R

e

j

e

c

t

e

d

W

r

i

t

i

n

g

image

Δικαίωμα στη ζωή: No man's land

Η μη... ανθρωπιστική νίκη της θερμοκοιτίδας

Να ξεκινήσουμε λέγοντας πως κακώς η 7η Σεπτέμβρη ταυτίζεται ευρέως με την πρώτη φορά που χρησιμοποιήθηκε η θερμοκοιτίδα για νεογνό.

Η ημερομηνία ισχύει μόνο για τις Ηνωμένες Πολιτείες και συγκεκριμένα για τη μικρούλα σκωτσέζα Edith Eleanor McLean, η οποία ήταν το πρώτο μωρό που εισήχθη σε θερμοκοιτίδα των Η.Π.Α στις 07|09|1888. Ζυγίζοντας λίγο περισσότερο από μόλις 1 κιλό, η μικρή μετανάστρια κατάφερε να επιβιώσει τις πρώτες και πιθανόν πιο δύσκολες ημέρες της ζωής της στα χέρια των γιατρών Drs. Allan M. Thomas και William C. Deming και στη ζεστασιά της θερμοκοιτίδας που αυτοί δημιούργησαν στο Νοσοκομείο State Emigrant της Νέας Υόρκης.

single photo Στην πραγματικότητα η τεχνική έχει προέλθει από τη Γαλλία και το Παρίσι. Ο μαιευτήρας Stephane Tarnier από το 1870 αναφέρεται πως ψάχνει τρόπους αύξησης του ρυθμού επιβίωσης των νεογνών. Η ιδέα του έρχεται το 1880 βλέποντας στον τοπικό ζωολογικό κήπο ένα εκκολαπτήριο μικρών κοτόπουλων. Ζητά από τον κατασκευαστή να φτιάξει ένα παρόμοιο για το νοσοκομείο που εργαζόταν (Paris’s Maternite) και ανακαλύπτει στην πράξη πως ο σκοπός του επιτυγχάνεται: έχει μειώσει την θνησιμότητα των "πρόωρων" νεογνών στο νοσοκομείο κατά 50%. Ωστόσο αυτό από μόνο του δεν θα αποτελέσει κριτήριο για τη μαζική εγκατάσταση των θερμοκοιτίδων στα νοσοκομεία.

Υπάρχουν αντιδράσεις από κομμάτι της ιατρικής κοινότητας που δεν αποδέχεται τα στοιχεία -το γεγονός της ταυτόχρονης βελτίωσης της διατροφής των νεογνών αποτελεί ένα επιχείρημα- και επιμένει πως η τεχνική δεν επιφέρει δραστικά βελτιωμένα αποτελέσματα από τις τεχνικές που χρησιμοποιούνταν ως τότε. Η απόφαση θα παρθεί τελικά για πολιτικούς και όχι ανθρωπιστικούς λόγους: η αντιμετώπιση της αυξημένης παιδικής θνησιμότητας αποτελεί εμμονή για τους Γάλλους πολιτικούς, μια και ανησυχούν πως θα αποδυναμωθούν επικίνδυνα απέναντι στους αιώνιους εχθρούς Γερμανούς. Η ευθύνη από τις "ανίκανες" μητέρες που δεν μπορούν να σώσουν τα παιδιά τους μεταφέρεται σταδιακά στο κράτος που πρέπει να βοηθήσει τις μητέρες να μεγαλώσουν υγιείς μελλοντικούς στρατιώτες, επιστήμονες και εργαζόμενους.

Στην Αμερική, αν και αρχικά προκαλεί ενδιαφέρον η είδηση της μικρής Edith, η τακτική χρησιμοποίησης της θερμοκοιτίδας για να σωθούν τα συνήθως γεννημένα πρόωρα νεογνά, δε θα γίνει κοινωνική συνείδηση και συνήθης πρακτική γρήγορα. Το 1904 στο Σεντ Λούις στο Μιζούρι (Louisiana Purchase Exposition, St. Louis, Missouri, 1904) γίνεται μια ανοιχτή σε πολυάριθμο κοινό "έκθεση". Σκοπός είναι να εκτεθεί η όλη διαδικασία φροντίδας των μωρών με τη συμμετοχή νοσοκόμων και ιατρών σε αυτή. Συνολικά 14 μωρά που κινδύνευαν θα αποτελέσουν μέρος της έκθεσης, αλλά, πιθανότατα, η αβλεψία να χρησιμοποιηθεί γυάλινο διαχωριστικό ανάμεσα στο χώρο των νεογνών και του κοινού θα οδηγήσει τα μισά σχεδόν από αυτά σε έντονες στομαχικές ασθένειες και τελικά στο θάνατο. Το σχέδιο αποτυγχάνει, αλλά ο Γερμανός γιατρός Martin Cooney, που έχει επιτύχει σε παρόμοια έκθεση στο Βερολίνο το 1896, έχει ήδη μετακομίσει στην Αμερική και έχει αποφασίσει να συνεχίσει και να πείσει την κοινή γνώμη.

