_θέατρο

Όταν η ανθρώπινη ηθική συγκρούεται με τη θεία δίκη

Στην 'Ηλέκτρα' του Ευρυπίδη σε σκηνοθεσία Σπύρου Ευαγγελάτου (+Rejected Photostory)

Κάθε αρχαία τραγωδία είναι μία βουτιά στα άδυτα της ανθρώπινης ψυχής. Ένα μυστικιστικό ταξίδι στα πιο σκοτεινά συναισθήματα, που αν και εκφράζονται με μύθους και συμβολισμούς αρχαίους, ωστόσο παραμένουν επίκαιρα και διαχρονικά όσο και η ίδια η ανθρώπινη ύπαρξη.

Ήταν μια δυνατή εμπειρία η Ηλέκτρα του Ευριπίδη, ένα έργο σκληρό και απαιτητικό, με αμείωτη ένταση από το πρώτο μέχρι το τελευταίο λεπτό. Η ύβρις, η αγάπη και το μίσος, το πάθος για εκδίκηση, η μεταμέλεια και αυτή η λύτρωση που δεν έρχεται ποτέ στις ταραγμένες ψυχές των ηρώων αποδόθηκαν με μεγάλη δεξιοτεχνία από σκηνοθέτη και ηθοποιούς καθηλώνοντας το κοινό στο Θέατρο Δάσους.

Το σκηνικό λιτό, βρισκόμαστε άλλωστε σε ένα φτωχό αγροτόσπιτο, εκεί που η Ηλέκτρα, η διωγμένη πλέον απ’ το παλάτι κόρη του βασιλιά Αγαμέμνονα, ζει παντρεμένη μ’ έναν χωρικό από ταπεινή γενιά μα με καρδιά ευγενική. Η μορφή της πρωταγωνίστριας σε μαγνητίζει: φιγούρα σκοτεινή, ο πόνος για τον θάνατο του πατέρα της αγγίζει τα όρια της τρέλας, ενώ μόνη λύτρωση φαντάζει η εκδίκηση των δολοφόνων, δηλαδή της μητέρας της, Κλυταιμνήστρας και του εραστή της, Αίγισθου, που έχει πάρει πλέον τον θρόνο. Η μανιασμένη αγάπη για τον πατέρα, σχεδόν ερωτική όπως θα πει αργότερα ο Φρόϋντ, γίνεται μίσος για τη μάνα. Να την σκοτώσει και ας πεθάνει εύχεται η τραγική ηρωίδα, την οποία απέδωσε η Μαρίνα Ασλάνογλου με μεγάλη ένταση και εκφραστική καθαρότητα.

Ο ερχομός του εξόριστου αδερφού της Ορέστη θα ανοίξει τον δρόμο για την πραγμάτωση της επιθυμίας. Καθοριστικός εδώ είναι ο ρόλος του γέροντα παιδαγωγού: μικρός σε διάρκεια μα με μεγάλη βαρύτητα για την προοικονομία του έργου ερμηνεύεται άψογα από τον «μεγάλο» Γιάννη Βόγλη. Αυτός είναι που θα βοηθήσει την Ηλέκτρα στην αναγνώριση του Ορέστη, αυτός είναι που θα δώσει τη λύση στο δίλημμα των δύο αδελφών σχεδιάζοντας μάλιστα τον τρόπο με τον οποίο θα γίνει το διπλό φονικό.

Τι γίνεται όμως όταν η ανθρώπινη ηθική συγκρούεται με τους χρησμούς των θεών; Ο Ορέστης, που με τόσο θάρρος έσφαξε τον Αίγισθο, τώρα δειλιάζει μπροστά στον επερχόμενο θάνατο της μητέρας του. Ωστόσο ούτε οι ενδοιασμοί του ούτε τα λόγια της Κλυταιμνήστρας που φωτίζουν νέες πτυχές του δράματος ρευστοποιώντας τις έννοιες του καλού και του κακού, είναι αρκετά για να αλλάξουν τον ρου της ιστορίας και την τραγική μοίρα των ηρώων. Η μητροκτονία πραγματοποιείται, η δικαιοσύνη έχει αποδοθεί, όμως Ηλέκτρα και Ορέστης τα έχουν χάσει και πάλι όλα, με κυριότερο τη γαλήνη της ψυχής τους που από εδώ και πέρα θα στοιχειώνουν οι ερινύες. Το μίσος και η εκδίκηση είναι παγίδες, φαίνεται να λέει ο Ευριπίδης, και αυτός που τις στήνει ακόμη κι αν έχει δίκιο μπορεί να πέσει στα δίχτυα τους.

Σημαντική στο έργο είναι η παρουσία του γυναικείου χορού, ο οποίος, συνοδεία πρωτότυπης μουσικής, χορεύει, τραγουδά και διηγείται, συμπληρώνει τη δράση και συμπάσχει με τη μοίρα των τραγικών ηρώων.

Η σχεδόν κωμική εμφάνιση των Διόσκουρων ως από μηχανής θεών στο κλείσιμο του έργου ελαφραίνει το δράμα, υπενθυμίζοντας στον θεατή με χιούμορ και σαρκασμό την ασημαντότητα της ύπαρξής μας. Μαριονέτες στα χέρια των θεών και της μοίρας, παρασυρμένοι από λάθη και πάθη, το μόνο που ίσως μπορεί να μας σώσει είναι η ηθική και το καθάριο, ανθρώπινο ένστικτο.