_με_αφορμή

Η περίπτωση του Άγιου Βασίλη

Στα πλαίσια της Εφαρμοσμένης κβαντικής λογοτεχνίας σε εργαστηριακό περιβάλλον

Με το παρόν διήγημα και μέσα από τις στήλες του rejected εγκαινιάζουμε, πλέον, και επισήμως, το νέο λογοτεχνικό είδος της ΚΒΑΝΤΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, ένα λογοτεχνικό είδος που θα κυριαρχήσει στην πνευματική σκέψη του κόσμου για την επόμενη εκατονταετία. Η παρουσίαση του νέου αυτού λογοτεχνικού κινήματος θα περιστραφεί γύρω από το αιώνιο ερώτημα: Υπάρχει τελικά Άγιος Βασίλης;

Για να δούμε.

Θα απαντήσουμε στο ερώτημα ανακατεύοντας στη χύτρα του μυελού μας δύο κιλά απλού κλασικού παραδοσιακού μαρξισμού μαριναρισμένου με μπόλικη ψυχανάλυση, μία μεζούρα φιλοσοφία Βιτγκενστάιν με γαρνιτούρα απλής φυσικής, βασισμένης – όσο αυτό είναι δυνατόν – στην Ευκλείδειο γεωμετρία. Στο τέλος σβήνουμε τις εναλλακτικές πιθανότητες με κβαντική φυσική, όλα αυτά υπό το πρίσμα, φυσικά, μιας ποιητικής λογοτεχνικής προσέγγισης.

Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι Άγιος Βασίλης δεν υπάρχει. Τα παιδιά βέβαια θα απαντήσουν το αντίθετο. Ας κάνουμε το χατίρι των παιδιών και ας υποθέσουμε ότι υπάρχει Άγιος Βασίλης. Τι είναι, λοιπόν, ο Άγιος Βασίλης και τι χαρακτηριστικά ή ιδιότητες έχει;

Ο Άγιος Βασίλης είναι ένας συμπαθητικός ηλικιωμένος κύριος που την παραμονή των Χριστουγέννων μοιράζει δώρα σε όλα τα καλά παιδάκια του κόσμου. Κινείται στον αέρα, πάνω σε ένα έλκηθρο που το σέρνουν εφτά ή περισσότεροι τάρανδοι. Ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο με την βοήθεια των ιπτάμενων τάρανδων, παρκάρει το έλκηθρό του στις στέγες των σπιτιών και κατεβαίνοντας μέσα από τις καμινάδες βάζει τα δώρα στις κάλτσες των παιδιών που είναι καρφωμένες στο οικογενειακό τζάκι.

Ας δούμε πώς το καταφέρνει αυτό.

Ας υποθέσουμε ότι σε όλο τον κόσμο υπάρχουν δύο δισεκατομμύρια παιδιά ηλικίας από 0 έως 12 ετών. Ο Άγιος Βασίλης πρέπει να μοιράσει τα δώρα των παιδιών την παραμονή των Χριστουγέννων μέσα σε λιγότερο από μισή ώρα, συγκεκριμένα: μέσα σε πέντε λεπτά, ακριβώς πριν το ρολόι χτυπήσει δώδεκα στα μεσάνυχτα. Ας κάνουμε λοιπόν την διαίρεση: 300 δευτερόλεπτα δια δύο δισεκατομμύρια παιδιά ίσον: 0,00000015 κλάσματα του δευτερολέπτου έχει στη διάθεσή του ο Άγιος Βασίλης για να δώσει τα δώρα σε κάθε παιδί. Μέσα σε αυτά τα κλάσματα του δευτερολέπτου ο Άγιος Βασίλης θα πρέπει να διανύσει και μία σημαντική απόσταση, για παράδειγμα, από το παιδί του Βερολίνου, στο παιδί των Αθηνών και μετά στο άλλο παιδί του Λονδίνου κ.ο.κ.

Όλα τα παραπάνω, όμως, για τον προσεκτικό επιστήμονα, είναι ανόητες σοφιστείες για να τραβήξουν την προσοχή των ανυποψίαστων αναγνωστών. Είναι ξεκάθαρο πως οι υπολογισμοί μας είναι λάθος. Στην πραγματικότητα ο Άγιος Βασίλης έχει πολύ περισσότερο χρόνο στη διάθεσή του.

