R

e

j

e

c

t

e

d

A

r

t

s

image

Claude Monet

Ζωγραφίζοντας την εντύπωση του τοπίου

Λιμάνι της Χάβρης, Νορμανδία. Νοέμβριος του 1872. Ο ήλιος, ένας πορτοκαλί δίσκος σηκώνεται αργά στο γκριζογάλανο ομιχλώδες τοπίο ρίχνοντας τις ανταύγειές του στα νερά. Στο βάθος γκρίζες πινελιές, τα κατάρτια των πλοίων, οι γερανοί του λιμανιού, ένα φουγάρο που καπνίζει. Πινελιές κοφτές, μόλις που δίνουν την εντύπωση της μορφής. Λίγες βάρκες με ανθρώπους μπροστά, σαν σκιές με ελαφρώς ακαθόριστο σχήμα. Όταν ρωτάνε τον Claude Monet για τον τίτλο του πίνακά του, σκέφτεται ότι δεν μπορεί να το ονομάσει άποψη του λιμανιού της Χάβρης. «Βάλτε Εντύπωση», λέει. (Impression, Soleil Levant)

Κλωντ Μονέ

Παρίσι, 1874. Μια ομάδα νέων καλλιτεχνών, μεταξύ των οποίων οι Monet, Degas, Renoir, Cezanne, Sisley, εκθέτουν σε μια γκαλερί τα «ανορθόδοξα» έργα τους, που δε γίνονται δεκτά στη διάσημη ετήσια έκθεση “Salon de Paris”. Πολλοί επισκέπτες στέκονται μπροστά τους έκπληκτοι, αμήχανοι ή και ενοχλημένοι. Ένα περιοδικό γράφει για «ένα θέαμα φρικιαστικό», «τυχαίο πασάλειμμα του μουσαμά με μερικές κηλίδες χρώμα», «μια παραίσθηση, όπως των τροφίμων ενός φρενοκομείου». Το έργο του Monet δίνει στον κριτικό Louis Leroy την αφορμή να ονομάσει την ομάδα αυτών των ζωγράφων ειρωνικά Ιμπρεσιονιστές. Η ονομασία όμως τους αρέσει και την υιοθετούν, και κάπως έτσι γεννιέται ένα από τα ρεύματα που άλλαξαν την πορεία της ζωγραφικής στο τέλος του 19ου αιώνα.

Κλωντ Μονέ

Ο Claude Monet γεννιέται στο Παρίσι στις 14 Νοεμβρίου του 1840. Λίγα χρόνια αργότερα, η οικογένειά του μετακομίζει στη Χάβρη. Οι ακτές της Νορμανδίας γίνονται ο τόπος όπου μαθαίνει να ζωγραφίζει “en plein air”, δηλαδή στο ύπαιθρο, με την καθοδήγηση ενός από τους πρώτους του είδους, του Eugene Boudin. Αυτή θα γίνει και η πιο βασική αρχή του: η ανάγκη να βγει ο καλλιτέχνης από το εργαστήριο, να αναζητήσει τα θέματά του στον εξωτερικό χώρο, να τα παρακολουθήσει, να συλλάβει τη στιγμή τους. Για το λόγο αυτό το 1873 αγόρασε μία μικρή βάρκα, την οποία μετέτρεψε σε πλωτό εργαστήριο. Αποτυπώνει σκηνές δίπλα στο ποτάμι ή τη θάλασσα, αλλά και σημεία της πόλης, χωράφια και ανθισμένους κήπους.

Κλωντ Μονέ

Στη θεματολογία του λοιπόν θα φανεί ακόμα μία «σύγκρουση» με το καλλιτεχνικό κατεστημένο της εποχής του, που θεωρεί ότι δεν αξίζει να αποτυπωθεί μια καθημερινή εικόνα, ή ότι τα θέματα πρέπει να αναπαράγουν συγκεκριμένα πρότυπα. Στην απεικόνιση του Σιδηροδρομικού σταθμού Σαιν Λαζάρ στο Παρίσι (1877) τον ενδιαφέρει το παιχνίδι του φωτός που μπαίνει από τη γυάλινη οροφή και του ατμού που βγαίνει από τις ατμομηχανές.

