Το 'είναι' και το 'φαίνεσθαι' μιας δημόσιας αυτοθυσίας

Ήξερα πού θα τον βρω. Δίπλα στη θάλασσα. Ο Κύπριος ηθοποιός που επέλεξε να αγαπά τη Θεσσαλονίκη. Ανασαίνει το μπλε του πελάγου και το γαλάζιο του ουρανού. Βρίσκεται σε εντατικές πρόβες. Κι αυτό το καλοκαίρι είναι έτοιμος να "πετάξει" στα σύννεφα του Αισχύλου. Πρωταγωνιστώντας στο "Επτά επί Θήβας". Θέλει να πάει να πιάσει ουρανό.

Τον είδα βουτηγμένο στις έγνοιες του, τον Χρίστο. Εκτιμώ χρόνια το ταλέντο του, μα πάνω από όλα τη προσωπικότητά του. Την καθαρότητα στο βλέμμα. Ο Χρίστος δεν μιλά πολύ. Σε κοιτά στα μάτια και χίλιες λέξεις ξεπηδάνε στο βλέμμα. Τον πλησίασα, εκεί δίπλα στην προβλήτα. Χαρτιά, σημειώσεις, το κείμενο της παράστασης, μυαλό φευγάτο αλλού....

κείμενο | χρίστος στυλιανού + γιώργος παπανικολάου */* φωτογραφίες | τάσος θώμογλου */* επιμέλεια | οδυσσέας κοσμάτος + ιάκωβος καγκελίδης
Οι σημειώσεις του Χρίστου Στυλιανού

"Μου τριβελίζει το νου συνέχεια ο Ετεοκλής που ερμηνεύω... το πόσο μεγάλη είναι η απόσταση της αυτοθυσίας από την πραγματική έννοια, στο πώς "την πουλάει". Είναι το καλό, είναι και συνάμα το εγωκεντρικό. Το πώς το κάνω, ενώ ξέρω ότι οι άλλοι με βλέπουν. Δημόσια αυτοθυσία. Δεν είναι ένας ήρωας που είναι ευγενικός και ρομαντικός, θυσιαζόμενος για την πόλη του. Δεν είναι μόνο αυτό. Ο ήρωάς μου ξέρει ότι περιμένουν από εκείνον. Τον παρακολουθεί ο λαός. Αλλά και ο κόσμος, όπως το οραματίστηκε ο Τσέζαρις Γκραουζίνις που σκηνοθετεί. Ξέρεις, Γιώργο.. είναι εύκολο να στείλεις κάποιον να πάει να πολεμήσει. Όταν εσύ πρέπει να ηγηθείς, υπάρχει η αυτοθυσία που προανέφερα, αλλά και η προσωπική υποχρέωση. Έτσι είναι το σωστό. Το γράφει και το κείμενο..."Άρχοντας με άρχοντα, αδελφός με αδελφό, εχθρός με εχθρό θα πολεμήσουν. Έτσι είναι το σωστό". Ο ήρωάς μου ξέρει ότι θα πάει να σκοτωθεί. Γνωρίζει μέσα του, ότι δεν θα νικήσει. Άλλωστε έχει από πάνω του, την κατάρα του πατέρα."

Οι σημειώσεις του Χρίστου Στυλιανού

Ο Χρίστος σβήνει, γράφει, ρίχνει ένα βλέφαρο στη θάλασσα και άξαφνα πετά το κείμενο και χαζεύει τον ουρανό. Σαν να προσεύχεται στο Θεό του Θεάτρου.