Είναι κοινή η πεποίθηση ότι ο χρόνος είναι μία πάγια, σταθερή, κατάσταση, που ισχύει για όλους το ίδιο. Αυτό είναι σφάλμα. Ας πάρουμε ένα συγκεκριμένο χρονικό σημείο: 24/12/2015, 23:59 & 59΄΄. Το χρονικό αυτό σημείο είναι η παραμονή των Χριστουγέννων του έτους 2015. Αυτό το χρονικό σημείο είναι και η στιγμή στην οποία θα πρέπει ο Άγιος Βασίλης να βρίσκεται στο σαλόνι όλων των μικρών μας φίλων.

Ας ονομάσουμε αυτό το χρονικό σημείο Α.

Όταν η Νέα Ζηλανδία θα βρίσκεται στο χρονικό σημείο Α τότε όλα τα υπόλοιπα μέρη του κόσμου, που δεν βρίσκονται στον ίδιο κάθετο γεωγραφικό άξονα με τη Νέα Ζηλανδία, θα έχουν διαφορετικό χρονικό σημείο, λόγω της διαφοράς ώρας που υπάρχει σε διαφορετικές χρονικές ζώνες.

Στην πραγματικότητα το χρονικό σημείο Α θα υπάρχει παντού σε όλο τον κόσμο για 24 ώρες μέχρις ότου να ξημερώσει η επόμενη μέρα των Χριστουγέννων. Επομένως ο Άγιος Βασίλης έχει στη διάθεσή του το χρονικό σημείο Α για 24 ώρες. Θα πρέπει να εκμεταλλευτεί αυτό το χρονικό σημείο για να μπορέσει να μοιράσει όλα τα δώρα σε όλα τα παιδιά του κόσμου.

Αν το καλοσκεφτούμε, το ρολόι του Άγιου Βασίλη δείχνει σταθερά μόνο μία ώρα: την 23:59 & 59΄΄, ενώ για τον ίδιο αλλάζει μόνο ο χώρος στον οποίο θα πρέπει να βρίσκεται στο ίδιο χρονικό σημείο. Εφόσον η ώρα 23:59 & 59΄΄ βρίσκεται διαρκώς σε ‘ισχύ’ για 24 ώρες, δηλαδή για 86400 δευτερόλεπτα, θα πρέπει να κάνουμε μια νέα διαίρεση: 86400 δευτερόλεπτα δια 2 δισεκατομμύρια παιδιά, ίσον: 0,0000432. 0,0000432 δευτερόλεπτα πρέπει να διαθέσει ο Άγιος Βασίλης σε κάθε παιδί για να του δώσει το δώρο του. Η κατάστασή μας δεν βελτιώθηκε πολύ, ας συνεχίσουμε τους υπολογισμούς μας.

Έστω ότι ο Άγιος Βασίλης πρέπει να μοιράσει στο χρονικό σημείο Α δύο δώρα σε δύο παιδιά που απέχουν σημαντική απόσταση μεταξύ τους αλλά βρίσκονται στον ίδιο γεωγραφικό – χρονικό άξονα, π.χ.: ένα παιδί στη Θεσσαλονίκη και ένα παιδί στην Αθήνα. Και οι δύο πόλεις θα έχουν σχεδόν ταυτόχρονα (με απειροελάχιστες αποκλίσεις) το χρονικό σημείο Α αλλά ο καημένος ο Άγιος Βασίλης θα πρέπει να διανύσει τα 500 χιλιόμετρα που χωρίζουν τις δυο πόλεις με μεγάλη ταχύτητα για να μπορέσει να είναι εντάξει στην ώρα του. Ο μαθηματικός τύπος είναι «απόσταση δια χρόνος», δηλ: 500χλμ/0,0000432 ίσον: 11574074074,074074074074074074074 μέτρα ανά κλάσμα του δευτερολέπτου πρέπει να διανύσει για να καταφέρει να φτάσει με εγκαίρως από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα. Τα πράγματα περιπλέκονται ακόμη περισσότερο εάν αναλογιστούμε ότι ο Άγιος Βασίλης έχει να μοιράσει πολλά περισσότερα δώρα όχι μόνο στη Θεσσαλονίκη αλλά και σε ενδιάμεσους σταθμούς (Λάρισα, Λαμία, κλπ). Μια σειρά από επιπλέον προβλήματα εγείρονται:

