Στην παράσταση 'Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της'

Ανελέητη ζωή. Πόλεμος και ένα "κουράγιο" να λες χαμηλόφωνα, ίσα να κουνηθούν τα χείλη και να βγει αέρας από το στόμα. 
Tρεις πατέρες, μία μάνα, τρία παιδιά. Ζωή βουτηγμένη στην μάχη. 

"Με τους κινδύνους και τα τυχερά του, ο πόλεμος κάμποσο θα τραβήξει. 
Μα κέρδος ο απλός άνθρωπος δεν έχει. 
Σκουπίδι το φαί του, το ρούχο του κουρέλι. 
Κι από το μισθό του, κλέβει τα μισά το σύνταγμα." 

κείμενο | γιώργος παπανικολάου */* φωτογραφίες | τάσος θώμογλου */* επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης
Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της
Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της

Στην ανημποριά του εύκολου, στο βίο του κατατρεγμένου.
Ηθική και αξιοπρέπεια. Μεγάλες λέξεις σε μικρές ζωές. Ανθρώπων που θέλουν να κοιτάνε ψηλά και τα πόδια τους καρφώνουν στη γη.

"Με λένε Κουράγιο, λοχία, γιατί φοβήθηκα την καταστροφή και πέρασα μέσα από τα πυρά της Ρίγας, με πενήντα καρβέλια ψωμί στο κάρο μου. Είχαν αρχίσει κιόλας να μουχλιάζουν, ο χρόνος πίεζε. Δεν είχα άλλη επιλογή."

Ένα κάρο τα βάσανα. Αόρατο και Ορατό. Γεμάτο πληγές, έγνοιες, βάσανα και όνειρα. Το όνειρο της ύπαρξης της επόμενης στιγμής.
Ψηλά το κεφάλι. Αγέρωχο να υπερτερεί. Στο ναρκοπέδιο της ζωής, σκύβεις μόνο για να τραβήξεις  τα σχοινιά και το φορτίο σου να συνεχίσεις. 
Κατρίν, Άιλιφ, Έμενταλ, μικροί και μεγάλοι καημοί. Αγάπες φωναχτές και σιωπηρές αγκαλιές. Του φευγιού. Έτσι είναι η αγάπη της μάνας... θηλάζει με μητρικό γάλα, στοργικά αγκαλιάζει και σκορπά αγάπη και δάκρυ στο φευγιό. Δεν το λέει. Δεν το φωνάζει. 

Είναι θηλυκός Χριστός. Σταυρώνεται και δεν αγκομαχά. Πιάσε πάλι το κάρο να συνεχίσουμε. Να ανέβω Γολγοθά. Να πάω να πιάσω ουρανό. 

"Οι φτωχοί χρειάζονται κουράγιο. Γιατί; Γιατί είναι χαμένοι.
Και μόνο που σηκώνονται το πρωί, χρειάζονται κιόλας λίγο στην κατάστασή τους. 
Ή που οργώνουν το χωράφι σε καιρό πολέμου. 
Και μόνο που φέρνουν παιδιά στο κόσμο, δείχνει, πως έχουν κουράγιο, γιατί δεν έχουν καμία προοπτική. 
Αναγκάζονται να γίνονται δήμιοι ο ένας του άλλου και να αλληλοσφάζονται. 
Όποτε θελήσουν να κοιταχτούν κατά πρόσωπο, χρειάζονται σίγουρα κουράγιο."

Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της
Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της

Ιεροκήρυκας, Λοχίας, Στρατολόγος, Σιτιστής, Συνταγματάρχης, Γραφιάς, Αγρότης, Στρατιώτης, Γρια, Μάγειρας, Στρατολόγος. Στάσεις στη ζωή. Άνθρωποι που στα βήματα σου σπαρταράνε και σου υπενθυμίζουν το μάταιο της ζωής.

"Ξέρετε τον σοφό τον Σολομών. Είδατε που κατάντησε. 
Ο άνθρωπος έβλεπε ολοκάθαρα. Καταράστηκε την ώρα που γεννήθηκε, γιατί είδε πως όλα ήταν μάταια.
Η σοφία τον είχε φτάσει ως εκεί. Αξιοζήλευτος, όποιος απαλλαγεί από αυτήν.
Ξέρετε τον τολμηρό Καίσαρα. Είδατε που κατάντησε. 
Καθόταν σαν θεός επάνω στο βωμό και δολοφονήθηκε, και μάλιστα όταν ήταν στην κορυφή. 
Η τόλμη τον είχε φτάσει ως εκεί. Αξιοζήλευτος όποιος απαλλαγεί από αυτήν. 
Ξέρετε τον έντιμο Σωκράτη, που πάντα έλεγε την αλήθεια. Μα όχι, δεν του είπαν ευχαριστώ. 
Αντίθετα, οι αρχές τα έβαλαν μαζί του και του έδωσαν να πιεί φαρμάκι. 
Πόσο έντιμος ήταν ο μεγάλος γιος του λαού. 
Ο άγιος Μαρτίνος, όπως ξέρετε, δεν άντεξε τον ξένο πόνο. 
Είδε στο χιόνι έναν φτωχό και του πρόσφερε το μισό παλτό του. 
Και οι δυο πεθάναν μαζί από το κρύο. 
Ο άνθρωπος δεν περίμενε ανταμοιβή στη γη. 
Γιατί δεν είχε πέσει ακόμα η νύχτα. 
Κι ο κόσμος είδε κιόλας τις συνέπειες. 
Η ανιδιοτέλεια τον είχε φτάσει ως εκεί. 
Αξιοζήλευτος όποιος απαλλαγεί από αυτήν."

Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της
Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της

Σε λαίλαπα ζούμε. Στα χαρακώματα μπροστά. Πόλεμος είναι όλα. Κρύψε την ψυχή σου αθώα και προχώρα. Εσύ και τα παιδιά σου. Τα παιδιά σου και εσύ-πρώτα εκείνα. Τράβα. Προχώρα. Μη λυγάς. Αψήφησε τον κίνδυνο, μαρτύρα τα λάθη και προχώρα. Αν με αγαπάς, συνέχισε. Προσκύνα το χώμα και το βάρος του κάρου, σέρνε. Σύρε το. Με πυγμή, με ψυχή, με το αληταριό του αχ, που σου τρώει τα σωθικά.

"Αχ, πικρά μετανιώνει όποιος αρνείται του σοφού την συμβουλή.
Και δεν ακούει των μεγαλύτερων τα λόγια. 
Στόχους υψηλούς μην βάζεις. Θα ΄ναι άσχημο το τέλος. 
Είπε στο στρατιώτη η γυναίκα. 
Όμως ο στρατιώτης, με το μαχαίρι στο ζωνάρι, γέλασε αδιάφορα και διάβηκε το ποτάμι.
Τι κακό μπορούσε να του κάνει το νερό; 
Όταν άσπρο το φεγγάρι θα κρέμεται πάνω από την στέγη,.
Θα γυρίσουμε ξανά, βάλτο αυτό στην προσευχή σου, είπαν οι στρατιώτες στην γυναίκα."

Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της
Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της
Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της

Μοσχοβόλα όνειρο μέσα στον εφιάλτη και τράβα ψυχή μου την ανηφόρα. Χιόνι-ψυχή, σπίτι-ζεστό, μουσική η καρδιά σου κεντά μελωδία από νότες. Βάλτην στα αυτιά σου και συνέχισε. Μην σταματάς. Κόπιασε στην πηγή του μαρτυρίου, προσκύνα και ξεδίψασε με πόνο. "Μάνα Κουράγιο" σε λένε-απέδειξε το πάλι. Στεντόρεια βαριανάσανε και φεύγα. Τράβα παραπέρα, στου αινίγματος το παρακάτω-ζωή αυτό δεν είναι;

"Ο έρωτας που ένιωσα ήταν μια ουράνια δύναμη. 
Οι δικοί μου δεν τον κατάλαβαν. 
Πόσο τον αγαπώ, πόσο δεν τον μισώ. 
Ένα θαμπό πρωινό άρχισε το μαρτύριο και το βάσανο μου. 
Το σύνταγμα παρατάχθηκε. 
Το τύμπανο ήχησε, όπως είναι η συνήθεια.
Και ο εχθρός, μαζί του κι ο καλός μου, την πόλη μας αφήκαν."

Άμοιρη ψυχή μου, να χαθείς σε λαβυρίνθους και να προσπερνάς νεκρούς "θεούς" και ζωντανά "πτώματα". Ευχή, προσευχή και κατάρα. Στου θνητού τα εγκόσμια, ανείπωτες οι πίκρες. Κι ο άνθρωπος μην λάχει και γνωρίσει το πόσα μπορεί να αντέξει. 

"Ποτέ μην μπλέξεις με στρατιώτες. Αυτό να σου γίνει μάθημα, Κατρίν. 
Ο έρωτας είναι μια δύναμη από τον ουρανό, σε προειδοποιώ. 
Ακόμα και με αυτούς που δεν είναι στο στρατό, η ζωή δεν είναι ρόδινη. 
Σου λέει πως θέλει να φιλήσει το χώμα που πατάς με τα πόδια σου. 
Τώρα που το θυμάμαι-τα δικά σου τα έπλυνες χθες; Και μετά γίνεσαι σκλάβα του. 
Να χαίρεσαι που είσαι μουγκή. 
Έτσι δεν θα μπερδεύεις τα λόγια σου και δεν θα δαγκώνεις την γλώσσα σου, επειδή είπες την αλήθεια. 
Είναι θείο δώρο η σιωπή."

Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της
Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της

Η Λυδία Φωτοπούλου με ένα σύνολο εξαίρετων ηθοποιών του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος (μια ομάδα των πιο ταλαντούχων που διαθέτει τούτος ο κρατικός φορέας), στον Μπρεχτ του Νικίτα Μιλιβόγιεβιτς, και την "κουμπωμένη" μετάφραση του Γιώργου Δεπάστα, απέδειξαν πως τα μεγάλα κείμενα οφείλουν να λέγονται στο κέντρο της πόλης, με αισθητική και σθένος. Τελευταίες παραστάσεις σε έναν χειμώνα που σκέπασε με γλύκα, η σπουδαία υποκριτική ερμηνεία της Λυδίας Φωτοπούλου. Η Καβαλιώτισσα ηθοποιός που επέστρεψε στην πατρίδα της Τέχνης της και έδωσε το σινιάλο για μια θεατρική απόλαυση. Η μεγάλη ηθοποιός στο μεγάλο κείμενο. Λυδία Φωτοπούλου. Ελπίδα στο θέατρο...

 

"Κι όμως μπορεί ακόμα να γίνει ένα θαύμα. 
Έρχεται η άνοιξη. Ξυπνήστε Χριστιανοί.
Το χιόνι λιώνει. Οι νεκροί αναπαύονται. 
Και όποιος δεν πέθανε ακόμα, 
τώρα σε άλλες μάχες, ας τραβήξει."

Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της
Μάνα Κουράγιο και τα παιδιά της



κείμενο | γιώργος παπανικολάου
φωτογραφίες | τάσος θώμογλου
επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης