Οι άνθρωποι δεν αναπνέουμε βαθιά-κονταναπνέουμε

"Η αναζήτηση του νοήματος, της στόχευσης της ποίησης προς τα μέσα μας και προς τον κόσμο δεν είναι εύκολη ιστορία. Οφείλουμε να ψάξουμε στη ζωή. Να δούμε πού μας πάει. Ένας δρόμος είναι. Δεν σημαίνει ότι καταλήγεις κάπου. Ψάχνουμε μέσα μας, γύρω μας και ξανά πάλι. Έτσι είναι και το θέατρο. Όπως και η ζωή. Μια αναζήτηση ποιητικότητας."

Ο Ταξιάρχης Χάνος, ο "Μήτρος" του Σταμάτη Φασουλή, μεσημεράκι, λίγο πριν τις τρεις τελευταίες παραστάσεις του "Αγαπητικού της Βοσκοπούλας", βρίσκεται στις αρχές του φθινοπώρου, μέσα σε ένα ταβερνάκι. Λίγο πριν ανοίξει η "ομπρέλα" του Σεπτέμβρη, μιλά για την ανοιχτωσιά του καλοκαιριού και της ψυχής.

κείμενο | ταξιάρχης χάνος + γιώργος παπανικολάου */* φωτογραφίες | τάσος θώμογλου */* επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης
Οι σημειώσεις του Ταξιάρχη Χάνου

"Ο Αγαπητικός της Βοσκοπούλας" χαρακτηρίζει την ελληνικότητα του θεάτρου. Κάθε βράδυ για ένα καλοκαίρι, παίζαμε ένα έργο που μιλούσε για τις ρίζες. Αυτό δεν ήταν εύκολο. Το να μείνεις στην πρώτη ματιά, να ανακαλύψεις την πρώτη ματιά, είναι κάτι που αν "αναγκάσεις" τον εαυτό σου να κάνει-να κοιτάξεις έναν άνθρωπο κανονικά, να του πεις ένα λόγο κανονικό, όσο πιο απλά μπορείς-αυτό είναι και το πιο δύσκολο. Αυτά τα λίγο "αφελή" έργα, όπως ο "Αγαπητικός της Βοσκοπούλας" -μα δεν καταλαβαίνει ποια είναι η Μάρω;- δεν είναι εκεί το θέμα. Αλλού είναι το ζουμί της "ανάγνωσης" του έργου."

Σκεπτόμενος καλλιτέχνης ο Ταξιάρχης Χάνος. Δεν θέλει να το επιδεικνύει. Δεν τον αφορά η λεζάντα. Τα πιο ακριβά του δώρα μου τα "χαρίζει" με ένα βλέμμα καθαρό. Ήσυχα και μειλίχια.

"Δεν είμαστε πιο έξυπνοι από ένα θεατρικό κείμενο. Από οποιοδήποτε κείμενο. Εντασσόμαστε σε αυτό. Τούτο θέλησε και ο Σταμάτης Φασουλής. Σεβάστηκε το έργο και σκύψαμε να βρούμε από την αρχή τον δεκαπεντασύλλαβο. Να τον "φορέσουμε" στο στόμα μας. Να είναι οικείο. Διότι δεν εμπεριέχει οικειότητα να μιλάς σε έναν άνθρωπο σε δεκαπεντασύλλαβο και να φαίνεται οικείο. Ο καλλιτέχνης πρέπει να έχει αντοχή και υπομονή για να μπαίνει κάθε φορά στο παραμύθι. Που έχει κάθε φορά, άλλους δράκους, πρίγκιπες, μάγισσες... με "κακούς", "κατάρες", "καλούς" και χαρά. Διαβάσαμε το παρελθόν, αλλά το σήμερα μας αναλογεί. Το τώρα μας αναλογεί και έχουμε την ευθύνη. Άλλα δεν αρκεί να το λέμε. Πρέπει καθημερινά να το αποδεικνύουμε. Πρακτικά. Όχι τι κάναμε, ή τι θα κάναμε. Περισσότερο μιλάμε για το παρελθόν. Και δεν ασχολούμαστε με το τώρα."

Οι σημειώσεις του Ταξιάρχη Χάνου
Οι σημειώσεις του Ταξιάρχη Χάνου

Χορτάτος άνθρωπος σε συνειδητοποιημένη ζωή. Ανησυχεί και το δηλώνει...