• Για να μπορέσει να κινηθεί με τέτοιες ταχύτητες ένα έλκηθρο, φορτωμένο με δύο δισεκατομμύρια δώρα, θα πρέπει σίγουρα να δαπανά τεράστιες ποσότητες ενέργειας.
• Το έλκηθρο αυτό θα πρέπει να κινείται με την ταχύτητα του φωτός έτσι ώστε να κυρτώνει το χωροχρόνο χωρίς να κινείται όμως ούτε στο μέλλον, ούτε στο παρελθόν.
• Ένα έλκηθρο σαν αυτό του Άγιου Βασίλη θα πρέπει όχι μόνο γρήγορα αλλά και να σταματά απότομα (για να μπορέσει να μοιράσει δώρα σε όλους τους ενδιαμέσους σταθμούς).

Μια σειρά όμως από άλλα προβλήματα επιλύονται με τους ίδιους συλλογισμούς. Για παράδειγμα:

α) παλαιότερες απόψεις επιστημόνων που ήθελαν τον Άγιο Βασίλη να βρίσκεται σε ελεύθερη τροχιά γύρω από την γη και, εκμεταλλευόμενος την περιστροφή αυτή, να πετά τα δώρα σε διαφορετικά μήκη και πλάτη της γης στοχεύοντας την καπνοδόχο του κάθε σπιτιού είναι αληθείς και έχουν απορριφθεί από τους συγγραφείς για τους εξής λόγους: πρώτον, επειδή κάθε δώρο που εισέρχεται στην ατμόσφαιρα της γης με μεγάλη ταχύτητα πυρακτώνεται και φλέγεται πριν φτάσει στην καμινάδα και δεύτερον, επειδή οι πρόσφατες επανδρωμένες αποστολές της NASA στο διάστημα απέδειξαν με υψηλής ευκρίνειας φωτογραφίες και στον πιο δύσπιστο επιστήμονα ότι δεν υπάρχει Άγιος Βασίλης σε ελεύθερη τροχιά γύρω από την γη.

β) η άποψη πως η καμινάδα στην οποία εισέρχεται ο Άγιος Βασίλης είναι στην πραγματικότητα μία γέφυρα Einstein – Rosen (γνωστή και ως σκουληκότρυπα) που του επιτρέπει να κινείται από σπίτι σε σπίτι δίνοντας άνετα τα δώρα σε μηδέν χρόνο, είναι, βέβαια, μια ενδιαφέρουσα ιδέα καθώς τόσο τα τούβλα της καμινάδας όσο και η γέφυρα Einstein – Rosen αποτελούνται από quark. Εντούτοις η άποψη αυτή δεν εξηγεί το εμπειρικό γεγονός ότι πολλοί έχουν δει τον Άγιο Βασίλη να κινείται με έλκηθρο και όχι μέσα από τις καμινάδες. Σχετικά με το θέμα έχει διατυπωθεί κριτική από τους Ταχματζίδη, Σεραφείμ και Τάκη Σερραίο (2004), οι οποίοι προτείνουν την εναλλακτική εξήγηση της εικόνας του ελκηθριαζόμενου Άγιου Βασίλη ως του ραδιενεργού απεικάσματος της νοητικής προβολής του Άγιου Βασίλη ως Ιδέα εισβαίνουσας σε μαύρη τρύπα. Εφόσον όλα αυτά, όμως δεν έχουν αποδειχτεί, παραμένουν στην σφαίρα της θεωρίας.

