R

e

j

e

c

t

e

d

W

r

i

t

i

n

g

image

Τα όχι που έπρεπε να πούμε

Γαλανόλευκες παντού

Περπατώ στον δρόμο και για λίγα δευτερόλεπτα ξεχνώ γιατί έσκασε τόση περηφάνια στη γειτονιά.

Θυμάμαι ότι τελειώνει ο Οκτώβρης, έρχεται η εθνική γιορτή και πάραυτα δεν μπορώ να συγκρατήσω ένα καταδεκτικό μειδίαμα. Μετράω όσες μπορώ σημαίες μέχρι να φτάσω σπίτι και ταυτόχρονα στέλνω το μυαλό μου 75 χρόνια πριν, στη σκηνή που ο Ιταλός πρέσβης δίνει το τελεσίγραφο στον τότε δικτάτορα, με τίτλο πρωθυπουργού, Μεταξά.

single photo «Λοιπόν, αυτό σημαίνει πόλεμο» ήταν οι πρώτες κουβέντες του Μεταξά αφού διάβασε το σημείωμα. Ο πρέσβης συνεχίζει λέγοντας πως αυτό θα μπορούσε να αποφευχθεί και τότε ακούγεται το πρώτο αρνητικό επίρρημα. Ο διπλωμάτης αγνοεί την αρχική αντίσταση ελπίζοντας να καταφέρει συνεργασία και πριν τελειώσει την πρότασή του το δεύτερο απόλυτο «Όχι» σφραγίζει τη μοίρα και την ένταξη της Ελλάδας στον Β’ παγκόσμιο πόλεμο.
Υπάρχει άραγε άλλη χώρα στον κόσμο που έχει αφιερώσει μια ημέρα στο «Όχι»;

Μέχρι και σήμερα, όσον αφορά την απάντηση του Μεταξά, όλοι γνωρίζουμε πως έπραξε το πλέον αξιότιμο. Όταν επιτρέπεις σε κάποιον να σε χρησιμοποιήσει μια φορά του δίνεις το ελεύθερο να ξαναρθεί και τότε να σε καταπατήσει. Του δίνεις την άνεση να σε θεωρεί κατώτερό του και να σου φέρεται με τρόπο που το αποδεικνύει. Να σε εκμεταλλεύεται.

Οι Έλληνες τότε συντάθηκαν αμέσως με την απόφαση που πάρθηκε. Άρχοντας και λαός ήταν στο ίδιο μήκος κύματος. Μια πράξη καθολική, από την κορυφή μέχρι τις ρίζες της χώρας.

single photo

Όμως καθώς σήμερα ήσυχος πίνω τον καφέ μου και γράφω αυτές τις γραμμές κάτι άλλο μου σκαλώνει το μυαλό. Τι σχέση έχουν άραγε οι σημερινοί κάτοικοι της Ελλάδας με τους άμεσούς τους πρόγονους;

Σε πολίτικο επίπεδο καμία. Όμως δεν πρόκειται να το πάω εκεί, δεν είναι ο τομέας ούτε και η πρόθεση μου αυτή. Το πηγαίνω ακόμα πιο βαθειά, σε επίπεδο συνείδησης. Πόσοι από μας έχουμε στ’ αλήθεια το θάρρος να υπερασπιστούμε τα όρια μας; Και ας ξεκινήσουμε από τα απλά, τα καθημερινά.

single photo Πόσα όχι έπρεπε να πω όμως προτίμησα να κρατήσω μέσα μου; Πόσες φορές οι γύρω βασίστηκαν στην αδυναμία μου να διατηρήσω τα θέλω μου ακέραια; Πόσο το έχω αντιληφθεί ότι μου συμβαίνει, στην τελική;
Η εύκολη απάντηση είναι πως κάτι τέτοιο δε συμβαίνει ποτέ και τότε είναι που μειδιάζω ξανά. Όχι γιατί έχω άδικο, αλλά επειδή δεν κάθομαι καν να το σκεφτώ. Δεν μπαίνω στη διαδικασία γιατί κάτι τέτοιο θα πληγώσει τον εγωκεντρισμό μου. Ό,τι πολυτιμότερο θεωρώ πως έχω.

Μας μεγαλώνουν να έχουμε τρόπους, να είμαστε ευγενικοί και κάπου χάσαμε τη διαφορά μεταξύ ευγένειας και υποτακτικότητας. Ενός ανθρώπου ακέραιου και ενός έρμαιου. Και δεν είναι το «σύστημα» που φταίει για αυτή μας την κατάντια. Ειδικά όσοι περάσαμε τα 23, θεωρητικά, έχουμε λογικό και σκεπτόμενο νου, ξέρουμε τι μας αρέσει και τι όχι. Γνωρίζουμε πότε κάποιος πατάει τα όρια μας και με τους τρόπους του, άμεσους ή έμμεσους πατάει και την αξιοπρέπεια μας.

single photo Οπότε όχι, το πρόβλημα μας δεν είναι πολιτικό, διοικητικό. Ούτε καν κοινωνικό. Το πρόβλημα μας είναι συνειδησιακό, και είναι βαθειά μέσα μας. Η μάστιγα των χρόνων μας δεν είναι ο καρκίνος, η κατάθλιψη ή o πόλεμος. Είναι πως είμαστε ανίκανοι να υψώσουμε ανάστημα, να βρούμε το θάρρος και να παλέψουμε για όσα δεν υπολόγισαν ότι θα μας ενοχλήσουν. Είναι ότι φοβόμαστε την αντιπαράθεση γιατί βολευτήκαμε στον άνετο καναπέ της ευπείθειας.
Και το χειρότερο; Είμαστε ανίκανοι από δικιά μας επιλογή.

28η Οκτώβριου λοιπόν. Η μέρα που παρελαύνουμε δείχνοντας στα παιδιά πόσο έτοιμοι είμαστε σε περίπτωση που οι εχθροί περάσουν τα σύνορα και στους παππούδες πόσο άξιοι απόγονοί τους είμαστε.
Η μέρα που λίγοι αντιλαμβάνονται ότι θα έπρεπε να υπενθυμίζει πως δεν είναι μεμπτό να πολεμάς για τα όρια σου. Τουναντίον μάλιστα. Πως το σημαντικότερο που έχουμε δεν είναι τα αεροπλάνα, τα υποβρύχια και τα όπλα αλλά η αξιοπρέπεια μας. Η δύναμη να παλεύεις όταν κάποιος προσβάλει την ελευθερία σου. Η αυταξία, και το σθένος να μιλάς, όπως εκείνο το «κακομαθημένο» παιδί ενάντια στους πάντες, όταν οι άλλοι γύρω σου σκύβουν το κεφάλι και ανέχονται.

single photo Η μέρα που θα έπρεπε να σου θυμίζει όλα τα όχι που έπρεπε να πεις.

κείμενο | γιάννης κατάκης
φωτογραφίες | λευτέρης τσότσος + λευτέρης τσινάρης
επιμέλεια | αλέξανδρος κόγκας + τάσος θώμογλου