Ξανθός Πόθος, Θηλυκός...

"Έχω πάντα τρακ. Τρέμω ολόκληρη ακόμα και τώρα, πριν τη παράσταση. Χάνεται ο κόσμος γύρω μου. Σου το εξήγησα και πριν, δεν υπάρχει πείρα στο θέατρο. Υπάρχει μόνο η πρώτη φορά."

"Στην πρεμιέρα των «Ωραίων Χρόνων», πριν τέσσερα χρόνια, ήμουν τρακαρισμένη από νωρίς το πρωί. Το στομάχι μου είχε διπλώσει. Έτρεμα. Μιλώντας για τον εαυτό τους κάποιοι, μπορεί να λένε «είμαι πολύ μεγάλος για να έχω τρακ και αγωνία». Ε, λοιπόν εγώ λέω «είμαι πάρα πολύ μεγάλη για να μην έχω τρακ και αγωνία»."

κείμενο | γιώργος παπανικολάου / επιμέλεια | τάσος θώμογλου + ιάκωβος καγκελίδης
Ζωή Λάσκαρη
Ζωή Λάσκαρη

H Σταρ Ελλάς που χρίστηκε με στέμμα σε μια νύχτα, στα Αστέρια της Γλυφάδας. Τα καλλιστεία που έδωσαν την εκκίνηση μιας διαχρονικής αλήθειας...Σταρ Ελλάδας. Το αθώο ασπρόμαυρο, ποινικά κολάσιμο θηλυκό, που έγινε του Φίνου, το αγαπημένο κορίτσι. Κι έτσι υιοθετήθηκε κυριολεκτικά από τον πατέρα του ελληνικού σελινόιντ. Έγινε ο πόθος του Έλληνα, μέσα από τις ασπρόμαυρες-και όχι μόνο-ταινίες. Η ξανθιά σταρ του ελληνικού μας μικρόκοσμου, του εγχώριου Hollywood, που αποτέλεσε το εγχώριο σινεμασκόπ της ζωής μας. Νιάτα, μαγιό, αθωότητα και ντέρτι, όλα χωρούσαν στη ζωή και στο πανί της Ζωής Λάσκαρη. "Κορίτσι για φίλημα" έφερε την επανάσταση στα "σοκάκια της ζωής μας" με ένα "crazy girl" που έψαχνες σαν τραγούδι, από που έρχεται. Για εκείνη, μέχρι και μουστάκι μπορούσες να ξυρίσεις. Η ομορφιά που δεν λύγισε στα προβλήματα των δύο κοριτσιών της. Έφτιαχνε κοσμήματα στο Πόρτο Ράφτη, δεν αποχωριζόταν ποτέ το λευκό χρώμα και το πλούσιο, τρανταχτό της γέλιο. Λάτρευε τη ναζιάρα εγγόνα της.

«Όλα έχουν κέρδος, αγάπη μου. Και τα άσχημα και τα καλά. Αρκεί να βουτάς με τα μούτρα και να μη φοβάσαι, γιατί τότε η ζωή είναι χαμένη. Σαν να μην έζησες, σαν να ήσουν περαστικός κι έφυγες. Θέλει πολλή τόλμη. Στο κάτω κάτω, γιατί ζούμε; Γιατί να φοβόμαστε μην πονέσουμε; Δεν πονάμε πιο πολύ όταν δεν ζούμε τα πράγματα; Κατάλαβες, αγάπη μου;»

Με αυτή τη φράση της από συνέντευξή της, την συναντούσα πάντα. Προσπαθώντας να αποκωδικοποιήσω τί κρύβεται σε αυτό το παθιασμένα ερωτικό εγκέφαλο της εκπάγλου καλλονής.