γ) είναι σίγουρο ότι ο Άγιος Βασίλης κινείται οριακά με τις ταχύτητες του φωτός, γεγονός, άλλωστε, που εξηγεί και το κόκκινο χρώμα της στολής του, καθώς κάθε αντικείμενο που κινείται με αυτές τις ταχύτητες μετατοπίζεται στο φάσμα των ερυθρών συχνοτήτων. Προκύπτει λοιπόν αβίαστα το συμπέρασμα ότι η μόνη οντότητα που μπορεί να κινηθεί και να σταματήσει με αυτές τις ιδιότητες είναι η ανθρώπινη σκέψη. Εδώ, λοιπόν, φτάνουμε σε ένα κομβικό σημείο στους συλλογισμούς μας: Αυτό που γνωρίζουμε ως Άγιο Βασίλη είναι η νοητική αναπαράσταση ενός ενδεκαδιάστατου όντος που στο δικό μας κόσμο είναι ένα ον το οποίο μπορεί να καμπυλώνει τον χωροχρόνο ώστε να μπορεί να μοιράζει τα δώρα.

Σε ένα πρωτόγονο στάδιο αντίληψης ο Άγιος Βασίλης γίνεται αντιληπτός από τη χριστιανική αντίληψη ως ένα αντικείμενο λατρείας, το οποίο επενδύεται με μονομερείς κανόνες πρόσληψης (την πίστη) για να μπορέσει να γίνει αντιληπτό από τα μικρά παιδιά. Στη συνέχεια, το παιδί καλείται να αρνηθεί την ύπαρξη του Άγιου Βασίλη ως ένδειξη της ωριμότητάς, ως απόδειξη της μετάβασης από το φαντασιακό επίπεδο στο επίπεδο της πραγματικότητας. Υπό την έννοια αυτή, ο άνθρωπος καλείται να απαρνηθεί κάτι το οποίο δημιούργησε ο ίδιος (κάτι που άλλωστε αποτελεί την ουσία του όρου «δημιουργία»: δημιουργείται κάτι για να καταστραφεί).

Όμως μία πιο προσεκτική θεώρηση του συνόλου αποδεικνύει στα έκπληκτα μάτια των παρατηρητών ότι εφόσον ο Άγιος Βασίλης μπορεί να εξηγηθεί με όρους επιστημονικούς, με όρους, δηλαδή, της φυσικής επιστήμης, τότε λογικά πρέπει να υπάρχει. Και εφόσον υπάρχει, τότε τα παιδιά που πιστεύουν σε αυτόν πραγματικά τον βλέπουν, όπως βλέπουν και τον άγγελο στα φτερά του Έρωτα του Βιμ Βέντερς.

Εφόσον, λοιπόν, ο Άγιος Βασίλης μπορεί να αποτελέσει το σημείο αναφοράς των σκέψεών μας και, επιπλέον, μπορεί να εξηγηθεί επιστημονικά, η ύπαρξη του Άγιου Βασίλη ως αντικείμενο σκέψης είναι ανεξάρτητη από την πράξη μας να σκε¬φθούμε τον ίδιο. Γι' αυτό, λοιπόν, ο Άγιος Βασίλης έχει πραγματική ύπαρξη ακόμη κι αν δεν είναι εν ενεργεία ύπαρξη, υπό την έννοια ότι δεν είναι δυνατόν να τον συναντήσουμε αύριο το πρωί και να πιούμε καφέ μαζί του.

Εν ολίγοις, ο Άγιος Βασίλης υπάρχει και έχει μία υπόσταση:
• επειδή μπορούμε να τον σκεφτούμε
• επειδή μπορούμε να τον εξηγήσουμε επιστημονικά.

Σκοπός της κβαντικής λογοτεχνίας είναι να οδηγήσει τον άνθρωπο να αποδεχτεί ως αληθινό αυτό που μπορεί να εξηγηθεί με τη λογική των φυσικών επιστημών, της ψυχολογίας και της παιδαγωγικής επιστήμης. Ας θυμηθούμε τα λόγια του Σοβιετικού παιδαγωγού Vygotsky που βρίσκονται και στην αρχή του μανιφέστου μας:

«Το ουσιώδες χαρακτηριστικό γνώρισμα της φαντασίας είναι το γεγονός ότι η συνείδηση αποσπάται από την πραγματικότητα. Η φαντασία είναι μία αυτόνομη δραστηριότητα της συνείδησης κατά την οποία παρατηρείται μία απομάκρυνση από κάθε είδους άμεσης πρόσληψης της πραγματικότητας…Σε προχωρημένα επίπεδα ανάπτυξης της σκέψης θα δούμε ότι η κατασκευή των νοητικών μας εικόνων δεν προκύπτει αποκλειστικά από την πραγματικότητα »

