το 2007 ήταν η πρώτη φορά που ερμήνευσα τον "Αχιλλέα" του έργου, στην Επίδαυρο, σε σκηνοθεσία του Κώστα Τσιάνου. Και τώρα, είναι η πρώτη μου συν-σκηνοθεσία μαζί με τον Μανώλη Δούνια. Η πρώτη φορά που θα ασχοληθώ σκηνοθετικά με το αρχαίο δράμα. Με ένα περίεργο τρόπο, σαν να μου είπε το έργο "επ, εμένα πρέπει να διαλέξεις". Κι όταν το ξανακοιτάς και βλέπεις πως στην κατά Ευριπίδη "Ιφιγένεια", οι άρχοντες, οι βασιλιάδες, οι στρατηγοί δεν αναλαμβάνουν την ευθύνη για το θάνατο ενός παιδιού. Και το ίδιο το παιδί γυρίζει και λέει "αναλαμβάνω εγώ την ευθύνη του θανάτου μου", νομίζω πως βάζει ωραία ερωτηματικά για το σήμερα. Η "Ιφιγένεια" είναι μια τραγωδία της μη ανάληψης της ευθύνης.  

Το θέατρο έχει αλλάξει. Έχει αλλάξει και η αντίληψη των νέων παιδιών απέναντι στο θέατρο

rejected: Η "Ιφιγένεια εν Αυλίδι" θα παρουσιαστεί σε μετάφραση Γιώργου Μπλάνα και μουσική Σταμάτη Κραουνάκη, με την Λένα Παπαληγούρα και την Αθηνά Μαξίμου. Αυτές τις μέρες, κάνετε αλλεπάλληλες οντισιόν για το καλοκαίρι. Τι αίσθηση σου άφησαν οι νέοι συνάδελφοι που συνάντησες;

 

Α.Χ.: Το θέατρο έχει αλλάξει. Έχει αλλάξει και η αντίληψη των νέων παιδιών απέναντι στο θέατρο. Αυτό έχει βοηθήσει πολύ το ότι είδαμε την τελευταία δεκαετία, ειδικά στο Φεστιβάλ Αθηνών, ξένες παραστάσεις, καινούργιο τρόπο θεάτρου, έχουμε αντιληφθεί, έχουμε "αναπνεύσει". Οι συνάδελφοι της ηλικίας μου είναι καθηγητές σε σχολή. Άρα ξέρουμε ότι αυτό που πιστεύεις εσύ με τους συναδέλφους σου, έχει περάσει ως μήνυμα στα νέα παιδιά. Υπάρχει μια συνεπαγωγή και ώσμωση στο καθετί, υγρό και στέρεο. Είδα στις οντισιόν, να έρχονται παιδιά με εφόδια που εμείς δεν είχαμε παλιά. Αυτό είναι ελπιδοφόρο... λες, αχ τι ωραία... όταν εγώ θα είμαι 60-70 χρονών κάποιος που θα αναλάβει από αυτά τα επόμενα παιδιά, ο επόμενος θιασάρχης και θα κάνει μια νέα δουλειά, θα με κάνει να θέλω να αναπαυθώ σε εκείνον, λέγοντας του αχ πάρε με κι εμένα στην δουλειά σου... Να παίζεις μαζί με έναν άνθρωπο που ξέρει τι ουσιαστικά είναι θέατρο. Από την άλλη, για πέντε άτομα που θα χρειαστούμε στον Χορό, λάβαμε 750 βιογραφικά. Κατευθείαν ξεκινάει το άδικο του συστήματος της οντισιόν. Πώς να προλάβεις να τα δεις όλα αυτά; 750 βιογραφικά σημαίνει την ανάγκη του ηθοποιού να ψάχνει για δουλειά. Καταφέραμε και "ξεκαθαρίσαμε" να δούμε 150 άτομα από τα 750. Ήδη άδικος αριθμός, που άφησε απέξω σίγουρα και κάποιους άξιους ηθοποιούς. Από τα 150 μείνανε 20 παιδιά που θα δούμε την επόμενη εβδομάδα και θα επιλεγούν οι πέντε. Τι να προλάβεις να δείξεις σε πέντε λεπτά οντισιόν, όσο έμπειρος και αν είναι ο -από κάτω- άνθρωπος που σε μελετάει. Δεν θα προλάβεις! Η οντισιόν έχει πάντα μια μορφή αδικίας. Έκανα τις οντισιόν, γιατί ήθελα να δω νέα κορίτσια ηθοποιούς, που δεν γνώριζα. Ήταν μια καλή ευκαιρία... μακάρι να μπορούσαμε οικονομικά να πάρουμε και τις είκοσι στο θίασο.