Ζωή Λάσκαρη

"Ο ρόλος είναι ένα μεγάλο παίδεμα. Γιατί καλείσαι να ρημαχτείς για συναισθήματα που αφορούν ολόκληρη την ανθρωπότητα αλλά και τον καθένα μας ξεχωριστά. Γιατί η μοναξιά, ο θάνατος, ο έρωτας, η συντριβή όλων των προσωπικών αξιών, δεν έχουν φύλο, ούτε θρησκεία, ούτε εθνικότητα. Αυτό πρέπει να το εμπεδώσουμε και ως λαός, ξέρεις. Κάθε ρόλος είναι μια φορτισμένη σύνοψη όλων των ανθρώπινων συναισθημάτων, μια πολύ ιδιαίτερη επιτομή της χαράς και της τραγωδίας που συναντά στην ζωή του ο καθένας μας. Είναι λοιπόν δυνατόν να μην είναι παίδεμα;"

Συνεντεύξεις-απογεύματα που δεν τέλειωναν και που δεν ξεχνιούνται-μια κατάφαση, ένα γέλιο κι όλα γινόντουσαν ιδανικά. Μια κουβέντα, που πάντα είχε κάτι να δώσει στον αναγνώστη....

"Κοίτα Γιώργο, η μοναδική μου αγωνία τα σαράντα χρόνια που κάνω θέατρο είναι ο σεβασμός στο κοινό και στον ηθοποιό. Φτιάχνοντας την θεατρική σκηνή “Ζωή Λάσκαρη” ήθελα να δημιουργήσω ένα χώρο που θα αποτελεί και αισθητικά και θεατρικά στολίδι της πόλης. Να έρχεται ο θεατής και να βιώνει μια θεατρική ιεροτελεστία που ξεκινάει από τα άνετα καθίσματα και φτάνει μέχρι την ποιότητα του έργου. Δεν ξέρω τι συμβαίνει με άλλους θεατρικούς χώρους αλλά το κοινό και οι ηθοποιοί που έχουν περάσει από τη θεατρική σκηνή μένουν άφωνοι με το χώρο. Ξέρεις, με κάνει και προβληματίζομαι αυτό. Σε τι κατάσταση είναι δηλαδή οι άλλοι θεατρικοί χώροι; Το κάθε καμαρίνι του θεάτρου αποτελεί και ένα μικρό διαμέρισμα. Αυτό δεν έγινε με διάθεση υπερβολής ή προβολής. Έγινε γιατί αυτό που κάνει ο ηθοποιός εγώ το σέβομαι, υποκλίνομαι. Και σεβασμός για το θέατρο δεν είναι μόνο η σκηνή, είναι και η προετοιμασία για να φτάσεις στη σκηνή. Είναι επίσης το να παρουσιάζεις έργα που θα σημαίνουν κάτι για μένα και κατ' επέκταση για τον θεατή, που θα τα θυμάται όταν επιστρέψει στο σπίτι του, γιατί τον ώθησαν να σκεφτεί λίγο διαφορετικά. Μπορεί να μην τον προβλημάτισαν, δεν έχει σημασία. Αλλά το να σκεφτεί λίγο διαφορετικά είναι η δική μου αγωνία. Αυτό, μαζί με το σεβασμό για αυτούς που αγαπούν το θέατρο, το αληθινό θέατρο, είναι οι λόγοι ύπαρξης της θεατρικής μου σκηνής".

Ζωή Λάσκαρη

Γεννήθηκε στη Καρόλου Ντηλ. Στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Δύσκολα παιδικά χρόνια. Μεγάλωσε με τη γιαγιά της. Και η χαρά της, ήταν πάντα μεγάλη τα τελευταία χρόνια, όταν ερχόταν στην πατρίδα της.