"Μια πάλη για ισορροπία είναι μέσα μου, αυτό το έργο. Μια ανάγκη του ανθρώπου να μπορεί να δικαιούται να βρίσκει την άκρη του, δίχως συγκρούσεις. Σε μια πρώτη ανάλυση, φαίνεται να είναι πολεμικό έργο, αλλά πόσο έξω μπορεί να πέσεις...πρόκειται για το εντελώς αντίθετο. Ο ήρωάς μου εμψυχώνει διαρκώς τους στρατηγούς του που θα στείλει στο πόλεμο. Όσο για εμάς; Είμαστε άνθρωποι που δεν πολέμησαν. Έχουμε φύγει μακριά από δικτατορίες και Δεύτερους Παγκοσμίους Πολέμους. Τώρα οι πόλεμοι γίνονται διαφορετικά. Ο "Ετεοκλής" προσπαθεί να εμψυχώσει κοινούς ανθρώπους να πολεμήσουν. Ναι. Πρέπει να πολεμήσεις. Οφείλεις να πολεμήσεις. Γιατί όμως; Να σώσεις μια πόλη, που περιήλθε σε αυτήν την κατάσταση, λόγω του δικού σου φταιξίματος; Ο ήρωάς μου φταίει. Αλλά και δεν...Οι άνθρωποι, Γιώργο, μάθαμε κι αν δεν έχουμε θυμό για κάτι, να εφευρίσκουμε θυμό. Κι αυτό να μας κινεί στη ζωή. Αυτό δεν είναι λύση. Το μένος δεν μπορεί να είναι κινητήριος δύναμη. Το μένος δεν είναι καθόλου καλός οδηγός. Για τη ζωή μας, δεν πρέπει να αποφασίζουμε με θυμό. Διότι είναι σαν κάποιος άλλος να αποφασίζει, αντί για εμάς. Ο θεός του εσωτερικού μας πολέμου."

Οι σημειώσεις του Χρίστου Στυλιανού

Ο Χρίστος αφήνει ανάμεσα σε κάθε λέξη μια βαθιά ανάσα. Τον ρωτάω, τον ξαναρωτάω, τον πρήζω. Ψυχοβγάλσιμο, του λέω, πως του κάνω, κι εκείνος χαμογελά και συνηγορεί καταφατικά.

"Το τέλος του έργου μας φέρει μπροστά στις ευθύνες μας. Για να υπάρχει δημοκρατία, έχεις ευθύνη κι εσύ. Ο τελευταίος πολίτης. Ναι. Κι εσύ, έχεις ευθύνη. Αλλιώς, είναι να σαν περιμένεις από κάποιον σωτήρα ή ψηφίζεις κάποιον θεωρώντας πως αυτός θα καθαρίσει για σένα...ε, κι αυτός θέλει τη διαρκή σου στήριξη. Οι "Επτά επί Θήβας" μιλάνε για ό,τι οφείλουμε να προασπιζόμαστε κατά μονάδες. Να μην περιμένουμε τη μάζα για υπεράσπιση. Η αξιοπρέπεια, ο σεβασμός, η προσπάθεια για συζήτηση προς λύση, είναι προσωπικά θέματα. Ιδιωτικά. Δεν μπορείς να περιμένεις, κάποιον να σου διδάξει ή κάποιον ηγέτη να σου λύσει τις διαφορές σου. Είναι θέμα προσωπικής νοοτροπίας."

Οι σημειώσεις του Χρίστου Στυλιανού

Μου μιλάει μα δεν τον ακούω τόσο, όσο τον παρατηρώ. Ένα βράδυ παίζει αυτός, ένα νωρίτερο ο άλλος. Παρατηρητής του εαυτού σου; Τι υποκριτική εμπειρία κι αυτή....

"Δεν μου έχει ξανατύχει, ούτε το έχω δει ποτέ στο θέατρο. Τον Τσέζαρις Γκραουζίνις, τον σκηνοθέτη μας, δεν το απασχολεί να κάνει μια "φωτοτυπία" παράσταση, να παίζω είτε εγώ, είτε ο Γιάννης Στάνκογλου, με τον ίδιο τρόπο. Βλέπεις ένα καλό συνάδελφό σου, στη σκηνή, να κάνει τον ίδιο ρόλο που κάνεις κι εσύ. Περάσαμε νωρίς τον κίνδυνο της κόπιας και τον αποβάλλαμε. Έπειτα ανακαλύψαμε το επόμενο στάδιο. Την ουσία. Βλέπεις και αντιμετωπίζεις το ρόλο σου, απέναντί σου από κάποιον άλλον, με νοήματα που εσύ δεν είχες πρωτοσκεφτεί. Δεν μιλάμε για κινήσεις, γκριμάτσες, συμπεριφορές, του τύπου "εδώ φωνάζει, εκεί κουνιέται".... όλα αποκαλύφθηκαν επί της ουσίας σε ερμηνείας πράγματα, που με πήγαν αλλού."

