Στην παράσταση 'Dybbuk' στο Μπενσουσάν Χαν (φωτογραφικό αφιέρωμα)

Μισή ώρα πριν τα μεσάνυχτα, στην οδό Εδέσσης, στα Άνω Λαδάδικα. Στον πυρήνα της Θεσσαλονίκης, στον πολιτιστικό χώρο Μπενσουσάν Χαν, 40 άνθρωποι αδημονούν να ξεκινήσουν ένα αλλιώτικο θεατρικό ταξίδι. Εγώ ζήτησα από τον ταξιτζή να με πάει στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, σε μια πολυσυζητημένη θεατρική παράσταση κι εκείνος με κατέβασε στην Πολωνία του 1900.

Ο Μιχάλης Συριόπουλος διασκεύασε και σκηνοθετεί το "Dybbuk" του Σαλόμ Άνσκι, σε μια παράσταση-δρώμενο. Ο ίδιος-αφηγητής σε περιμένει στα σκαλοπάτια του ατμοσφαιρικού κτηρίου, οικοδεσπότης να σε μυήσει στον αδικοχαμένο έρωτα δύο νέων, που πάλεψαν με τη νομοτέλεια. Δίπλα του, ένας βιολιστής, μελωδικά παραληρεί τον καημό δύο ανθρώπων που ένας μπήκε στο σώμα του άλλου, όταν ο πρώτος έφυγε από τη ζωή.

κείμενο | γιώργος παπανικολάου */* φωτογραφίες | τάσος θώμογλου */* επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης + οδυσσέας κοσμάτος
DYBBUK
DYBBUK

"Είναι μελαγχολικά εδώ κι όμως μ΄ αρέσει. Θέλω να μείνω εδώ, θέλω να αγκαλιάσω αυτούς τους δακρύβρεχτους τοίχους, να τους ρωτήσω γιατί είναι τόσο λυπημένοι. Τόσο ασφυκτικά γεμάτοι."

Ναι. Κόντρα σε όλα, οι ψυχές στα μονοπάτια μιας θρησκείας που έχει Θεό το άπιαστο όνειρο, δίνουν σάρκα και οστά σε ένα "σκοτεινό" παραμύθι, που σε μυεί στα άδυτα του ανίκητου Έρωτα.

"Η μοίρα καθορίζει το ποιος θα είναι το ταίρι του καθενός"...

Μια παράσταση που κάθε δωμάτιο του κτηρίου, γίνεται θεατρική πράξη, σκηνικό που μεταλλάσσεται και ο αφηγητής του σε παίρνει από το χέρι και σε ταξιδεύει, ολοένα και πιο βαθιά, στην ψυχεδέλεια της διεκδίκησης.

DYBBUK
DYBBUK

"Αφήστε με να σας διηγηθώ μια ιστορία. Μια μέρα, ένας χασίντ, πολύ πλούσιος κι άλλο τόσο φιλάργυρος, ήρθε να δει το ραββίνο. Εκείνος τον πήρε από το χέρι και τον έφερε μπροστά στο παράθυρο. Κοίτα, του είπε, τι βλέπεις στους δρόμους; Βλέπω ανθρώπους, απάντησε εκείνος. Κι έπειτα τον οδήγησε μπροστά σε έναν καθρέφτη. Και τώρα τι βλέπεις, τον ρώτησε ξανά. Βλέπω τον εαυτό μου, αποκρίθηκε εκείνος....Το τζάμι και ο καθρέφτης είναι και τα δυο από γυαλί. Αλλά κάτω από το γυαλί του καθρέπτη, υπάρχει ένα στρώμα από άργυρο. Αυτό αρκεί για να μην βλέπουμε πια τους άλλους, αλλά μοναχά τον εαυτό μας"...

Ανήκω σε αυτούς τους λίγους. Του ελάχιστου. Εγώ αφήνω τη ζωή να με πάει-ξέρει αυτή... Έτσι επέλεξα να δω αυτήν την παράσταση.
Πιάνω το χέρι των νέων παιδιών της παράστασης που ταλαντεύονται "Ανάμεσα σε δύο κόσμους" και ταξιδεύω στην αντίπερα όχθη. Στο ανομολόγητο του πάθους που έγινε κατάρα.