"Η Θεσσαλονίκη δεν έχει αλλάξει καθόλου. Η καρδιά αυτής της πόλης, ο τρόπος που αναπνέει είναι ο ίδιος. Υπάρχουν, φυσικά, μεγάλες αλλαγές στη ρυμοτομία, αλλά αυτές δεν επηρέασαν καθόλου την ουσία. Και η ουσία είναι πως οι Θεσσαλονικείς είναι οι ίδιοι άνθρωποι που έζησα στα νεανικά μου χρόνια. Ζουν την ροή του χρόνου με έναν δικό τους τρόπο, δίχως τα άγχη και τις υστερίες μιας παραδοσιακής μεγαλούπολης. Δεν θέλουν να κόψουν κανένα νήμα πρωτιάς οι Θεσσαλονικείς. Είναι πολίτες, δεν είναι κάτοικοι. Έχουν μια αντίληψη του συλλογικού, της συμμετοχής που σπανίως βρίσκεις σε ελληνική πόλη. Είναι και χαλαροί, που λέμε. Αποτελεσματικοί με την καθημερινότητα τους δίχως αυτή τη αστική νεύρωση “να τα καταφέρω όλα γρήγορα” καταπίνοντας τα υπογλώσσια. Και κάτι ακόμα. Σέβονται την ιστορία της πόλης τους. Και δεν το κάνουν με θεωρητικό τρόπο, πώς να το πω, ακαδημαϊκό. Η καθημερινότητα μας είναι ένας απόλυτος σεβασμός της ιστορίας μας".

Κι όταν την ρωτούσα για περιοδείες στην Περιφέρεια, το καλοκαίρι ή το χειμώνα, με το θέατρο, έπαιρνε το αυστηρό της ύφος και σοβαρά-όχι για να το δείξει-αλλά γιατί το πίστευε, έλεγε....

"Δεν ξέρω ακόμα τίποτα. Κάθε μου θεατρική παραγωγή, είναι μια πολύ ακριβή παραγωγή. Και εγώ δεν έχω καμία διάθεση να κοροϊδέψω τον κόσμο παρουσιάζοντας ένα έργο με την παραγωγή του κουτσουρεμένη, για να μειώσω τον προϋπολογισμό, να κάνω την αρπαχτή μου και να φύγω. Στη Θεσσαλονίκη ήρθα με όλους τους ανθρώπους που είχα στην Αθήνα, με το ίδιο ακριβώς σκηνικό, είναι η ίδια ακριβώς παραγωγή. Καταλαβαίνεις πως αυτό προϋποθέτει πως στις όποιες πόλεις θα μπορούσα να επισκεφτώ, θα πρέπει ο χώρος και ο άνθρωπος που τον διαχειρίζεται, να έχει πλήρη επίγνωση τι σημαίνει από τη μία θέατρο και από την άλλη τι σημαίνει κάνω βόλτες απο πόλη σε πόλη για να τα αρπάξω. Εγώ δεν κάνω αρπαχτές. Παίζω θέατρο. Η παράσταση που θα κάνω μία και μόνο με την "Ρόουζ" στην Κομοτηνή είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση γιατί την οργανώνει ο Ροταριανός Όμιλος και όταν μου είπαν πως τα έσοδα της παράστασης θα διατεθούν για φιλανθρωπικούς σκοπούς χάρηκα και συγκινήθηκα πολύ, δέχτηκα δίχως δεύτερη σκέψη, γιατί το δικό μου πλήρωμα θα είναι μόνο αυτό. Να παίξω για να βοηθήσω τους συνανθρώπους μου. Και αυτό είναι το ελάχιστο που μπορώ να κάνω για αυτούς

Ζωή Λάσκαρη

Η Ζωή σε έκοβε με το μάτι. Δεν θα ξεχάσω το βλέμμα της, την πρώτη φορά που συναντηθήκαμε στο καμαρίνι, εγώ παιδί αμούστακο. Εκείνο το "σκανάρισμα", το λάγνο βλέμμα στην αύρα του απέναντι της και την αποδοχή. Αποδοχή που κράτησε για μια ζωή..."Γιώργο, το βράδυ θα βγούμε-κανόνισε", "σου άρεσε η παράσταση; Ειλικρινά. Μην παίζεις θέατρο σε μένα". Και πάντα η πρώτη της ερώτηση, όσες φορές και αν βρισκόμασταν..."τί κάνει η Σαλονίκη μου";

"Είναι τρομερό το πώς ζούν οι άνθρωποι στη Θεσσαλονίκη και πώς στην Αθήνα. Αυτή η διαφορά στο βίωμα της καθημερινότητας είναι εντυπωσιακή. Δεν ξέρω αν αυτή η μαζική κατάθλιψη των Αθηναίων αφήνει χώρο για την Τέχνη. Είμαι όμως αισιόδοξη. Πιστεύω πως η μοναδική διέξοδος αυτή τη στιγμή είναι η Τέχνη. Είναι το μοναδικό αναλγητικό μας."