Να κοιτάς τον άλλον. Ένα καθρέφτη με είδωλο διαφορετικό. Να παρατηρείς σιωπηρά, το άλλο σου μισό. Τον ηθοποιό που την επόμενη μέρα του δίνεις σκυτάλη. Εσύ ο γεννημένος καλλιτέχνης, μαζί με το ναρκισσισμό παρέα-ας παραδεχτούμε το εγωιστικό του ηθοποιού-γίνεσαι καλύτερος. Το ανιχνεύω στο βλέμμα σου Χρίστο. Πατάς ακόμα πιο γερά στα πόδια σου πάνω στο σανίδι. Εσύ που χειροκροτήθηκες θερμά έως τώρα στα πιο δύσκολα υποκριτικά στοιχήματα.

"Όσο παρατηρείς τον άλλον, μαθαίνεις τον εαυτό σου υποκριτικά καλύτερα. Ξέρεις καλύτερα εσύ τι θέλεις να κάνεις. Αυτό ήταν το επόμενο βήμα, μετά την έκπληξη. Διάβαζα το μυαλό του Γιάννη. Ένιωθα άλλα νοήματα. Και έπειτα, βλέποντάς τον να παίζει, όφειλα να ξεπεράσω τις δικές μου ανασφάλειες. Ανασφάλειες που φέρει, άλλωστε, κάθε ηθοποιός. Είδα τα λάθη μου. Είδα την εσωτερική μου ένταση. Βλέποντας έναν άλλον "συμπαίκτη", συναντάς κι έναν άλλο δρόμο που μπορείς να επιλέξεις. Να ακολουθήσεις. Όχι όπως περπατάει εκείνος. Αλλά βλέπεις το δρόμο που βαδίζει. Είμαι μόνιμα ζεσταμένος στην προσέγγιση του ρόλου μου. Έτσι δημιουργείται κάτι πολύ στιβαρό, σαν παρουσία."

Οι σημειώσεις του Χρίστου Στυλιανού
Οι σημειώσεις του Χρίστου Στυλιανού

Ο Χρίστος μια μου μιλάει, μια κοιτάει το κύμα που θεριεύει. Κι είναι κι ο ήλιος που δύει. Τα γκρέμια που περπατάμε αντάμα, σε ανταριασμένη θάλασσα. Πόση χαρά μετρά τόσο παίδεμα;

"Δεν υπήρξε ακόμη χαρά. Η πρόβα είναι δύσκολη ιστορία. Ψάχνω τις αντοχές μου. Ο ήρωάς μου είναι μονίμως στη σκηνή. Αυτό θέλει μια οικονομία και σωματική και συναισθηματική. Το πώς θα φτάσεις στο τέλος να πεις "ναι, θέλω να σκοτώσω τον αδερφό μου και να σηκωθώ να φύγω". Αυτό δεν παίζεται έτσι από την αρχή. Επιζητά μια κορύφωση. Κι επειδή ο Γκραουζίνις δουλεύει αρχιτεκτονικά, μου αποκαλύπτει ωραία τη δομή της παράστασης. Οπότε αισθάνομαι την συνέπεια του οράματος. Έπειτα, ελπίζω να έρθει και η χαρά. Αλλά και πάλι... να σου πω κάτι;... Έχω ελάχιστες στιγμές μέσα μου, μια απροσδιόριστη χαρά να κατακτά το αίμα μου. Εκεί που γινόμαστε ένα με το θίασο, καθώς "εμψυχώνω το στρατό μου". Εκεί που το βλέμμα των συναδέλφων επενδύει πάνω μου. Εκεί για κάτι millisecond, κάτι συμβαίνει. Αλλά πάντα ακόμα, είναι πρόβα"...