Στο ερώτημα, λοιπόν, αν υπάρχει Άγιος Βασίλης, απαντάμε ‘ναι’ χωρίς να θεωρηθούμε τρελοί σουρεαλιστές παρά μόνο ως παρατηρητές που αποδέχονται την εννοιολογική ψευδαίσθηση ότι καθετί το επιστημονικά αποδεδειγμένο πρέπει να είναι και υπαρκτό, όσο παράλογο και αν είναι. Γιατί όπως έλεγε και ο Σέρλοκ Χολμς:

If you eliminate the impossible, whatever remains, however improbable, must be the truth .

Εδώ μπαίνει τώρα στο παιχνίδι και η ψυχαναλυτική επιστήμη προσπαθώντας να εξηγήσει τι ανάγκες ή τι σκοπιμότητες του ανθρώπου καλύπτει η πίστη στην ύπαρξη ή στην ανυπαρξία του Άγιου Βασίλη και ποιες οι παιδαγωγικές χρήσεις μιας τέτοιας στάσης απέναντι σε αυτόν. Αυτό που ο Βιτγκενστάιν θα ονόμαζε ως: «η λειτουργικότητα της αλήθειας».

Αυτού του είδους η θεώρηση θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε ότι εκτός από την μαρξιστική θεώρηση της πραγματικότητας, σύμφωνα με την οποία, η εικόνα του κόκκινου χαμογελαστού Άγιου Βασίλη είναι κοινωνικά κατασκευασμένη από την Coca Cola, η οποία εκμεταλλεύεται τους αφελείς καταναλωτές για να αυξήσει τα ήδη υπερβολικά μεγάλα κέρδη της εταιρίας, υπάρχει και μία άλλη πραγματικότητα, εκείνη του απείρως παρατεινόμενου Άγιου Βασίλη που κάμπτει τον χωροχρόνο από το ενδεκαδιάστατο παλάτι του.

Μία τέτοια πολυμορφική αντίληψη της πραγματικότητας μας κάνει να φανταστούμε έναν Άγιο Βασίλη, που είναι ένας πολύ σοβαρός σχεδόν αυστηρός ψυχαναλυτής όταν απευθύνει συνοφρυωμένος την ερώτηση: «Ήσουν καλό παιδί φέτος;» Επιπλέον, ο Άγιος Βασίλης είναι και ένας πολύ γελαστός κύριος, μόνο που δεν χαμογελά στα παιδιά. Αυτό είναι παρανόηση. Έτσι εξηγείται και το γέλιο του: δεν γελά λέγοντας «ΧΑ! ΧΑ!» που είναι και το φυσιολογικό γέλιο της χαράς, αλλά χρησιμοποιεί το κλασικό γέλιο «ΧΟ! ΧΟ!» που είναι το κλασικό χονδροειδές γέλιο της ειρωνείας.
Ο Άγιος Βασίλης είναι ο απείρως παρατεινόμενος ψυχαναλυτής που κινείται με την ταχύτητα του φωτός που τον εκμεταλλεύονται οι πολυεθνικές εταιρίες για να αυξήσουν τα κέρδη τους βάζοντάς τον να χαμογελά στους ενήλικες, δηλαδή στην ανασφάλεια των ενηλίκων που πίσω από το χαμογελαστό βλέμμα του δεν βλέπουν τίποτε άλλο παρά μόνο την προσπάθεια αναβίωσης της χαμένης παιδικής αθωότητας, μιας αθωότητας που στην πραγματικότητα υπήρξε μόνο στο μυαλό τους, γιατί κανείς στην παιδική του ηλικία δεν υπήρξε αθώος.

Και όταν όλη η συζήτηση σχετικά με τον Άγιο Βασίλη σταματήσει, ένα ερώτημα θα πλανάται ακόμη αναπάντητο:
«Έχουν, άραγε Λέω, οι Εσκιμώοι Άγιο Βασίλη;»