single photo Απομονωμένος στο Coney Island συνεχίζει τις επιδείξεις, αλλά με πολύ λιγότερο κοινό. Και ενώ, κρατώντας τις προδιαγραφές ασφαλείας και υγιεινής που η εμπειρία του έχει διδάξει, ο αριθμός και το ποσοστό των μωρών που σώζονται και αποκτούν δικαίωμα στη ζωή ολοένα και αυξάνονται, ο τύπος και οι γιατροί της εποχής επιτίθενται στην τεχνική της θερμοκοιτίδας. Οι λόγοι φαίνεται να είναι τρεις. Αρχικά, η τακτική της γέννησης των παιδιών στο νοσοκομείο και όχι στο σπίτι δεν έχει γίνει συνήθεια στους Αμερικάνους. Επιπλέον έχουν δημιουργηθεί ισχυρές αντιλήψεις πως τα μωρά που γεννιούνται πρόωρα αποτελούν έμμεσο κίνδυνο στη δημόσια υγεία, μια και θα καταλάβουν σημαντικό κομμάτι των νοσοκομείων και των υπηρεσιών που αυτά παρέχουν. Πίστευαν πως ακόμα και αυτά που θα σωθούν είναι πιθανόν να πεθάνουν αργότερα, αλλά και όσα επιζήσουν μάλλον θα κουβαλήσουν το "κουσούρι" αυτό στους δικούς τους απογόνους. Το τρίτο εμπόδιο είχε να κάνει με την ασυνεννοησία των μαιευτήρων και των παιδιάτρων της εποχής στην προσπάθεια να εντάξουν την ευθύνη της φροντίδας των πρόωρων νεογνών στις αρμοδιότητες του ενός ή του άλλου κλάδου.

Το κομβικό σημείο θα είναι μια έκθεση στο Σικάγο το 1914. Ο Cooney κάμπτει τους ισχυρούς ενδοιασμούς του τοπικού ιατρικού συλλόγου για τη δημιουργία της έκθεσης, με τον όρο ότι ένας σημαντικός παιδίατρος του συλλόγου, ο Julius H. Hess, θα τον επιβλέπει καθ' όλη τη διάρκεια. Ο δεύτερος μένει έκπληκτος από τις γνώσεις περί παιδιατρικής και μαιευτικής που αποδεικνύει ο Cooney στην πράξη, όσο και από το προσωπικό του βίωμα-συμμετοχή στη διάσωση πολλών ανθρώπινων ζωών. Γίνονται φίλοι, γίνονται συνάδελφοι και από εκεί και πέρα η ιστορία παίρνει το δρόμο της.

single photo Σήμερα πλέον, οι θερμοκοιτίδες χρησιμοποιούνται σε όλα τα αναπτυγμένα κράτη για τη διάσωση παιδιών που γεννιούνται πρόωρα. Αρκετές έρευνες, αλλά και η καθημερινή εμπειρία, δείχνουν πως έχουν συμβάλλει τα μέγιστα στη μείωση της θνησιμότητας στα "πρόωρα" μωρά. Ωστόσο το ενδιαφέρον της όλης ιστορίας είναι οι λόγοι που οδήγησαν στην επικράτηση των θερμοκοιτίδων, αλλά και κάποιοι από τους λόγους που την εμπόδισαν να γίνει μια ώρα -και πολλές χαμένες ζωές- αρχύτερα. Το δικαίωμα στη ζωή των παιδιών αυτών δεν ήταν και τόσο σημαντικό μέχρι να παρθεί πολιτικά αυτή η απόφαση και ο φόβος του εχθρού ήταν που μετατόπισε την ευθύνη από το εξιλαστήριο θύμα σε αυτόν που θα έπρεπε να την έχει από πάντα. Ο μαζικός τύπος παίζει το διαχρονικό του παιχνίδι, η γραφειοκρατία και το μπαλάκι ευθυνών καλά κρατεί και το δίκαιο του ισχυρού κινδυνολογεί σε επικίνδυνα και απάνθρωπα επίπεδα. Και όλα αυτά για περισσότερα από 50 χρόνια και με φόντο ζωές μωρών, που ούτε ευθύνη είχαν, ούτε δικαίωμα επιλογής. "No man's land" λοιπόν και τότε και τώρα. Απλά αλλάζουν οι αφορμές, οι συνθήκες και τα πρόσωπα, με τον αληθινό λόγο να παραμένει πάνω-κάτω ο ίδιος...

κείμενο | τάσος θώμογλου
επιμέλεια | αλέξανδρος κόγκας + ιάκωβος καγκελίδης