R

e

j

e

c

t

e

d

W

r

i

t

i

n

g

image

Χριστουγεννιάτικα έθιμα από τη Θράκη

Μπαλμακαρόνια, ματιά και χαρούπια

Δε θα έλεγα ότι μου φαίνεται, αλλά πάντα με γοήτευε η παράδοση.

Ίσως γιατί μου έμαθαν από μικρή να τηρούμε στο σπίτι και εμείς και το υπόλοιπο συγγενικό περιβάλλον τα παραδοσιακά ήθη και έθιμα που έφεραν μαζί τους οι παππούδες απ' την ιδιαίτερη πατρίδα τους, την Ανατολική Θράκη και πιο συγκεκριμένα, τη Ραιδεστό. Ιδιαίτερα όμως με γοήτευαν τα Χριστουγεννιάτικα έθιμά μας. Κάποια τα βίωσα μικρή στο χωριό και κάποια τα γνώρισα μέσα από τις αφηγήσεις των μεγάλων.

single photo Την προπαραμονή λοιπόν των Χριστουγέννων στα Θρακιώτικα χωριά, κάθε οικογένεια έσφαζε το Χριστουγεννιάτικο γουρούνι της και ετοίμαζε τα Χριστουγεννιάτικα εδέσματα καθώς και τις προμήθειες για όλο τον υπόλοιπο χειμώνα. Όλο αυτό μέσα σε μια ατμόσφαιρα πολύ γιορτινή. Από το λίπος του γουρουνιού έκαναν σε μεγάλα καζάνια τη λίγδα (μαγειρικό λίπος), το λαρδί, ένα είδος αλλαντικού από λίπος και τις τσιγαρίδες, έναν τύπο χοιρινού μεζέ. Από το κρέας προτηγάνιζαν τον καβουρμά, που τον διατηρούσαν μέσα στη λίγδα και το χρησιμοποιούσαν για όλο τον υπόλοιπο χρόνο. Κρατούσαν μόνο ένα κομμάτι φρέσκο κρέας για να μαγειρέψουν για το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι.

Την επόμενη μέρα το πρωί ετοίμαζαν τα Χριστουγεννιάτικα γλυκά όπως κουραμπιέδες, μπαλμακαρόνια, κάτι σαν μελομακάρονο γεμιστό με καρύδι, τηγανισμένο σε λάδι και πασπαλισμένο με χοντρή ζάχαρη και οπωσδήποτε τη ματιά, ένα είδος σαραγλί. Όσοι μάλιστα είχαν εορτάζοντες έφτιαχναν και τα αμυγδαλωτά. Έψηναν επίσης και το χριστόψωμο, ένα ψωμί με ένα σχηματισμένο σταυρό στην επιφάνειά του. Όλες οι γυναίκες του σπιτιού, κάθε ηλικίας ήταν σε πυρετό προετοιμασίας. Έπλεναν πολύ σχολαστικά τα έντερα που είχαν κρατήσει απ' το γουρούνι και τα άφηναν για τρεις ώρες σε λεκάνες μαζί με τριμμένο κρεμμύδι και λεμόνι, προκειμένου να φύγει η μυρωδιά. Ακολουθούσε το γέμισμα με κιμά από αλεσμένο χοιρινό κρέας, πνευμόνι, ρύζι, κρεμμύδι και διάφορα μυρωδικά. Αυτό είναι η ματιά, το κατ' εξοχήν Χριστουγεννιάτικο φαγητό των Θρακιωτών. Η ματιά θα βράζει όλη τη νύχτα για να είναι έτοιμη το πρωί της άλλης μέρας.

Το βράδυ της παραμονής τα παιδιά έψαλλαν τα κάλαντα από σπίτι σε σπίτι κρατώντας φαναράκια. Ο μποναμάς για τους μικρούς καλαντιστές ήταν καρύδια, αμύγδαλα, φουντούκια και χαρούπια, ή αλλιώς ξυλοκέρατα. Την ώρα του δείπνου η οικογένεια συγκεντρωνόταν στο τραπέζι και αφού θυμιάτιζαν, έτρωγαν το χριστόψωμο συνοδεύοντάς το με νηστίσιμα εδέσματα. Έπεφταν για ύπνο νωρίς, καθώς η καμπάνα της εκκλησίας σήμανε στις τέσσερις τα χαράματα, οπότε έπρεπε να ετοιμαστούν για τη Λειτουργία των Χριστουγέννων και τη Θεία Κοινωνία. Πριν ξεκινήσουν μάλιστα για την Κοινωνία, φιλούσαν τα χέρια των μεγάλων ως ένδειξη μετάνοιας και αυτοί τα “ξένιαζαν”, με άλλα λόγια τους έδιναν το Χριστουγεννιάτικο χαρτζιλίκι τους.

single photo Μετά την εκκλησία και μέσα σε αυτό το εορταστικό κλίμα, η οικογένεια γύριζε σπίτι για το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι. Εκεί απολάμβανε χοιρινή τηγανιά και τη μοσχομυριστή ματιά, αυγοκομμένη ή μη, ανάλογα με τις προτιμήσεις. Το φαγητό το συνόδευαν με κόκκινο κρασί. Μετά το τέλος του τραπεζιού, κατά το απογευματάκι, ξεκινούσαν οι επισκέψεις στους εορτάζοντες του χωριού, τους οποίους έπαιρναν με τη σειρά. Δώρα δεν πήγαιναν οι επισκέπτες, μόνο ο οικοδεσπότης ήταν υποχρεωμένος να κεράσει. Τα κεράσματα ήταν λιτά, λικέρ και χειροποίητα γλυκίσματα.

Τη δεύτερη μέρα, απευθείας μετά την εκκλησία, οι γυναίκες και τα παιδιά πήγαιναν επίσκεψη στους εορτάζοντες, όπου τους κερνούσαν καφέ που συνοδευόταν από λειτουργιά που είχε φτιάξει η οικοδέσποινα και την είχε διαβάσει προηγουμένως στην εκκλησία. Το μεσημέρι το γιορτινό τραπέζι περιελάμβανε καβουρμά με λάχανο ή πράσο. Το βράδυ της ίδιας μέρας έκαναν την επίσκεψή τους και οι άντρες στους εορτάζοντες, οπότε και έπιναν το κρασί τους με τη συνοδεία μεζέ.
Πολλά από τα παραπάνω έθιμα τα συντηρούν ακόμη και σήμερα οι Θρακιώτες και στις πόλεις. Η ματιά ευωδιάζει στο Χριστουγεννιάτικο τραπέζι και το συνώνυμό της γλυκό, γλυκαίνει τις γιορτινές μας μέρες. Και δεν είναι τα μόνα....