Τέχνες και Γράμματα που ΄φύγαν...

Ποτέ δεν έκανα βόλτα στην Πλάκα, δίχως να περάσω από την Ανδριανού. Οι άλλοι χάζευαν τα τουριστικά, τα τσολιαδάκια, τις σημαιούλες στις κούπες, τα αρχαιοελληνικά φλιτζάνια -έψαχναν χαμένοι δίχως πυξίδα, πού είναι το στενό της καφετέριας που θα κάτσουμε- κι εγώ ασυνείδητα επιζητούσα να περάσω μπροστά από τον αριθμό 111.
Έξω από το "Αμφι-Θέατρο" του Σπύρου Ευαγγελάτου.
Το κλειστό "Αμφι-Θέατρο" του Σπύρου Ευαγγελάτου.

κείμενο | γιώργος παπανικολάου / επιμέλεια | τάσος θώμογλου + ιάκωβος καγκελίδης
Σπύρος Ευαγγελάτος

Τα κλειστά θέατρα πάντα με πονάνε. Μου υπενθυμίζουν πως οι άνθρωποι απομακρύνονται από τη ζωή, γιατί θεωρούν πως το θέατρο είναι ψεύτικο... σκέτο παραμύθι.
Κι εγώ, επιδιώκω τον πόνο να βλέπω "κλειστά" θέατρα, για να μπορώ να προσπαθώ να επιστρέφω με μεγαλύτερη δύναμη στην αδιάκοπη αγάπη της Τέχνης.
Τα θέατρα δεν είναι ταβέρνες, δεν είναι ψιλομάγαζα. Είναι μικρές εστίες πολιτισμού.
Με 100 καρέκλες, έναν προβολέα και έναν ηθοποιό.
Θέατρο είναι η μόρφωση από την ενηλικίωση μέχρι την "συνταξιοδότησή" μας από την ζωή. Ένα ολόκληρο πανεπιστήμιο, με έδρανα, όλους εμάς μαθητές-θεατές και καθηγητές που εμείς διαλέγουμε τα βράδια, για να πάρουμε το μάθημά μας.
Ένα ακόμα μάθημα για την ζωή, μέσα στο σκοτάδι. Μάθημα από το ψέμα. Από το παραμύθι, όπως θα το ΄λέγαν οι πολλοί.

Στα 77 τους χρόνια, "έφυγαν" οι Τέχνες και τα Γράμματα.
Όσες φορές μιλούσες μαζί του, τον άκουγες σε συνεντεύξεις, τον διάβαζες σε κείμενα, ήξερες πως έχεις να κάνεις με ένα "ανοιχτό Πανεπιστήμιο".
Δεν ήταν ένας ακόμα θεατράνθρωπος. Ήταν Ο θεατράνθρωπος. Εγκυκλοπαίδεια Τέχνης.
Μεγάλωσε στο σπίτι της μελωδίας, με πατέρα συνθέτη και μάνα-τον ορισμό της άρπας.
Μια ζωή μπολιασμένη σε πτυχία και εκπαίδευση.
Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών που τον οδήγησε στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου. Γέμισε την βαλίτσα του και συνέχισε τις σπουδές σε Αυστρία, Γαλλία, Γερμανία.

Σπύρος Ευαγγελάτος

Την δεκαετία του '60 σύστησε την "Νεοελληνική Σκηνή". Συνεργάστηκε από το 1971 έως το 1977 με το Εθνικό Θέατρο και έπειτα ανηφόρισε στην Θεσσαλονίκη, ως καλλιτεχνικός διευθυντής του Κ.Θ.Β.Ε., από το 1977 έως το 1980. Πήρε τα ηνία της Λυρικής Σκηνής από το 1984 έως το 1987. Βραβεία, τιμές και δόξες έζησε επαγγελματικά.
Βραβείο «Κάρολος Κουν» (1988), βραβείο Εταιρείας Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων (1994), βραβείο Σκηνοθεσίας της Εταιρείας Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων (1996). Του απεδόθη το Παράσημο του "Ταξιάρχη του Τάγματος του Φοίνικος" από τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας. Στις 12 Ιανουαρίου του 2012 ανακηρύχθηκε αντιπρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών και ανέλαβε καθήκοντα προέδρου του, την επόμενη χρονιά.
Η ζωή στο θέατρο, του έδωσε γενναιόδωρες "απλοχεριές", μα "η ζωή στο σπίτι" στάθηκε μαζί του σκληρή. Πολύ σκληρή.