"Όταν η ψυχή ενός πλάσματος, που δεν έχει πεθάνει ακόμα γεννηθεί, γίνεται ένας αγώνας"....
"Κάτω από τη γη, υπάρχει ένας κόσμος ίδιος κι απαράλλαχτος με αυτόν που είναι πάνω στη γη. Υπάρχουν κι εκεί δάση και χωράφια. Έρημοι κι ωκεανοί. Χωριά και πόλεις. Θύελλες αναστατώνουν τις ερήμους. Καρχαρίες αυλακώνουν τους ωκεανούς. Και μέσα στα δάση περιπλανιέται η αγωνία...Μόνο ένα πράγμα λείπει από αυτόν τον υπόγειο κόσμο. Ο ουρανός με τις αστραπές του και τον ήλιο του. "

Dybbuk θα πει γαντζώνομαι.
Δράττομαι της ευκαιρίας κι αρπάζω το νήμα της ύπαρξής μου, από το μηδέν.
Ξεπλένω με άγιο νερό, τραύματα και προσευχές που ψέλλισαν τα χείλη μου. Που ένιωσε το κορμί μου.

DYBBUK
DYBBUK

"Οι ψυχές δεν μας εγκαταλείπουν. Ο άνθρωπος γεννήθηκε για μια ζωή πολύχρονη και πλήρη ημερών. Κι αν πεθάνει πριν την ώρα του, τότε τι γίνεται η ζωή που δεν έχει ζήσει; Τι γίνονται οι χαρές και οι οδύνες του; Κάθε φορά που σβήνει ένα κερί, το ξανανάβουμε και καίει μέχρι το τέλος. Μια ζωή όμως, που έσβησε νωρίς;"

Για λιγότερο από μιάμιση ώρα, μεταλαμβάνω από το θεατρικό άγιο δισκοπότηρο, την έπαρση δύο ψυχών που απαρνήθηκαν την εξουσία του πρέπει.
Βολτάρω ανάμεσα σε κόσμο, θεατές δεκάδες ηλικιών που όλοι γινόμαστε θίασος και θεατής ενός γλυκού και φευγάτου παραμυθιού, απολαμβάνοντας τη μοναδικότητα της μεταμόρφωσης του σύμπαντος.

"Οι δίκαιοι άνθρωποι είναι ευτυχισμένοι μόνο όταν παραδίδουν την ψυχή τους καθαρή, όταν την επαναφέρουν στην αρχική φωτεινή πηγή της, αφού την απαλλάξουν από τους ρύπους της αμαρτίας. Δεν είναι εύκολο. Η αμαρτία στο κατώφλι καραδοκεί. Όταν μια ψυχή ξαναβρεί την αγνότητά της, την αντικαθιστά μια άλλη ψυχή, που ακόμα βασανίζεται από την αμαρτία. Μια γενιά μεταμελείται και η επόμενη είναι χειρότερη. Και οι γενιές αντιστέκονται όλο και λιγότερο στον πειρασμό. Και η δύναμη της αμαρτίας αυξάνει. Και οι δίκαιοι γίνονται όλο και πιο σπάνιοι."

Ηθοποιοί και παρατηρητές μιας ιστορίας ανθρώπινης υπόστασης γινόμαστε ένα, μέσα σε κεριά, μυσταγωγικά φώτα, ένα βιολί που σπαρταρά, ένα θέατρο που κάνει βόλτες αεράτα γύρω-γύρω από τη μέθεξη.
Έξι ηθοποιοί μου ζητάνε να γίνω σκιά τους, να περιδιαβώ τους χώρους του Μπενσουσάν Χαν, να συνδράμω και να αγγίξω την ματαιότητα της αγάπης. Ακουμπιέται και όσο σε ανατριχιάζει, τόσο σε αγαλλιάζει.

DYBBUK
DYBBUK

"Η ζωή ενός ανθρώπου δεν μπορεί να χαθεί. Αν πεθάνει πολύ νωρίς, η ψυχή του ξαναγυρίζει στη γη για να ζήσει ό,τι του απομένει από πόνους και χαρές. Οι νεκροί μεσάνυχτα ξαναγυρίζουν στη συναγωγή, για να αποτελειώσουν τις προσευχές τους".

Γλυκό αεράκι στους διαδρόμους των σκηνικών των χώρων με κάνει διαδραστικά ένα με άλλους σαράντα ανθρώπους.
Είμαστε όλοι μαζί εκεί. Στον εξαγνισμό μιας βασανισμένης ψυχής. Καθόμαστε γύρω από τον αφηγητή που μας εξηγεί, μας ακουμπά την καρδιά με τα λόγια του και δεν διαχωρίζουμε πού τελειώνει η σκηνική δράση, πού αρχίζει η υποκριτική, σαν μας κοιτά στα μάτια. Κατάματα.