Ζωή Λάσκαρη

Το ασπρόμαυρο κορίτσι του νεανικού μας πόθου, που φλέρταρε με το ανήθικο με το πιο αθώο της βλέμμα. Το "όχι" της Αλίκης για το ρόλο στο "Κατήφορο", έφερε την άνοδο στη Ζωή. Η καύλα του ελληνικού μας κινηματογράφου, άγγιζε τα όρια, στα χέρια του "Ιλίγγου" του Βύρωνα Πάλλη. Λάγνα σε κηδεία, όταν της πρόσφεραν κονιάκ, απαντούσε με την πιο προχώ ατάκα "ευχαριστώ, είμαι από ουίσκυ" και κέρδιζε τον "άντρα της Τζένης Ρουσσέα", με ένα λίκνισμα. Όσο αμαρτωλή, τόσο πιστή, η "Όλγα, αγάπη μου". Φινάλε με Τασσώ Καββαδία, "που πας;", "στον άντρα μου, μητέρα". Έπαιζε με το ήθος μας η Ζωή και το πρέσβευε μέσα στο βούρκο της κάθε κόλασης...αυτή η "Δάκρυα για την Ηλέκτρα". Η "Στεφανία" της κάθε αρρενωπής ονείρωξης και η "μην ρωτάς τα αστέρια, μη ρωτάς να σου πούνε γιατί πονάς...αυτό συμβαίνει, γιατί αγαπάς", αυτό το "Κορίτσι που υπήρξε πάντα για δύο". Που κι όταν έγινε έγχρωμη, δεν δίστασε να αφεθεί στον πιο "απαγορευμένο" ρόλο του "Αστερισμού της Παρθένου". Και έπειτα στο θέατρο, έπαιξε τα πάντα. Μπουλβάρ, επιθεωρήσεις, μιούζικαλ, κωμωδίες. Και τόλμησε συνεργασίες όπως με τον λατρεμένο της Ανδρέα Βουτσινά, στη "Βιρτζίνια Γουλφ", ή τις "Τρωάδες" μαζί με την Κατερίνα Μαραγκού. Δεν εξαργύρωνε με μια από τα ίδια, στο θέατρο η Ζωή. Επεδίωκε το παραπέρα. Και πάντα στα λεγόμενα της, να υπάρχει πολιτική στάση. Πολιτειακή στάση.

"Ξέρεις κάτι; Πρέπει να αλλάξουμε και για να αλλάξουμε την κοινωνία πρέπει να αλλάξουμε πρώτα ο καθένας ξεχωριστά. Αν το θέατρο γίνεται για τα χασκογέλια και για να μας χαϊδέψει τα αυτιά, δεν αλλάζει τίποτα. Αν δεν μάθουμε να διακρίνουμε το σάπιο απο το υγιές ΚΑΙ στο θέατρο, τότε όλα γίνονται άσκοπα. Ακούω πολλές φορές, θέλω να πάω θέατρο για να διασκεδάσω. Δεν έχω αντίρρηση, μπορεί το θέατρο να είναι και ψυχαγωγία. Αλλά δεν μπορεί να είναι μόνο αυτό. Γιατί και η ψυχαγωγία πρέπει να θέτει ερωτήματα, να προκαλεί μια περιέργεια. Γιατί φτάσαμε ως εδώ; Για να αντισταθείς γενικώς στην ζωή, πρέπει πρώτα να αντισταθείς σε αυτό που αυτοαποκαλείται θέατρο. Να αντισταθείς στο εμπόριο και στο εμπόρευμα. Παραστάσεις κάνω για να απαντούν στο γιατί και το πώς ξεκίνησαν όλα αυτά. Και αν βρούμε το γιατί και το πώς τότε θα βρούμε αυτή τη μικρή χαραμάδα για να μπορέσουμε να αποδράσουμε."