Το 2005 έφυγε από τη ζωή, η γυναίκα του, ηθοποιός Λήδα Τασοπούλου. Η μούσα του. Ο αλληλένδετος κρίκος του.
Το 2010 ο γιος του, Αντίοχος, σε ηλικία μόλις 24 χρονών, αποχαιρέτησε βιαστικά τα γήινα.
Και έμεινε η Κατερίνα του. Η μονάκριβη κόρη του, να σπουδάζει, να σκηνοθετεί, να προχωρά στο θέατρο, στο δικό της δρόμο, μεγάλης καλλιτεχνικής επιτυχίας και αποδοχής. Η Κατερίνα του, να είναι η παρηγοριά του, το καμάρι του κι η περηφάνια του.

Σπύρος Ευαγγελάτος

Δευτέρα βράδυ, αρχές Ιούλη του 2013, στο θέατρο Δάσους, στην "Μήδεια" του Ευριπίδη, με τον Γιώργο Κιμούλη και μόνο με ανδρική διανομή, ακούγεται από τα ηχεία μια φωνή... "
Ό,τι ήτανε να γίνει, δεν έγινε ποτέ. Κι ό,τι έγινε, δεν ήτανε να γίνει". Η πρωτοπορία συναντά το κλασσικό, σε σκηνοθεσία Σπύρου Ευαγγελάτου, και στην μετάφραση του Κ.Χ.Μύρη, η φράση μέσα στο σκοτάδι, στο φινάλε, αντηχεί... εις τους αιώνες.
Δευτέρα βράδυ, τέλους Αυγούστου 2014, "Ηλέκτρα" του Ευρυπίδη, από τον κλειστό καλοκαιρινό χώρο του Badminton, έκανε περιοδεία σε όλη την Ελλάδα, με την Μαρίνα Ασλάνογλου στον ομώνυμο ρόλο, στην πέμπτη και τελευταία συνεργασία μαζί του, δεν ξεχνάω να μου αναφέρει...
"Το ήθος και το χιούμορ του. Στις πρόβες, ήταν ένας διακριτικός καλλιτέχνης που μας κρατούσε ενωμένους όλα τα άτομα του θιάσου, με το κύρος και το χιούμορ του. Και μόνο που σου μιλά o Σπύρος Ευαγγελάτος, στέκεσαι και τον θαυμάζεις."

Σπύρος Ευαγγελάτος
Σπύρος Ευαγγελάτος

Ιούλιος του 2016 στον "Αμύντα" σε ένα κατάμεστο Ηρώδειο, για μία και μόνο νύχτα, η χαρά του κόσμου στο φινάλε του έργου, όρθιο να καταχειροκροτεί, την θεατρική παραγωγή υπογραφής Γιώργου Λυκιαρδόπουλου, είχε χαρακτηρίσει την βεβαιότητα πως τα capital controls θα κάνουν τη δουλειά τους και η Τέχνη την δικιά της.

Το "Αμφι-Θέατρο" όσες και αν ήταν οι τιμητικές πλακέτες και οι δόξες για τον ίδιο, στην Ελλάδα της "κομμένης" επιχορήγησης, δεν άφησαν το όνειρό του να παραμείνει παντοτινό. 1975 έως και 2011. Μια θεατρική στέγη 36 χρόνων γεμάτη ρεπερτόριο αρχαίου δράματος, "ξεχασμένα" ελληνικά έργα και Σύγχρονη Ευρώπη. Το τρίτο του "παιδί". Οργανισμός που "ταξίδεψε" στο εξωτερικό, να γνωρίσει στον συνάνθρωπο, τι σημαίνει Έλλην Καλλιτέχνης. Ένα θέατρο, πυρήνας παιδείας. Πολιτισμός Ελλάδας, με ακαδημαϊκή υπογραφή και ανήσυχη, αστείρευτη νεανική επιθυμία.

Αυτός ήταν ο Σπύρος Ευαγγελάτος. Η διδαχή στο "τί εστί σπουδαίος".