"Να αναλάβουμε την ευθύνη στη ζωή, σε σχέση με ό,τι συμβαίνει γύρω μας. Έχουμε τεράστια ευθύνη. Του τι συμβαίνει αυτή την στιγμή παντού. Σε όλα τα πεδία. Στην πολιτική, στο θέατρο. Με το πώς πληρωνόμαστε ή όχι από το θέατρο. Με τους ηθοποιούς που θέλουν να βγούνε και είναι άπειροι, δίχως να ξέρουν τι θέλουν να κάνουν. Με τις Σχολές που υπάρχουν. Δεν μπορούμε να λέμε συνέχεια, τι γινόταν παλιά. Και να μας τα λύσουν οι ξένοι. Ο "ραγιαδισμός" δεν μου αρέσει. Μέσα σε αυτό όλοι είμαστε, μηδενός εξαιρουμένου. Αλλά, με την δουλειά μου, προσπαθώ να αποποιηθώ, όσο είναι εφικτό, τα κακώς κείμενα, που με πάνε πίσω."

Οι σημειώσεις του Ταξιάρχη Χάνου

Σε διαρκές διάβασμα, ένα πρόσωπο που μας έχει χαρίσει γέλιο και ευφρόσυνες στιγμές μέσα από το επάγγελμα του. Φέτος το χειμώνα θα πρωταγωνιστήσει στο "Ψύλλοι στα αυτιά" του Ζορζ Φεϋντώ, σε σκηνοθεσία Γιάννη Αναστασάκη.

"Η διασκέδαση, κατά την αρχαιοελληνική έννοια, είναι το διαλύομαι. Άρα, ο ηθοποιός καλείται να "διαλυθεί". Να διασκεδάσει και να χαλαρώσει τον θεατή. Να τον κάνει να ξεχαστεί. Η διασκέδαση στο σώμα ενός ανθρώπου, είναι πολύ μεγάλη υπόθεση. Είναι σαν την ανάσα. Αλλάζει ο τρόπος που αναπνέει. Χαίρεται το σώμα. Χαλαρώνει. Οι άνθρωποι δεν είμαστε χαλαροί. Οι άνθρωποι δεν αναπνέουμε βαθιά-κονταναπνέουμε. Ένας κόμπος έγινε η ζωή, και φόβος. Είμαστε πανικόβλητοι και το σύστημά μας δεν αναπνέει ολοκληρωμένα. Ο ηθοποιός καλείται να πάρει βαθιά ανάσα και να την δώσει απλόχερα στον θεατή. Δίνεις μια πνοή σου στον θεατή. Αν καταφέρεις και την πάρει έχει καλώς. Από εκεί και πέρα, το πώς θα την χειριστεί ο θεατής αυτή την πνοή που του έδωσε η Τέχνη, είναι άλλο θέμα. Με ενδιαφέρει να δίνω αυτή την "ανάσα" στον θεατή και να την πάρει για λίγο μαζί του. Μην την ξεχάσει σε χρόνο dt. Να την πάρει στο σπίτι του. Μακάρι να είναι αυτή η ανάσα το μικρό γιατρικό του. Και έτσι θα ξανάρθει στο θέατρο. Άλλωστε, θεραπεία είναι το θέατρο. Ο θεατής έρχεται και ξεχνιέται. Γιατί ξεχνάει λίγο, ό,τι του συμβαίνει. Δεν το ξεχνάει βάζοντάς το για λίγο κάτω από το χαλί. Όχι! Ό,τι ανακαλύπτει ξανά, μέσα από την χαλάρωση. Αυτό είναι το στοίχημα. Βλέπει ξανά την ύπαρξή του. Βλέπει τον εαυτό του, μέσα στο έργο. Και παίρνει θέση. Με τον "καλό", με τον "κακό". Κρίνει."

Οι σημειώσεις του Ταξιάρχη Χάνου

Τον περασμένο Μάιο ταξιδέψαμε μαζί του και με τον ΠΑΟΚ. Στην παράσταση που σκηνοθέτησε και θα ξαναπαιχτεί για λίγες μέρες το φθινόπωρο, από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος.

"Η σκηνοθεσία είναι συνεργασία. Μπορεί να συνεργαστείς με μαθητές σου, από τη Σχολή. Εκεί αποποιείσαι τον δάσκαλο. Άλλο είναι να διδάσκεις ένα σύστημα στη σχολή κι άλλο να σκηνοθετείς. Μου το έμαθε το "Ταξιδεύοντας με τον ΠΑΟΚ" αυτό. Με μια αισθητική συνόλου που την ανακαλύπτεις ακούσια διαβάζοντας το κείμενο του Τσιώλη. Όχι μόνο σε αυτό το έργο, αλλά σε κάθε κείμενο. Η μετάφραση ενός κλασσικού έργου είναι σημαντικό θέμα. Το πώς διαβάζεις μια αρχαία τραγωδία. Σκηνοθέτες παρατηρώ συχνά, να επεμβαίνουν στο έργο, θέλοντας να το "ξαναγράψουν". Ο πειραματισμός είναι καλός. "Βγάλε και την γλώσσα" στον συγγραφέα, αν τόσο πολύ το θες. Ο χρόνος τελικά, θα δείξει αν αυτό που έκανες άξιζε. Σημασία έχει να αφορά το κόσμο αυτό που κάνεις. Θέατρο δίχως θεατές δεν υπάρχει. Το θέατρο είναι ομαδικό άθλημα. Ποδοσφαιρικός αγώνας δίχως φιλάθλους είναι εφικτός. Παράσταση δίχως πλατεία με κόσμο, δεν υπάρχει."