Ζωή Λάσκαρη
Ζωή Λάσκαρη

"Ζήσαμε με μύθους ή να το πω καλύτερα, με παραμύθια. Είχαμε πείσει τους εαυτούς μας πως τα μεγάλα όνειρα ήταν η πραγματικότητα μας. Που σιγά τα όνειρα δηλαδή, χρήμα, καλή ζωή, γλεντοκόπι και «δεν βαριέσαι ρε αδερφέ». Η χώρα αυτή υπήρξε μια τεράστια νυχτερινή πίστα κατάθεσης λουλουδιών. Το κράτος ήταν το κορόιδο που μας έδινε πέντε από την μια τσέπη και του κλέβαμε πενήντα από την άλλη. Το κράτος, δηλαδή εμείς. Κλέβαμε τους εαυτούς μας συνεπώς. Γιατί το κράτος είμαστε εμείς Γιώργο μου. Ε, τώρα η τσέπη που κλέβαμε έκλεισε. Ήρθε η ώρα να πληρώσουμε αυτή την ανακολουθία: να ξοδεύουμε περισσότερα από όσα διαθέτουμε. Ασχολούμαστε με το πώς θα καταστρέψουμε τον διπλανό μας, όχι πώς θα γίνουμε δημιουργικοί. Ας πάθει κακό αυτός που έχει πετύχει και δεν βαριέσαι, θα την βρούμε την άκρη οι υπόλοιποι. Σκέψη για δουλειά, για προσπάθεια, για μεράκι καμία. Είναι ένας ρατσισμός που θέλει τους πάντες στο ίδιο «ύψος». Ό, τι περισσεύει να αποκεφαλιστεί για να μην ξεχωρίσει. Καταλαβαίνεις τώρα γιατί τα πιο ταλαντούχα από τα ταλαντούχα παιδιά μας, σε όλα τα επαγγέλματα, μεταναστεύουν. Γιατί σε καμία σοβαρή χώρα δεν είναι περιγέλαστος αυτός που ξεχωρίζει. Αυτό είναι μια εντελώς ελληνική πατέντα: να «θάβεις» τον διπλανό σου για να παρηγορείσαι για την ατυχία σου. Με ρώτησες, για την «Χρυσή Αυγή», αλλά δεν θέλω να κάνω κανένα σχόλιο. Έχω απόλυτη εμπιστοσύνη στην ελληνική δικαιοσύνη."

"Ο χειρότερος εχθρός μας είναι ο κακός μας εαυτός, που κυριαρχεί εξ ολοκλήρου στην ζωή, στην καθημερινότητα μας. Ξέρεις ποιος είναι ο εχθρός μας Γιώργο; Τα σκουπίδια, οι παράνομες συντάξεις, οι πεθαμένοι συγγενείς που τους εμφανίζουμε για ζωντανούς, οι τυφλοί που βλέπουν μύγα στο χιλιόμετρο, τα αυθαίρετα στις ρεματιές, τα διπλά βιβλία. Με λίγα λόγια η άρνηση να εφαρμόσουμε και να υπακούσουμε στο Νόμο. Ο εχθρός μας είμαστε μόνο εμείς. Το υπογραμμίζω. Μόνο εμείς."

Ζωή Λάσκαρη
Ζωή Λάσκαρη

Η Ζωή Λάσκαρη, δεν φοβόταν το χρόνο. Ίσως γι αυτό έφυγε στον ύπνο της. Γιατί το "η Ζωή πέθανε" είναι οξύμωρο σχήμα και στην περίπτωση της, δεν μπορεί να ισχύσει.