Σπύρος Ευαγγελάτος
Σπύρος Ευαγγελάτος

Παρακολουθώντας το "Φάουστ" πέρυσι, στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, παράσταση που σκηνοθέτησε η κόρη του, Κατερίνα Ευαγγελάτου, όσο και αν με κέρδιζε η παράσταση επί σκηνής, το ίδιο με μαγνήτιζε -ατάκα τη στιγμή- η Κατερίνα, με την σπάνια ομορφιά -ίδιας σαν της μάνας της, με το βλέμμα καθαρό και σκοτεινό σαν του πατέρα της- να κάθεται δίπλα στους τεχνικούς της εν ώρα παράστασης, να αγωνιά, να σπαρταρά, να ζει την κάθε στιγμή της πρεμιέρας.
Της "το μαρτύρησα" εκείνο το βράδυ, μετά την υπόκλιση, που πλέον είχε αποφορτίσει από τις έγνοιες μιας σημαντικής παράστασης..."εγώ απόψε, είδα ταυτόχρονα δύο παραστάσεις, για τρεις ώρες. Ένα δρώμενο σκηνής και ένα δρώμενο ζωής.", εξομολογήθηκα. Και εκείνη, σταμάτησε να με κοιτά βαθιά στα μάτια, χαμήλωσε το βλέμμα, και πικρά χαμογέλασε.

Ξέρετε... ο Σπύρος Ευαγγελάτος πρέσβευε το κλασσικό, με την πιο μοντέρνα του "γραφή". Αυτή που δεν "έβγαζε την γλώσσα" στο συγγραφέα, μα "άνοιγε" το βλέμμα σου επάνω στο κείμενο. Και ο ορίζοντας στο θεατρικό κείμενο γινότανε ευθύς, βαθύς.
Ο Σπύρος Ευαγγελάτος εξέφραζε το ήθος στο θέατρο. Η ηθική στις μέρες μας, είναι δυσεύρετη λέξη, με όλη της την σημασία.


"Η ηθική χάνεται, όσο χάνεται και η τάση μας για πνευματικότητα. Αυτά τα δύο στοιχεία είναι αλληλένδετα. Όταν έχεις ξεπέσει πνευματικά, δεν έχεις φραγμούς, δεν έχεις όριο, δεν υπάρχει αξία. Για αυτό έχουμε φτάσει σε αυτό το σημείο. Για να βρούμε την ηθική, πρέπει πρώτα να ανοίξουμε κάνα βιβλίο. Να μπούμε σε ένα από τα πολλά "ανοιχτά" θέατρα. Αυτά που ακόμα δεν έκλεισαν και παλεύουν.
Για να βρούμε την ηθική, πρέπει να κοιτάξουμε με άλλο μάτι την φύση. Να ασχοληθούμε με την γνώση, την καλλιέργεια, την αγάπη για τον άνθρωπο και μετά θα βρούμε και την ηθική μας. Αλλιώς δεν γίνεται. Η ηθική δεν βρίσκεται στο δρόμο. Δεν έχει πέσει από κάποιον, για να την μαζέψεις από το δρόμο." (Κ.Ε.)

Σπύρος Ευαγγελάτος

Οι καλλιτέχνες που πέρασαν από την ζωή και τους "συναντήσαμε" μέσα από το έργο τους, μας διαποτίζουν. Με έναν άρρητο τρόπο. Αυτοί οι θεατράνθρωποι μας σηματοδοτούν, μας κινούν τα νήματα στον θνητό μας βίο.
Είμαστε οι απώλειές μας. Είμαστε οι "έρωτές" μας. Τα ταξίδια του νου και της καρδιάς. Είμαστε οι άνθρωποι που τους χειροκροτήσαμε ή και που τους σφίξαμε το χέρι.
Οι άνθρωποι είμαστε οι εμπειρίες μας, οι λύπες μας, τα "πανεπιστήμια" του ελεύθερου χρόνου μας. Κάποια κοπέλα μου το είπε αυτό-δεν θυμάμαι, ποια ήταν...
Αλήθεια σε εσάς, νοηματοδότησε ποτέ, κάτι παραπάνω ένα έργο Τέχνης;

*στην μνήμη του τελευταίου σπουδαίου, που οριοθέτησε μέσα μας, τις Τέχνες και τα Γράμματα.
Εκείνος που μας έμαθε τον σεβασμό στο θεατρικό κείμενο.

κείμενο | γιώργος παπανικολάου
επιμέλεια | τάσος θώμογλου + ιάκωβος καγκελίδης