Κλωντ Μονέ

Αυτό όμως που δυσκολευόταν κυρίως να δεχτεί η εποχή ήταν η τεχνική που υιοθέτησαν οι ιμπρεσιονιστές, η οποία οδηγούσε σε ένα αποτέλεσμα που έμοιαζε με προσχέδιο, σαν να μην είχε δουλευτεί ο καμβάς ως το τέλος. Ξεφεύγοντας από τη λεπτομερή αναπαράσταση των ως τότε ζωγράφων, ο Monet και η ομάδα του προσπαθούσαν να αποδώσουν την ατμόσφαιρα μιας σκηνής, το παιχνίδι του φωτός και του αέρα, το συνεχώς μεταβαλλόμενο τοπίο. Η φευγαλέα εικόνα καταγράφεται με τη βοήθεια γρήγορων πινελιών, με χαλαρή απόδοση των μορφών χωρίς περιγράμματα και λεπτομέρειες, με χρώματα φωτεινά και ζωηρά που πάλλονται καθώς εφαρμόζονται με τις διαδοχικές πινελιές χωρίς μεγάλες περιοχές με ενδιάμεσους τόνους.

Κλωντ Μονέ

Για το λόγο αυτό πραγματοποιεί και θεματικές σειρές έργων που χρησιμοποιούν την ίδια σκηνή ως υπόβαθρο για να μελετήσουν τις αλλαγές του φωτός στις διάφορες ώρες της ημέρας, των εποχών και του καιρού. Έτσι, ακόμα και από το πιο απλό και αδιάφορο θέμα, όπως οι σωροί από στάχυα μετά από το θερισμό στα χωράφια της Νορμανδίας, προκύπτει ένα σημαντικό έργο. Μεταξύ του 1890-1891 δημιούργησε 25 περίπου καμβάδες. Σε αντίθεση με το ξεκίνημα του Monet, η σειρά είχε μεγάλη αποδοχή από το κοινό, οικονομική επιτυχία και επίδραση σε μελλοντικούς καλλιτέχνες.

Κλωντ Μονέ Κλωντ Μονέ

Μια άλλη όμως θεματική σειρά θα γίνει το αποκορύφωμα της καριέρας του, αυτή που τον χαρακτηρίζει ως σήμερα. Το 1890, ο Monet αγόρασε το σπίτι όπου κατοικούσε με την οικογένειά του στο Giverny, και δημιούργησε έναν πλούσιο κήπο που περιλάμβανε μια λίμνη με νούφαρα. Ο κήπος κυριάρχησε στη ζωγραφική του τα τελευταία 30 χρόνια της ζωής του. Τα Νούφαρα είναι μια εντυπωσιακή σειρά 250 περίπου έργων που περιλαμβάνει ακόμα και μεγάλων διαστάσεων τοιχογραφίες που στεγάστηκαν στο Μουσείο Orangerie του Παρισιού. Στους πίνακες αυτούς δεν υπάρχει προοπτική, ορίζοντας και όρια• μόνο το νερό και τα φυτά, το φως και οι αντανακλάσεις. Παρόλο που τα προβλήματα όρασης που αντιμετώπιζε μείωσαν την ποιότητα κάποιων από τα έργα, στο σύνολο πέτυχε «ένα εντελώς νέο, ρευστό και κάπως παράτολμο στυλ ζωγραφικής όπου η λιμνούλα με τα νούφαρα έγινε η αφετηρία μιας σχεδόν αφηρημένης τέχνης» (Gary Tinterow). Έφυγε από τη ζωή στις 5 Δεκεμβρίου του 1926, πλήρης ημερών, φήμης και αναγνώρισης.

Κλωντ Μονέ

Κλωντ Μονέ Κλωντ Μονέ Κλωντ Μονέ

κείμενο | εύη μούρνου
επιμέλεια | αλέξανδρος κόγκας + τάσος θώμογλου