"Μου θύμισες Γιώργο, το περίφημο εξώφυλλο του περιοδικού TIME πριν πολλά χρόνια. Μια κακάσχημη γυναίκα κοιτιέται σε έναν καθρέφτη και μέσα αντικατοπτρίζεται το είδωλο της, εκπάγλου ομορφιάς όμως. Βλέπει τον εαυτό της πανέμορφο. Δεν τίθεται φυσικά το ζήτημα της εξωτερικής ασχήμιας, αλλά της εσωτερικής. Έχουμε μια ιδεατή εικόνα για τον εαυτό μας, όλοι. Οι γυναίκες ρέπουν λίγο περισσότερο προς αυτό, ίσως εκ φύσεως. Ωραιοποιούν, παραμυθιάζονται. Στις προσωπικές τους σχέσεις, ιδιαιτέρως, γίνονται ακόμα περισσότερο "Χιονάτες" και "Σταχτοπούτες". Οι μισές. Οι άλλες μισές, αυτές που αποκαλώ θύματα της απάτης που λέγεται φεμινισμός, γίνονται "Πενθεσίλειες" και "Ζήνες". Όλα αυτά ναι, είναι ωραιοποιήσεις. Και η ωραιοποίηση είναι ένα βόλεμα, ένα άλλοθι. Γίνομαι χειραφετημένη, λέει, επειδή ο άντρας μου με κερατώνει. Καμιά τους δεν ψάχνει το γιατί επειδή καμιά τους δεν θέλει να αντικρύσει τον καθρέφτη. Και όταν τον αντικρίζει είναι μονάχα καθρέφτης ωραιοποίησης."

"Η αλήθεια είναι αλήθεια. Οι δε προσωπικές μας αλήθειες είναι οι πιο αληθινές απ’ όλες. Ξέρεις κάτι, το ζήτημα της μνήμης άρχισε να με απασχολεί πολύ τα τελευταία χρόνια. Και μιλάω για την προσωπική όχι για την συλλογική μνήμη, που έτσι και αλλιώς είναι χαμένη. Ξεκίνησε όλο από τις απουσίες ανθρώπων που λάτρεψα. Ο Γιάννης Ξανθούλης μου είχε πει πέρσι σε μια συζήτηση στο καμαρίνι μου, η χειρότερη αρρώστια που μπορεί να χτυπήσει τον άνθρωπο είναι να χάσει την μνήμη του. Οι προσωπικές μου μνήμες είναι έτσι και αλλιώς οι προσωπικές μου αλήθειες. Είναι πολλά, τόσα πολλά. Και πιστέψτε με είναι όλα ζωντανά μέσα μου. Θέλω να κρατήσω μονάκριβες αυτές τις προσωπικές μου αλήθειες, πόσο περισσότερο τώρα που το στοίχημα της συλλογικής μνήμης είναι εντελώς χαμένο."

Ζωή Λάσκαρη
Ζωή Λάσκαρη

Ο Αλέξανδρος την αγαπάει βαθιά. Όσο ελάχιστοι άντρες, αυτή τη "ξανθή αγαπημένη Παναγιά" που χορεύει για τον Τόλη, το πιο μαγκιόρικο γυναικείο ζειμπέκικο.

"Ο Λυκουρέζος δεν είχε να αντιμετωπίσει τίποτα περισσότερο έξω από την Ζωή. Δεν είχε σχέση με την Λάσκαρη έτσι και αλλιώς ο Αλέξανδρος. Δεν είχε δει καν ταινίες μου πριν με γνωρίσει. Τα έχω ξαναπεί και το συνοψίζω: υπήρξα και είμαι σύντροφος του. Δίπλα του, μαζί του, κοντά του, στα λάθη, στις παραλείψεις, στις μαγείες, σε όλα. Δεν έγινα καμιά από τις ηρωίδες που υποδύθηκα ούτε μαζί του ούτε με κανέναν. Είμαι απλά η Ζωή του."