"Οι ψυχές εκείνων που αμάρτησαν, μπαίνουν σε σώματα ζώων, πουλιών, ψαριών. Λένε πως έχουν τη δύναμη να φτάσουν μόνες τους στον καθαρμό. Πρέπει να περιμένουν να τις ελευθερώσει ένας tsadik, ένας δίκαιος άνθρωπος. Άλλες ψυχές, πιο καθαρές, επιστρέφουν στη ζωή μέσα από σώματα νεογέννητων. Αυτές εξαγνίζονται από τις ίδιες τους τις πράξεις. Υπάρχουν όμως και παραστρατημένες ψυχές, που δεν αξιώνονται να βρουν γαλήνη. Αυτές ενσαρκώνονται μέσα σε ζωντανά σώματα σαν dybbuk....Γιατί μοναχά με αυτόν τον τρόπο καταφέρνουν να εξαγνιστούν"...

DYBBUK
DYBBUK

Τι λάθος έγινε κι ο φόβος καλούπωσε ό,τι δεν τολμάμε να αγγίξουμε;
Κλέφτης συναισθημάτων ο Μιχάλης Συριόπουλος κερδίζει το στοίχημα μιας μυσταγωγικής νύχτας μαζί με μια ομάδα νέων ηθοποιών.
Σκηνοθέτησε, διασκεύασε και αφουγκράστηκε άρτια το κείμενο, την εποχή, τις λέξεις, διάβασε ανάμεσα και πίσω από τις παρενθέσεις το έργο και παρέδωσε με προσωπική ερμηνευτική πληρότητα, μια θεατρική "αλλόκοτη" ευλογία.
Κατερίνα Γραμμενίδου, Τίνα Ευρενίδου, Ηλίας Μπερμπέρης, Στέλιος Ντοκούζ και Δόμνα Χουρναζίδου, μαζί με τον Αντώνη Γραμμενόπουλο στο βιολί, ομάδα-γροθιά δούλεψε σθεναρά και πεισματικά ποίησε το ήθος δύσκολων χαρακτήρων, σε δύσβατους δρόμους υποκριτικής.

"Κάθε τόπος όπου υπάρχει ένας άνθρωπος που προσβλέπει προς τον ουρανό, είναι ένας άγιος τόπος. Κάθε άνθρωπος που ο Θεός έπλασε κατ΄εικόνα του, είναι αντιπρόσωπός του. Κάθε ημέρα από τη ζωή ενός ανθρώπου, είναι ημέρα εξιλέωσης. Κάθε λόγος που ανεβαίνει από τα βάθη μιας αγνής καρδιάς, είναι λόγος του Θεού. Αλλά κάθε σκέψη σκοτεινή, είναι μια πτώση".

DYBBUK
DYBBUK

Εγκαίρως οι κρατήσεις, σε μια παράσταση κέρδος. Σε όσους θέλουν. Σε όσους μπορούν. Σε όσους αποζητούν μια αλλιώτικη εμπειρία. Σε όσους γνωρίζουν να ξεφεύγουν από τη ρωγμή του χρόνου. Μια παράσταση γι' αυτούς που κολυμπάνε σε άγονες γραμμές. Έως και αυτή την Κυριακή. Μετά δεν έχει.
Προτιμήστε την παράσταση των 23.30 να ζήσετε ανάμεσα σε δύο νύχτες που αλλάζουν χέρι στις δώδεκα, "Ανάμεσα σε δύο κόσμους".

Εγώ αυτό έκανα. Και μάλιστα... φεύγοντας, κατεβαίνοντας τα σκαλοπάτια του θεάτρου και βγαίνοντας ξανά στους δρόμους της ζωής, σήκωσα ψηλά το κεφάλι, σε νύχτα που αναστήθηκε ηδονικά στο μέσα μου και χάζεψα τα σύννεφα στον ουρανό.
Ελεγεία στου ανθρώπου τα πάθη ένιωσα μεμιάς. Λάβα και συνάμα βάλσαμο αισθάνθηκα να ρέουν στις φλέβες μου.
Χτύπησε καρδιά η παράσταση του Μιχάλη Συριόπουλου.

Πώς το έλεγε ο αφηγητής του, αποχαιρετώντας με εν ώρα παράστασης, λίγο πριν κλείσει πίσω την πόρτα του ηχηρά και φύγει;....

"Γιατί από τις ψηλές κορυφές, η ψυχή έπεσε στην άβυσσο; Μα η πτώση κουβαλάει μαζί της, την δύναμη της ανάκαμψης"...

κείμενο | γιώργος παπανικολάου
φωτογραφίες | τάσος θώμογλου
επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης + οδυσσέας κοσμάτος