Τον ρωτάω πώς γίνεται να παίζεις καλή κωμωδία; Να επιλέγεις σωστά;

"Η κωμωδία είναι δύσκολο είδος. Η κωμωδία είναι σαν ένας κλαυσίγελος. Δεν γέρνει από την μία πλευρά, για να είναι καλή, πρέπει να είναι στην κόψη του ξυραφιού, του γέλιου και του κλάματος. Κλάμα, όχι εννοώντας δάκρυα! Να εμπλέκεσαι σε μια αλλεπάλληλη συναισθηματική φόρτιση, που ενώ γελάς, ξαφνικά συνειδητοποιείς την τραγικότητα της κατάστασης του ήρωα. Αυτή είναι η καλή κωμωδία. Που ξεπερνά τα πλαίσια του χάχανου. Επιλογές κάνω, άλλα ταυτόχρονα αφήνομαι στα πράγματα. Ο ηθοποιός είναι σαν τσιγγάνος. Με κινεί η Τέχνη μου και θέλω να είμαι "τσιγγάνος". Να μην νιώσω ότι εδώ, ενώ έχω ρίζες, επαναπαύομαι. Όπου νιώθω ότι η ψυχή μου, το μυαλό μου, οι αισθήσεις μου, το χάδι μου, η ματιά μου, ο έρωτάς μου, το φαΐ μου, όλα μου, αρχίζουν και γεννιούνται ξανά, υπάρχουν δηλαδή με ένα καινούργιο τρόπο, εκεί θέλω να είμαι. Δεν έχω πρόβλημα να ξεκινήσω από την αρχή. Δεν το φοβήθηκα ποτέ. "

Οι σημειώσεις του Ταξιάρχη Χάνου

Η μανιέρα στον ηθοποιό, είναι καλό να υπάρχει;

"Όταν ο κόσμος πήγαινε να δει τον Βέγγο, τον Χατζηχρήστο ή τον Αυλωνίτη, ήξερε ότι θα δει και μια μανιέρα. Δεν ήταν κακό! Μιλάμε για υπέροχους κωμικούς, που παρείχαν ενέργεια συνεχώς. Καίγονταν! Αναφλέγονταν διαρκώς και σε συμπαρέσυραν! Το καταφέρνουν με τις ταινίες τους, ακόμη και σήμερα.

Γεμάτη πορεία γεμάτη πάμπολλες συναντήσεις. Αδιανόητο να μην σταθώ σε μία ειδικά...

"Το 1989 ξεκίνησα να συνεργάζομαι με τον Λευτέρη Βογιατζή και μάλιστα στο θεατρικό εργαστήρι του. Προετοιμάσαμε και παίξαμε την "Αντιγόνη" το 1993 και έπειτα κάναμε το έργο "Κατσούρμπο" του Χορτάτση. Στην εποχή που είχε ξεκινήσει η ιδιωτική τηλεόραση, εγώ παρέμεινα στον Λευτέρη Βογιατζή και του χρωστάω ευγνωμοσύνη, διότι μέσα από το εργαστήρι του αρχαίου δράματος μου έδωσε την δυνατότητα να έρθω σε επαφή με πανεπιστημιακούς δασκάλους. Ένιωθα σεβασμό, παρά την κούραση που είχε αυτή η συνεχής τριβή που είχε το εργαστήρι και οι παραστάσεις που κάναμε. Έμαθα την αναπνευστική λειτουργία του ηθοποιού. Την φωνητική λειτουργία. Όλο τον "κόσμο" της παραγωγής του ήχου. Που είναι συνυφασμένος με την δουλειά μου."