Έχει έμπρακτους και ουσιαστικούς φίλους η Ζωή. Δεν μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού. Αλλά, ειδική μνεία δεν γίνεται να μην υπάρξει για τον Γιώργο Σιδέρη. Τον άνθρωπο σκιά της. Εκείνος που έχει ακούσει από τα χείλη της, ολόκληρη τη ζωή της. Ζωή που σαν εκείνης, το ένα δέκατο, ζήτημα να έκαναν όλοι οι άλλοι γύρω μας. Αλλά φίλος της και ο αγαπημένος της, Σταμάτης...

"Ο Σταμάτης Φασουλής είναι ο τελευταίος αυτοκράτορας του ελληνικού θεάτρου, του καλού θεάτρου. Είναι σπουδαίος σκηνοθέτης, σπουδαίος συγγραφέας, πολύ καλός ηθοποιός και υπέροχος άνθρωπος. Δεν τον είδα ποτέ σαν συνεργάτη και ούτε θέλω να τον δω ποτέ. Είναι φίλος μου. Τον αγαπώ γιατί φέρει μαζί του το ήθος, την ευγένεια, την αγωγή, το τάλαντο των ωραίων μας χρόνων. Είναι θεμέλιο κομμάτι της προσωπικής μου μνήμης."

"Το θέατρο είναι καθήκον. Το νόημα που εγώ αποδίδω στο θέατρο είναι να φεύγει ο θεατής «πληρωμένος», γεμάτος, είτε γέλασε, είτε έκλαψε. Να πηγαίνει στο σπίτι του και να σκέφτεται. Να συζητάει το έργο με τον φίλο του που ήταν μαζί του στην παράσταση. Να προκύπτει ένας διάλογος, ένας προβληματισμός: γιατί, πώς; Το «γιατί» είναι θεμελιώδες πράγμα στο θέατρο."

"Ο Γιάννης Ξανθούλης μου είχε πει, "Ζωή, η μεγαλύτερη απώλεια για έναν άνθρωπο είναι η απώλεια της μνήμης". Σκέψου το Γιώργο, να μην θυμάσαι ό,τι αποτελεί το προσωπικό σου οπλοστάσιο. Ζω έντονα ακριβώς γι’ αυτό. Για να μην χάσω την επαφή μου με τις μνήμες μου. Η αγάπη δεν εξατμίζεται. Το θέμα είναι να έχεις αγαπηθεί πολύ και κυρίως να έχεις αγαπήσει. Και οι μνήμες αυτές οι δικές μου είναι όλες γεμάτες αγάπη. Προσεύχομαι καθημερινά να μου δίνει δύναμη η Παναγιά για να μπορώ να αγαπώ, με τον τρόπο που πάντα αγαπούσα. Δίχως δεύτερες σκέψεις."

Ζωή Λάσκαρη
Ζωή Λάσκαρη

Τελευταίο πλάνο: στον Κεραμεικό, στην οδό Καστοριάς, στο θέατρο της, αυτό με την τεράστια φωτογραφία της, στην είσοδο και τον αστραφτερό μαύρο δερμάτινο καναπέ, ήταν τα "Διαμάντια και Μπλουζ" -με τραγούδι του Σταμάτη Κραουνάκη. Το μοναδικό σωσμένο τραγούδι με τη φωνή της, να θυμίζει πως μόνο μέσα στο καλοκαίρι, σε μήνα που γράφει τον αριθμό 18, η Ζωή έφυγε. Και η Ζωή είναι μία. Άλλωστε, δεύτερη Ζωή δεν έχει. Κι έφυγε...

"Αύγουστος, ήλιος στην παραλία,
φεύγουν τα πλοία σ’ άλλα νησιά,
φεύγουν οι φίλοι, φεύγουν τα πλοία,
μια ησυχία σαν ερημιά.
Χάθηκα, χάθηκα μέσ’ στη ζωή μου,
χάθηκες, χάθηκες.......και δεν έβρεξε, Ζωή μου"

Ζωή Λάσκαρη


*αποσπάσματα συνεντεύξεων από το αρχείο του Γιώργου Παπανικολάου

κείμενο | γιώργος παπανικολάου
επιμέλεια | τάσος θώμογλου + ιάκωβος καγκελίδης