R

e

j

e

c

t

e

d

A

r

t

s

image

Το κινούμενο σχέδιο…

…τη στιγμή που γινόταν τέχνη

Κάπου στην Ευρώπη, 33.000 π.Χ.

Άνθρωπος του Νεάτερνταλ: «Ας αφήσω τα εργαλεία μου στην άκρη. Αρκετά κυνήγησα για σήμερα. Αυτά τα θηλαστικά είναι τόσο μεγάλα που ακόμα και το κουβάλημα τους με ξεθεώνει. Η σημερινή λεία όμως θα φτάσει για κάποιες ημέρες. Ευτυχώς. Ας φορέσω και το δέρμα που έφτιαξα. Με τόση ψύχρα αυτό σίγουρα θα με ζεστάνει. Σήμερα όμως λέω να ασχοληθώ λίγο και με τη διακόσμηση της σπηλιάς μου. Πολλή φτωχή μου φαίνεται. Θα χρησιμοποιήσω τη λίθινη φολίδα μου και θα χαράξω σχέδια. Ναι, αυτό είναι! Θα ζωγραφίσω τα ζώα που κυνηγώ. Δε θα τα κάνω όμως να στέκονται αλλά όπως τα βλέπω κάθε μέρα. Να τρέχουν. Για να δούμε… Το βρήκα! Θα κάνω πολλά πόδια και το ζώο σε μια υπερτεθειμένη στάση. Μόνο έτσι θα δώσω την αίσθηση της κίνησης!»

single photo

Σαχρ-ί Σόκτα, Ιράν, 3.187 π.Χ.

Χοσέιν: «Μοχάμετ, έλα’ δω! Αύριο θα πας εσύ στο παζάρι. Θα φορτώσουμε τα πήλινα μαζί και θα ξεκινήσεις νωρίς το πρωί. Πρόσεχε όμως! Δε θα τα πουλήσεις όσο τα δίναμε μέχρι τώρα. Θα ανεβάσουμε λίγο την τιμή γιατί αυτά τα πήλινα είναι για διακόσμηση. Θα τα λατρέψουν οι κυράδες! Κοίτα, έχω ζωγραφίσει επάνω. Όλα απεικονίζουν μια κατσίκα. Μην κοιτάς βρε έτσι παράξενα. Ναι, μία είναι. Απλά έκανα πέντε σχέδια για να φαίνεται ότι η κατσίκα τρέχει!»

Παρίσι, 28 Οκτωβρίου 1892

Εμίλ Ρενό: «Λοιπόν, μπροστά στον κόσμο λέω να κρεμάσω ένα πανί. Θα πρέπει να το τεντώσω όμως πολύ ώστε να μην κάνει καθόλου ζάρες. Ο προβολέας θα χτυπάει πάνω σε έναν καθρέφτη και η αντανάκλαση θα καταλήγει στο πανί… Ωραία! Το φιλμ θα το γυρίζω εγώ με το χέρι. Εντάξει, πόσο κουραστικό μπορεί να είναι; Δεκαπέντε λεπτά θα κρατήσει έτσι κι αλλιώς. Το δύσκολο ήταν να ζωγραφιστούν οι σκηνές της ταινίας. Όλες ίδιες σχεδόν, με μία μικρή απόκλιση η μία από την άλλη. Ουφ, πόση λεπτομέρεια. Το φιλμ θα γυρίζει με σταθερό ρυθμό και οι φιγούρες θα κινούνται. Ο κόσμος θα τρελαθεί, είμαι σίγουρος. Δεν έχει ξαναδεί κάτι τέτοιο. Θα αγαπήσουν και τον πρωταγωνιστή μου, τον κλόουν. Ποιος άλλωστε δε συμπαθεί έναν κλόουν; Ειδικά δε άμα είναι και φτωχός… Μα βέβαια! Αυτό είναι! ‘Ο Φτωχός Κλόουν’ θα λέγεται το κινούμενο σχέδιό μου.»

single photo

Αμερική, 1907

Στούαρτ Μπλάκτον: «Ξέρεις πώς θα το πω; ‘Το Στοιχειωμένο Ξενοδοχείο’. Θα είναι ένας τουρίστας ο οποίος θα περάσει μία βραδιά σε ένα πανδοχείο που το έχουν αόρατα πνεύματα. Την περισσότερη ροή θα τη δώσω με κίνηση αλλά σίγουρα θα χρειαστεί να κάνουμε και κινήσεις-στοπ. Ούτως ή άλλως, από εκείνη τη μέρα πρόπερσι που γυρίζαμε σκηνές κίνησης-στοπ στη σκεπή, ο καπνός από τις καμινάδες έκανε την τεχνική πολύ καλύτερη. Έκρυβε τις ατέλειες. Και αφού τώρα το θέμα είναι σχετικό με πνεύματα, σε μία σκηνή δείπνου θα βάλουμε και καπνούς για να κρυφτούν τα κενά μεταξύ των κινήσεων. Έτσι κι αλλιώς, τις εικόνες θα τις κάνουμε να περνάνε πολύ γρήγορα αυτή τη φορά. Ε, ναι λοιπόν, κύριοι! Το μεταίσθημα είναι εδώ. Θα διατηρήσω την εικόνα στο οπτικό αισθητήριο των θεατών μου για 1/12 του δευτερολέπτου, ακόμα και λίγο μετά που θα πάψει ο εξωτερικός ερεθισμός.»