Οι σημειώσεις του Ταξιάρχη Χάνου

Ο καλός ηθοποιός είναι ενσυνείδητα και καλός άνθρωπος;

"Δεν υπάρχουν διαχωριστικές γραμμές. Ό,τι είσαι στη ζωή βγαίνει στη σκηνή. Άλλωστε, πάνω στο σανίδι, ανακαλύπτεις τα πρόσωπα που έχεις και κρύβεις μέσα σου. Πτυχές του χαρακτήρα σου. Και ξανά...και ξανά... Πρέπει να κινούμεθα σε μια ποιητική, τρυφερή πλευρά των πραγμάτων. Τρυφερή, όχι να μην έχει αιχμές. Να υπάρχει ένα πάθος, σε αυτό που κινείται. Σχήμα οξύμωρο, σου λέω τώρα...

Πάντα με άλλους συνεργάτες, ποτέ σταθερός. Ο Ταξιάρχης Χάνος είναι αφοπλιστικά ειλικρινής μαζί μου. Αρκεί μια στιγμή, τρία λεπτά που μου έδωσε όλη του την αλήθεια. Δέκα γραμμές σημείωση, μια ολόκληρη ζωή και φιλοσοφία αυτής...

"Ντρέπομαι. Είμαι ντροπαλός άνθρωπος. Πολύ. Δεν μου αρέσει η έκθεση. Βασικά, δεν μου αρέσει καθόλου η έκθεση. Αν έγινα ηθοποιός είναι για να το νικήσω όλο αυτό. Μου αρέσουν οι "οριζόντιες" διαδρομές, όχι οι "κάθετες". Μπορεί να είσαι εσύ λίγο πιο μπροστά-δεν πειράζει. Τρεις γενιές είμαστε στη ζωή. Δεν θέλω κάθετες πορείες. Δεν έχω ξεπεράσει τη συστολή, ότι είμαι από αγροτική οικογένεια. Δεν το λέω με την κακή έννοια. Παλεύεις συνεχώς για να κερδίσεις κάτι. Ότι υπάρχεις. Υφίστασαι. Αυτό εμπεριέχει ένα κόμπλεξ μέσα. Από την μία κερδίζεις κάτι, από την άλλη δεν μπορείς να αποποιηθείς αυτή την ελευθερία του χώματος, που θέλεις να βγάλεις τα πράγματά σου και να βάλεις τα πόδια σου μέσα στο χώμα. Εκεί γεννήθηκα. Όταν πάω στο Πήλιο. στο χωριό μου, η μεγαλύτερη ευτυχία μου είναι να βγάζω τα παπούτσια μου, όταν ποτίζει ο αδερφός μου το κτήμα, και να περπατάω μέσα στη λάσπη. Και επαγγελματικά, σε εποχές τηλεοπτικής επιτυχίας, επέλεγα να παίξω στο θέατρο τον "Οδυσσεβάχ" και να πάω περιοδεία σε όλη την Ελλάδα. Με γοήτευε να πάω να παίξω σε ένα σχολείο στην Ιθάκη, χειμώνα-καιρό. Όταν ήμουν πιτσιρικάς είχα φάει αποβολή με τα αδέρφια μου, γιατί πήγαμε και είδαμε ένα μπουλούκι, που ήρθε στο χωριό, όταν πήγαινα πρώτη Δημοτικού. Στην Έκτη Δημοτικού, έφαγα ξανά αποβολή, γιατί έβλεπα το "Λούνα Παρκ" στην τηλεόραση του καφενέ του χωριού. Με συνάντησε ο δάσκαλος στο δρόμο και μου έδωσε αποβολή. Αυτά τώρα δεν τα καταλαβαίνουμε. Εμένα όμως με χαρακτήρισαν. Προσπαθείς να καταλάβεις μέσα από το θέατρο. Ηρέμησα μέσα σε αυτό. Νωρίτερα ένιωθα ακατανόητος. Ότι δεν με καταλαβαίνουν οι άλλοι, ούτε εγώ εκείνους. Στην εφηβεία, ήταν στον υπερθετικό όλο αυτό. Ε...το θέατρο με βοήθησε! Με το θέατρο χαλιναγώγησα τον "πρωτογονισμό" που είχα ως άνθρωπος. Μια περίεργη δύναμη. Είχα μια επιθετική τάση. Δίχως γιατί. Όταν είσαι στο δάσος και κόβεις ξύλα, πρέπει. Δεν έχει να το συζητήσουμε. Μπαμ-μπαμ! Κόβεις ξύλα. Για το μεροκάματο. Έρχεται βροχή. Τα ζώα να τακτοποιήσουμε... η φύση σου δίνει άλλο μέτρο. Γιώργο, πήγαινε ένα βράδυ στο δάσος μόνος, να δεις πόσο δύσκολο είναι να το περάσεις βράδυ; Για ζήσε λιγάκι το εσύ και η φύση. Μόνοι σας..."

κείμενο | ταξιάρχης χάνος + γιώργος παπανικολάου
φωτογραφίες | τάσος θώμογλου
επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης