R

e

j

e

c

t

e

d

A

r

t

s

image

Νίκος Εγγονόπουλος | Η δύσκολη πορεία και η αργοπορημένη αναγνώριση

'Η εκτίμηση εκδηλώνεται με αμείλικτη καταδίωξη'

«Η κατακραυγή εναντίον μου δεν μπορώ να πω, πως δε με έθιξε βαθύτατα. Η βίαιη κακομεταχείριση, σαν μια υποδοχή γνήσιας προσφοράς, είναι το λιγότερο, σκληρά άδικη»

Ο Εγγονόπουλος, σε έναν διάλογο με τον εαυτό του, μας αποκαλύπτεται, δε δειλιάζει να αναμετρηθεί με το παρελθόν του, να αναβιώσει «στοιχειωμένα» γεγονότα και να ακούσει ξανά τις Σειρήνες του οργισμένου πλήθους. Είναι γνωστός ως ζωγράφος ή ποιητής;

single photo

«Είμαι ζωγράφος και ποιητής», σημειώνει και ο ίδιος. Βρίσκει την ζεστασιά και τη θαλπωρή στην αγκαλιά των Καλών Τεχνών. Ο δάσκαλός του, Κωνσταντίνος Παρθένης, θα αποτελέσει την εναρκτήρια πηγή, για να απλώσει το ταλέντο του σε άσπρους καμβάδες. Ζωγραφίζει με ένα διαφορετικό και έντονο τρόπο, μεταφέρει την ποίησή του και τα κομμάτια του αγγίζουν την «υπερρεαλιστική του τρέλα». Ο μέντοράς του αποτελεί την ασπίδα απέναντι στην άρνηση της μικρής κοινωνίας, τον βοηθά να ξεδιπλώσει τον εαυτό του και να κυριαρχήσει με το τάλαντο της αξίας του, στον χώρο για τον οποίο πλάστηκε να ανήκει: στην Τέχνη.

Το άλλο πάθος του; Η ποίηση, «η ζωή μου είναι αφιερωμένη και στην ποίηση, καθώς με παρηγορεί, με διασκεδάζει.». Θέλει να απαλύνει τον πόνο του, από τις κατακραυγές της αμάθειας και την σκληρότητα και να ακουμπήσει κάπου γνώριμα. Το πιο γνωστό βλέμμα γι' αυτόν είναι τα λάγνα μάτια της ποίησης, εκεί καταφεύγει και προσφέρει σε εμάς τα μυστικά του. Ο Εγγονόπουλος δε θέλησε να δημοσιεύσει τα ποιήματά του, γι' αυτό τον λόγο άργησε να έρθει και η αναγνώρισή του. Ίσως καλύτερα αυτός να ήταν ο ένας.

single photo

Περπατάει μόνος του στα μονοπάτια της συγγραφής, παιδεύεται σαν παιδί με τις λέξεις, τους όρους, προσπαθεί να τιθασεύσει τη φαντασία του και τα καταφέρνει. Αμύνεται με τη γλώσσα, γιατί θέλει να γίνεται αντιληπτός και κατανοητός από τους άλλους, έτσι η γλώσσα που γράφει είναι απλούστατα η γλώσσα που μιλεί. Το 1938 με την προτροπή του Απόστολου Μελαχρινού, λέει το ναι για τη δημοσιοποίηση ορισμένων ποιημάτων του στο Περιοδικό Κύκλος και έναν χρόνο αργότερα δίπλα στο πλευρό του Τάσου Βακαλόπουλου, παραδίδει τα ποιήματα των «Κλειδοκυμβάλων της Σιωπής», που κυκλοφόρησαν το ίδιο έτος.

«Τα σώματά μας θα χαθούν θα σβήσουν
από μας θα μείνη μέχρι της συντελείας των αιώνων αυτό το “σε αγαπώ” που σου ψιθύρισα στις ώρες τις πιο κρυφές.»

Και οι θεοί ηττώνται όταν τα βάλουν με τη βλακεία:

Το ηθικό του σίγουρα νικήθηκε αρκετές φορές, αλλά ο ίδιος έβρισκε πάντα το θάρρος να σηκωθεί, όταν έπεφτε στα άδυτα της κακεντρέχειας ή της μνησικακίας. Ο Εγγονόπουλος ανήκει στους καλλιτέχνες, που βρίσκονταν συχνά πυκνά στο στόχαστρο των «μορφωμένων». Τα καλλιτεχνικά του απότοκα, είτε ποιήματα, είτε καλαίσθητα έργα, γεννούσαν σκάνδαλα στο χώρο της διανόησης λόγω της ελεύθερης και τολμηρής του φαντασίας. Οι φωνές των κριτικών συνοδεύονταν με χλευαστικά και επιπόλαια σχόλια, ποδοπατούσαν αυθαίρετα κάθε δημοσιευμένο του έργο και η εγωιστική τους ειρωνεία άγγιζε τα όρια του υπέρ. Πέρα από το μικρό κύκλο των τραγικά μορφωμένων, υπήρχαν και τα θύματα της αμάθειας, της ημιμάθειας, που τάσσονταν στο μέρος των πολλών και αυτών που αντιδρούν, που ήταν έτοιμοι να κατασπαράξουν τον ποιητή, λόγω της ευέλικτης δημιουργίας του. Και τέλος υπήρχαν, όπως υπάρχουν και σήμερα, οι «καλοθελητές» -το ρόλο τους το γνωρίζουμε- που ο φθόνος τους και ο εγωισμός τους έγιναν θεριά και έτσι η τυφλή επίθεση γιγαντώθηκε. Η έκφραση που τον στιγμάτισε; «Εγγονόπουλε, πάψε πια να βασανίζεσαι και να μας βασανίζεις!»

Έπρεπε κάθε μέρα να βρίσκεται στη πρώτη γραμμή μάχης, να παλεύει για να εξασφαλίσει την ελευθερία του, είτε προσωπική, είτε οικονομική. Αναρωτιέστε φυσικά πόσο μείζον μειονέκτημα είναι η κοινωνική κατακραυγή στο βιογραφικό του; Εργοδότες και υφιστάμενοι του έφραζαν το δρόμο για τα «προς το ζην», λόγω της αμαρτωλής- καλλιτεχνικά ιστορίας του.

Κάπου εδώ θα φανεί και η ηλιαχτίδα της αναγνώρισης:

Πάντα αργεί, καθυστερεί να χτυπήσει τη πόρτα η δικαίωση και η ανταμοιβή της είναι πάντα λίγη… Με το ποίημα «Μπολιβάρ», ξεκινά να μαλακώνει σιγά σιγά το πλήθος και μιλάει στη δύσκολη γλώσσα της νεολαίας. Το 1958 το Υπουργείο Παιδείας θα του απονέμει το βραβείο ποιήσεως για τις ποιητικές του συλλογές αλλά και για την ποιητική του προσφορά. Εννοείται πως η πλήρης αναγνώριση θα επέλθει μετά του θάνατό του και με το πέρασμα του χρόνου. «Σήμερα, η πείρα μου, μου επιτρέπει να πω, με απόλυτη ευθύνη, πως, στον τόπο μας, και μάλιστα στα χρόνια τα δικά μας, η εκτίμηση εκδηλώνεται με αμείλικτη καταδίωξη. Πιστεύω πως παλαιότερα, τον πνευματικό άνθρωπο, η νέο-ελληνική κοινωνία τον περιέβαλλε μόνο με απόλυτη αδιαφορία, δίχως μίσος.»

single photo Τα περισσότερα παραμύθια έχουν καλό τέλος, έτσι κλείνει και το παραμύθι για τον Νίκο Εγγονόπουλο. Η πορεία του δεν ήταν καθόλου εύκολη, η αποδοκιμασία και άρνηση τον ακολουθούσαν σε κάθε το βήμα και η φωνή του «όχι» και του «μη» του συστήθηκαν από την αρχή. Παρόλα αυτά, όπως συμβαίνει σε όλα τα μεγάλα ονόματα και πρόσωπα, η επιδοκιμασία έρχεται μετά, αλλά δεν είναι ικανή να κλείσει τις ανοιχτές πληγές.

κείμενο | αθηνά μπουζίνη
επιμέλεια | αλέξανδρος κόγκας + ιάκωβος καγκελίδης