single photo

Αμερική, 1937

Γουόλτ Ντίσνεϊ: «Μισό λεπτό ρε παιδιά! Μισό λεπτό! Εδώ δεν κάνουμε δουλειά. Κάνουμε αληθινή τέχνη. Εδώ πάνω πρέπει να υπάρχουν 24 διαφορετικά σκίτσα. Πού είναι το τελευταίο; Ωραία. Αυτά να είναι μαζί σε μία στοίβα γιατί, κύριοι, θα αποτελέσουν μόλις το ένα δευτερόλεπτο της ταινίας μας! Μάλιστα. Μη θορυβήστε. Ξέρω ακριβώς τι σκέφτεστε, αλλά είπαμε από την αρχή ότι η ταινία θα είναι μεγάλου μήκους. Δεν το έχει κάνει κανείς μέχρι τώρα. Θα είμαστε οι πρώτοι. Η καινοτομία στο κινηματογραφικό είδος! Καταλαβαίνετε τη σημασία της προσπάθειάς μας; Όπως τα έχω υπολογίσει, η ταινία θα διαρκεί 83 λεπτά. Και το όνομα αυτής… ‘Η Χιονάτη και οι Εφτά Νάνοι’. Το παραμύθι των Γκριμ θα βγει έγχρωμο στη μεγάλη οθόνη και θα μαγέψει μικρούς και μεγάλους. Είμαι σίγουρος ότι το ένα εκατομμύριο δολάρια που επενδύθηκε για όλη την παραγωγή θα αποφέρει εκατομμύρια σε κέρδη.»

single photo

Αθήνα, 1945

Σταμάτης Πολενάκης: «Ήταν λίγο ο χειμώνας που σε έκλεινε μέσα, λίγο το νησί της Σίφνου και η έμπνευση ήρθε. Ναι, τα σχέδια τα έχω από τότε, από το 1942. Τώρα χρειάζεται τόλμη και ευρηματικότητα για να ξεκινήσει η κινηματογράφηση. Είμαι σίγουρος ότι σε συνεργασία με Παπαδούκα και Μεραβίδη και με τη χρήση της τεχνικής ‘papier de coupe’ θα τα καταφέρουμε. Φαντάσου το. Στην πρώτη ελληνική ταινία κινουμένων σχεδίων θα πρωταγωνιστεί ο Ντούτσε! Πόσο πιο επίκαιρο; Θα είναι ασπρόμαυρη και μικρού μήκους, γύρω στα τρεισήμισι λεπτά. Με χιουμοριστικό ύφος θα σατιρίσω το φασισμό καθώς ο Ντούτσε θα προσπαθεί να καλύψει με ψέματα την ήττα του από τους Έλληνες. ‘Ο Ντούτσε αφηγείται’. Θα μπούμε στη λίστα των Ευρωπαϊκών κινουμένων σχεδίων που αντιτίθενται στον Άξονα.»

single photo

Παρίσι, 2002

Διεθνής Ένωση Δημιουργών Κινουμένου Σχεδίου, UNICEF: «Το έργο των ανθρώπων της Ένατης Τέχνης πρέπει να έρθει στο προσκήνιο. Να έχουν κι αυτοί τη δική τους μέρα, βρε αδερφέ. Άσε που μπορεί να γιορτάζεται και πολύ παραγωγικά. Γιατί να μη δίνεται η ευκαιρία σε νέους δημιουργούς να κάνουν διεθνώς τις παρουσιάσεις των έργων τους αλλά και να γίνονται μεγάλες πρεμιέρες; Να δείτε που και τα κανάλια παγκοσμίως θα γιορτάζουν προβάλλοντας κινούμενα σχέδια για ένα μεγάλο μέρος της μέρας. Το θέμα είναι ποια μέρα! Σίγουρα πολλά και σημαντικά βήματα έχουν γίνει τόσα χρόνια για να φτάσει το κινούμενο σχέδιο στη σημερινή του μορφή. Όλοι όμως συγκλίνουμε στο γεγονός ότι η ταινία του Εμίλ Ρενό στάθηκε πρωτοποριακή και ευρηματική και αποτέλεσε ορόσημο για τη μετέπειτα πορεία του συγκεκριμένου κινηματογραφικού είδους. Όπως και να το κάνουμε, ήταν η πρώτη ταινία κινουμένων σχεδίων. Οπότε, κύριοι, συμφωνούμε όλοι; Ωραία! 28 Οκτωβρίου, λοιπόν! Διεθνής Ημέρα Κινουμένου Σχεδίου.»

single photo

κείμενο | ιωάννα αναστασιάδου
επιμέλεια | αλέξανδρος κόγκας + ιάκωβος καγκελίδης