Το μήλο κάτω από τον Φράνσις

26 Νοεμβρίου του 2005. Απόγευμα Σαββάτου στη Θεσσαλονίκη. Η πόλη φαίνεται γι’ άλλη μια φορά συνεπής στο ραντεβού της με τη βροχή. Μας δυσκολεύει μεν, δεν μας εμποδίζει ωστόσο να είμαστε κι εμείς συνεπείς στην τιμητική εκδήλωση που οργάνωσε το 46ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης προς τιμήν του Francis Ford Coppola, στην αίθουσα του Ολύμπιον.

Ταυτόχρονα με τον σκηνοθέτη, το φεστιβάλ βράβευε και τον σκηνογράφο (ή υπεύθυνο καλλιτεχνικής διεύθυνσης, για να αποδίδουμε τα του καίσαρος) της Αποκάλυψης Τώρα! (1979), της τριλογίας του Νονού και της αριστουργηματικής μα πολύ παρεξηγημένης Συνομιλίας (1974): τον «δικό μας» Κωνσταντίνο Ταβουλάρη, μαζί με τη σύζυγό του, τη γαλλίδα ηθοποιό Aurore Clément.

κείμενο | ηλίας παπαδόπουλος */* φωτογραφίες | τάσος θώμογλου */* επιμέλεια | τάσος θώμογλου + ιάκωβος καγκελίδης
The Coppolas

Η βράβευσή τους συνοδευόταν από την προβολή της Αποκάλυψης Τώρα! στην Redux της εκδοχή (προφανώς, αφού ο ρόλος της γαλλίδας Clément δεν υφίσταται στην κόπια της ταινίας όπως αυτή κυκλοφόρησε στις αίθουσες το 1979). Και ο σκηνοθέτης συνοδευόταν από (ποιον άλλον?) την κόρη του, Sofia. Βυθίζονται στις θέσεις τους, τα φώτα χαμηλώνουν και η αίθουσα γεμίζει από τον ήχο του ελικοπτέρου και του The end των Doors. Δέκα λεπτά μετά ο Coppola λέει στους θεατές που κάθονταν πίσω του: «Συγγνώμη, επειδή το έχω ξαναδεί, μπορώ να φύγω?».

Δύο Coppola στην ίδια αίθουσα. Από τη μια ο ογκώδης, στιβαρός μπαμπάς, από την άλλη η μικρόσωμη, χαμογελαστή κόρη. Και μπορεί ως προς το ταλέντο η κόρη να έχει DNA Coppola, οι ταινίες της όμως και κυρίως οι θεματικές της, κάθε άλλο παρά Coppola θυμίζουν.

The Coppolas

Ο μπαμπάς Coppola γεννιέται καλλιτεχνικά μέσα στη δεκαετία του ’60. Το Νέο Hollywood απομακρύνεται από τα blockbusters, αφού οι επενδύσεις των studio φαίνονται επισφαλής: μόνο από την Cleopatra (Joseph Mankiewicz, Rouben Mamoulian, 1963) η Fox μπαίνει μέσα 40 εκατομμύρια δολάρια! Ο ψυχρός πόλεμος, οι πολιτικές και θρησκευτικές δολοφονίες, ο σοβιετικός κίνδυνος, η χωρίς λόγο και λογική θυσία του 1/3 της αμερικανικής νεολαίας στο Βιετνάμ, οι φυλετικές διακρίσεις, το καλοκαίρι του ’67 στο Σαν Φρανσίσκο, οι hippies και η Νέα Αριστερά, οδηγούν τους επενδυτές των studios σε αναζήτηση νέων θεματικών – και των αφηγητών τους. Η επιβεβαίωση έρχεται από την εισπρακτική αποδοχή των Midnight Cowboy (John Schlesinger, 1969) του Bonnie και Clyde (Arthur Penn, 1967) και κυρίως του Πρωτάρη (Hello, Mrs. Robinson!). Η βιομηχανία στρέφεται στα Movie Brats (όπως ονομάστηκαν πολύ αργότερα) για να εκφράσουν οπτικά όλη αυτή την κοινωνική αναταραχή. Σκηνοθέτες με πολύ λιγότερα χρόνια στην πλάτη τους από τους μέχρι τότε καριερίστες και πολλές περισσότερες… τρίχες στα πρόσωπά τους προσλαμβάνονται από τα studios για να δομήσουν μια νέα κινηματογραφική πραγματικότητα. Spielberg, Lucas, DePalma, Scorsese, Coppola. Όλοι απόφοιτοι κινηματογραφικών σχολών και όλοι αναζητητές θεματικών που να αφορούν τη μέση αμερικανική νεολαία. «Με θέλουν για να σκηνοθετήσω αυτό το σκουπίδι. Δε θέλω να το κάνω – εγώ θέλω να κάνω καλλιτεχνικές ταινίες», είπε ο Coppola στον μπαμπά του Carmine (γνωστός μουσικοσυνθέτης, κλείσε το google και συνέχισε), όταν η Paramount του παρέδωσε το βιβλίο του Νονού ζητώντας του να το μεταφέρει στο πανί.

Μελέτησε το υλικό του, επικεντρώθηκε στη δημιουργία ατμόσφαιρας και ψυχολογικής αμφισημίας, χόρεψε το studio στο ταψί να δεχτεί τον Brando και τον Pacino, μάζεψε ένα κάρο συνεργάτες (Dean Tavoularis, Nino Rota, Gordon Willis) και παρέδωσε στην Paramount την καλύτερη τριλογία που έχει χρηματοδοτήσει studio. Με την ίδια πρόθεση έφτιαξε τη Συνομιλία, την Αποκάλυψη Τώρα!, τον Δράκουλα (1992), ακόμα και το Youth Without Youth (2007) ή το Tetro (2009), τις πλέον εγκεφαλικές δημιουργίες του: πίστη στο υλικό και καλοί συνεργάτες.

The Coppolas

Η Sofia από την άλλη έχει μοναδικό αφηγηματικό ταλέντο, αλλά η πένα της φαίνεται να είναι πιο σίγουρη από την κάμερά της. Οι θεματικές της απομακρύνονται τελείως από τον πολιτικό σχολιασμό της πραγματικότητας – και καλά κάνουν. Είναι ιστορίες γυναικών, που μοιάζουν σαν ν’ απέδρασαν από το μυαλό του Ευριπίδη. Virgin Suicides (1999), Bling Ring (2013), Lost in Translation (2003), Marie Antoinette (2006), ακόμα και τώρα στην Αποπλάνηση (2017) (με το Λανθιμικό ζεύγος Kidman – Farrell) οι γυναίκες είναι λίγο θηρία, μανιώδη, βακχικά πλάσματα. Δεν είναι μέρος του κόσμου – ο κόσμος δημιουργήθηκε από αυτές.

Απέναντι στης πατριαρχικές αφηγήσεις του πατέρα, οι φεμινιστικές της κόρης. Όσο περιορίζεται ο ρόλος της γυναίκας στις αφηγήσεις του μπαμπά, τόσο αποκαθίσταται στις αφηγήσεις της κόρης.

The Coppolas

Σαν να μην την άκουγε όταν ήταν μικρή και τώρα του φωνάζει με τα σενάριά της. Τόσο σ’ εκείνον όσο και σε μας. Ελπίζω, προς τέρψιν όλων μας, να συνεχίζει να του φωνάζει.


κείμενο | ηλίας παπαδόπουλος
φωτογραφίες | τάσος θώμογλου
επιμέλεια | τάσος θώμογλου + ιάκωβος καγκελίδης