Αιμίλιος Χειλάκης

rejected: Τι σε στεναχωρεί στο ελληνικό θέατρο;

 

Α.Χ.: Οι θεατές. Έχουμε καλό-εκπαιδευμένους ηθοποιούς, φωτιστές, εξαιρετικούς μουσικούς και σκηνογράφους. Ξεκινάει μια παράσταση που έχεις χτίσει, έχεις προσπαθήσει και χτυπάει το κινητό. Και λες, ωραία, χτυπάει θα το κλείσει. Ξαναχτυπάει το κινητό και ξαφνικά ακούς τον θεατή να του απαντάει. Τι άλλο να σου πω;

Τα πράγματα έχουν ειπωθεί. Οι κύκλοι της ιστορίας, αν δεν είναι συγκεκριμένοι, είναι εξαιρετικά προβλέψιμοι

rejected: Στην εποχή μας, τι σου ήταν αδιανόητο και όμως το βιώνεις;

 

Α.Χ.: Οι μεγάλοι φιλόσοφοι των οικονομικών συστημάτων είχαν προβλέψει αυτό που συμβαίνει εδώ και τώρα. Εδώ και 150 χρόνια είχε προβλεφθεί ότι η συσσώρευση του πλούτου θα γίνεται όλο και σε λιγότερα χέρια. Είχε προβλεφθεί η μεγάλη βάση της φτώχειας που όλο και θα αυξανόταν. Με στεναχωρεί που οι μεγάλοι ποιητές τα είχαν πει. Ανεβάζεις Μπρεχτ, την "Αγία Ιωάννα των Σφαγείων" και σου περιγράφει την κρίση του 2009 στην Αμερική, που ακόμη ζούμε παγκοσμίως. Και λες, το 1928 τα είπε ο άνθρωπος που το έγραψε! 80 χρόνια πριν, κανείς δεν το άκουσε; Αυτό με στεναχωρεί. Τα πράγματα έχουν ειπωθεί. Οι κύκλοι της ιστορίας, αν δεν είναι συγκεκριμένοι, είναι εξαιρετικά προβλέψιμοι. Απλά δεν υπάρχουν ευήκοα ώτα. Ή υπάρχουν άνθρωποι που το κρύβουν εύκολα. Να ένας ταρτουφισμός. Το κρύβουνε γιατί πρέπει να αφήσουν ο κύκλος να κλείσει. Αυτό είναι το πρόβλημα. Ζούμε σε οικονομικά συστήματα που γνωρίζουμε πως είναι σαθρά και δεν μπαίνουμε στην διαδικασία να τα αλλάξουμε, γιατί πολύ απλά δεν μας συμφέρει.

Αιμίλιος Χειλάκης

rejected: Σε τι ελπίζεις;

 

Α.Χ.: Αrs longa, vita brevis. H τέχνη μακρά, ο βίος βραχύς. Τέχνη δεν είναι μόνο το πόνημα του καλλιτέχνη. Τέχνη είναι και το πώς ζεις. Αν μπορέσεις να ζήσεις, θέτοντας τα πράγματα που θέλεις, έχοντας υπάρξει στις επάλξεις, ίσως είσαι η σπορά για κάτι που θα ΄ρθει στο μέλλον. Εντελώς, ίσως... Μπορεί να γίνει μετά από δεκάδες χρόνια. Εσύ μπορείς να είσαι ο μικρός σπόρος που δεν έπιασε, αλλά έγινε λίπασμα για τον επόμενο; Αυτή είναι η μοναδική ελπίδα που μπορούμε να έχουμε.




συνέντευξη | γιώργος παπανικολάου
επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης + τάσος θώμογλου