Σεμνός πάντα ο Χρίστος. Δεν βάζει επιπρόσθετους επιθετικούς προσδιορισμούς σε ό,τι νιώθει. Ορθά-κοφτά στο λέει. Με αγνότητα, απλότητα και μια γλυκύτητα που σε κυριεύει. Σου ζεσταίνει τη ψυχή...

"To θέατρο είναι ένα σπίτι που φτιάχνεις. Αρχιτεκτονική με ψυχή. Οι Έλληνες ηθοποιοί δεν βάζουν τα θεμέλια να φτάσουν σιγά-σιγά στην οροφή, αλλά πάνε από πάνω προς τα κάτω. Αυτό το σπίτι αιωρείται, πετάει και δεν προλαβαίνει να θεμελιωθεί. Ο Τσέζαρις προτιμά ένα σπίτι που πετάει, από ένα σπίτι που δεν προλαβαίνει να έχει οροφή. Κάτι που έχουν οι Βόρειοι ηθοποιοί. Χτίζουν δίχως να προλαβαίνουν κάποιες φορές την ολοκλήρωση της σκεπής. Ο Τσέζαρις στήνει καλά το σπίτι. Την παράσταση. Εμείς μπαίνουμε μέσα από τα τούβλα-ανάμεσα σε αυτά-και επιδιώκουμε να φτάσουμε στην οροφή. Αυτή είναι η πορεία. Τα κεραμίδια έχουν σχισμές. Με αυτές παλεύουμε. Δημιουργούμε μαζί με το σκηνοθέτη μας, έως την τελευταία στιγμή."

Οι σημειώσεις του Χρίστου Στυλιανού
Οι σημειώσεις του Χρίστου Στυλιανού

Ο Χρίστος που ένα βράδυ-πριν τρία χρόνια- τον είδα στο "Πέερ Γκυντ" να πάλλεται με κάθε κύτταρο του σώματός του και κατάλαβα τη σπουδαιότητα του ταλέντου του. Ο Χρίστος που ξέρει να παίζει κωμωδία, άρτια να τραγουδάει, σωστά να χορεύει. Ο Χρίστος που στον "Βόυτσεκ" έπαιζε περισσότερο με όσα δεν έλεγε, παρά με όσα άρθρωνε επί σκηνής. Το μεγαλείο του ταλαντούχου. Εκείνου που δεν περνά απαρατήρητος. Η συγκίνηση του ανθρώπου που ξέρει να παλεύει για το απλό. Για το μη δεδομένο.

"Η Επίδαυρος είναι κάτι που προσμένω με λαχτάρα. Πήγα με τέσσερεις Χορούς. Πέρυσι πήγα με τον "Αγγελιοφόρο" στην "Ιφιγένεια στη χώρα των Ταύρων". Φέτος, με τον "Ετεοκλή". Όλα έχουν την αξία τους. Θυμάμαι τα πάντα. Κάθε χρονιάς την εμπειρία. Κι από το πρώτο μου Χορό. Πέρα από λαχτάρα, το φετινό είναι και ευθύνη. Έχω στις πλάτες μου ένα ρόλο με βαθύ ορίζοντα. Είναι μοναχικός ο ήρωάς μου. Διαπραγματεύεται τη μοίρα και τη δική του στάση απέναντι σε ό,τι γύρω του συμβαίνει. Συνδιαλέγεται με τον "Άγγελο". Η Επίδαυρος είναι ένα ωραίο και συνάμα άγριο μέρος. Δεν είναι εύκολο να στέκεσαι στην Επίδαυρο και να μιλάς. Σε όλα τα θέατρα ποτέ δεν είναι εύκολο. Αλλά, στην Επίδαυρο, οι τεχνικές ευκολίες τελειότητας θεάτρου είναι τόσες, όση και η γύμνια σου. Δεν μπορείς να κρυφτείς στην Επίδαυρο. Ούτε πίσω από το κοστούμι σου, ούτε πίσω από ωραιοποιήσεις κλειστών θεάτρων. Η Επίδαυρος σε αφήνει γυμνό στο έλεος του Θεού και του κοινού."

Πρέπει να φύγω. Να τον αφήσω μπροστά στο κύμα που σπάει το βράχο. Εκείνος συνεχίζει να γράφει. Μια κοιτά ψηλά και μια χαμηλά. Και είναι και το θέατρο Δάσους που τον περιμένει για πρόβα, σαν σκοτεινιάσει ο ουρανός... Παλεύει ο Χρίστος με το ταλέντο του. Παλεύει και αν χρειαστεί "αιμορραγεί".

"Προσπαθώ κάθε φορά να είμαι σε αρμονία με τον εαυτό μου. Με τη σκέψη μου. Ό,τι κι αν έχω πετύχει, προσπαθώ να το αντιμετωπίζω σαν μέρος της δουλειάς, που μια είσαι και μια δεν είσαι. Το μόνο όπλο που έχει ένας ηθοποιός είναι η δουλειά του. Στο τέλος, ο απόλυτος κριτής είναι η σκηνή. Όσο περνάνε τα χρόνια, επιζητώ να κερδίζω όσο περισσότερο γίνεται, ηρεμία και ψυχραιμία. Θέλω στις πρόβες να είμαι όσο πιο ανοιχτός γίνεται. Πολλές φορές μεγαλώνοντας, άθελα, μας αρέσει να κλεινόμαστε, για να είμαστε πιο ασφαλείς. Η ασφάλεια είναι γλυκό συναίσθημα που θα σου αφήσει χώρο να κάνεις πράγματα, αλλά ταυτόχρονα μπορεί και να σε "κλειδώσει".

Οι σημειώσεις του Χρίστου Στυλιανού

"Προσπαθώ να είμαι με το σκηνοθέτη μου σε μια δημιουργική σχέση. Ο ηθοποιός χρειάζεται σκηνοθέτη, για να του ανοίγει δρόμους που δεν είχε μέχρι τότε σκεφτεί. Μονοπάτια απάτητα. Με τον Γιάννη Παρασκευόπουλο, τον Θωμά Μοσχόπουλο, τον Σταύρο Τσακίρη, τον Γιάννη Μαργαρίτη και τώρα με τον Τσέζαρις Γκραουζίνις, μου ανοίχτηκαν πολλοί δρόμοι. Αυτές οι διαδρομές υπήρξαν κέρδος. Και με αυτό το κέρδος προχωρώ. Συνεχίζω να προχωρώ..."

Ο Χρίστος Στυλιανού πολεμά τη νομοτέλεια. Αυτό το καλοκαίρι σε όλη την Ελλάδα θα βρεθεί να ΄"φωνάξει" το λόγο του Αισχύλου. Την μετάφραση του Γιώργου Μπλανα. "Επτά επί Θήβας" ασπίδα-γκράφιτι σε τοίχο αντιπολεμικό. Κάπου σαν να άκουσα τον "Ετεοκλή" να ψελλίζει..."έλα, ησύχασε, προσπάθησε να ελέγξεις το φόβο σου". Ατρόμητος ο Χρίστος Στυλιανού, δικαιωματικά πρωταγωνιστής, ετοιμάζεται... Ποια φωτιά θέριεψε σε θάλασσας ολόγυρα νερό;

κείμενο | χρίστος στυλιανού + γιώργος παπανικολάου
φωτογραφίες | τάσος θώμογλου
επιμέλεια | οδυσσέας κοσμάτος + ιάκωβος καγκελίδης

Οι σημειώσεις του Χρίστου Στυλιανού
Οι σημειώσεις του Χρίστου Στυλιανού
Οι σημειώσεις του Χρίστου Στυλιανού
Οι σημειώσεις του Χρίστου Στυλιανού
Οι σημειώσεις του Χρίστου Στυλιανού